Systematiek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Systematiek (van Oudgrieks συστηματικός Syste-matikós "geordend") of biosystematiek, een vakgebied in de biologie, is de studie van de verscheidenheid van organismen op aarde. Centraal staat daarbij de verwantschap tussen de organismen en dus de reconstructie van het ontstaan van deze verscheidenheid. Systematiek wordt met andere woorden gebruikt om de evolutionaire geschiedenis van het leven op aarde te begrijpen. Het is een gebied met een lange geschiedenis, die in de afgelopen jaren, vooral met betrekking tot de theoretische inhoud, een opmerkelijke renaissance heeft ervaren.

Systematiek is essentieel voor biologie want het is de basis voor alle studies van organismen, door te laten zien hoe een organisme zich verhoudt tot andere levende wezens (voorouder-afstammeling relaties).

Systematiek[bewerken]

In het algemeen betekent systematiek de methodiek om objecten op basis van (waarden van) kenmerken te rangschikken en in te delen.

De klassieke systematiek houdt zich vanouds voornamelijk bezig met de beschrijving van de diversiteit van de levensvormen (aan de hand van anatomie, morfologie, embryologie, ontwikkelingsbiologie, het levenscyclusonderzoek en de biogeografie) en de indeling en benoeming van organismen (taxonomie) en de studie van de verwantschap.

Sinds Darwin ziet men steeds meer als doel dat de systematiek de fylogenie weerspiegelt. De moderne systematiek houdt dan ook de reconstructie in van de fylogenie of afstammingsgeschiedenis van de organismen, evenals met de bestudering van de processen, die tot de vormenrijkdom van organismen leidt (evolutiebiologie). De moderne systematiek omvat de reconstructie van de afstamming van de organismen (fylogenie), alsmede het onderzoek naar de processen die leiden tot de diversiteit van organismen (evolutionaire biologie) en is daarom ook bekend als een natuurlijke systematiek.

Taxonomie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Taxonomie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Taxonomie is een onderdeel van de systematiek. Vooral in de Anglo-Amerikaanse literatuur wordt het echter als synoniem opgevat. Het is de theorie en praktijk van de classificatie van organismen. Het is dat deel van de systematiek dat zich bezighoudt met de thema's:

  • beschrijving van organismen,
  • het bewaren van collecties van organismen,
  • het leveren van wetenschappelijke namen voor organismen,
  • opstellen van classificaties voor de organismen, determinatiesleutels samenstellen voor de identificatie en verspreidingsgegevens verzamelen van de organismen

Taxonomie, en in het bijzonder α-taxonomie, is meer de specifiek de aanduiding voor de identificatie, de beschrijving, en de naamgeving (dus nomenclatuur) van organismen, terwijl "classificatie" is toegespitst op plaatsing organismen binnen hiërarchische groepen die hun relaties tonen met andere organismen.

Fylogenie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Evolutiebiologie en Fylogenie voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

De moderne systematiek houdt dan ook de reconstructie in van de fylogenie of afstammingsgeschiedenis van de organismen, evenals met de bestudering van de processen, die tot de vormenrijkdom van organismen leidt (evolutiebiologie). Bij het onderzoek van hun evolutionaire geschiedenis moet ook de adaptaties van de organismen beschouwd worden.

Fylogenieën bestaan uit twee componenten:

  • de volgorde van de vertakking (deze geven de verwantschap van de groepen weer) en
  • de lengte van de vertakking (deze geven de hoeveelheid evolutie weer).

Classificatie en cladistiek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Classificatie en Cladistiek voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Verwantschappen worden gevisualiseerd als fylogenetische stambomen (ook wel: cladogrammen, fylogenetische stambomen, fylogenieën). Cladistiek is een techniek die bij het analyseren van stambomen wordt gebruikt. Deze vervangt steeds meer de oudere technieken voor clusteranalyse. De drie basale aannames bij de cladistiek zijn:

  • elke willekeurige groep van organismen is verwant door afstamming van een gemeenschappelijke voorouder,
  • er is in dichotoom patroon van cladogenese,
  • er vindt verandering in kenmerken plaats in de afstammingslijnen in de loop van de tijd.

In cladistische methoden wordt gebruikgemaakt van de evolutietheorie. Cladogrammen worden opgebouwd op grond van kenmerken en de kennis over hun oorspronkelijke en hun geëvolueerde of afgeleide toestand (polariteit van kenmerken). Verwantschap van organismen wordt beoordeeld op grond van hun afgeleide kenmerken.

Nomenclatuur[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Nomenclatuur voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nomenclatuur is het systeem van wetenschappelijke namen dat wordt toegepast op organismen. Regels en aanbevelingen reguleren de vorming en toepassing van wetenschappelijke namen met het doel tot stabiele en universele namen te komen. In de biologie regelen de nomenclatuurcodes de wijze waarop wetenschappelijke namen worden gegeven aan taxa. Deze codes zijn ICNB, ICN, ICTV, ICZN en International Code of Phytosociological Nomenclature