Hendiadys

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een hendiadys (afgeleid van het Griekse hen dia duoin > één door twee) is een stijlfiguur waarbij een begrip wordt aangeduid door twee zelfstandige naamwoorden aan elkaar te koppelen door "en", in plaats van de gebruikelijkere samenstelling bijvoeglijk plus zelfstandig naamwoord.

In plaats van

De maan goot zilveren licht

wordt geschreven:

De maan goot licht en zilver.

Een beroemd voorbeeld is het Bijbelvers 1 Korintiërs 13.12, waar Paulus in plaats van

We zien in een duistere spiegel

schrijft:

We zien in een spiegel en in het duister.

De stijlfiguur komt veel voor in het Grieks en Latijn en is daarvandaan het Nederlands binnengekomen.

Voorbeelden[bewerken]

In het Middelnederlands en in zevetiende-eeuws Nederlands behoorde de hendiadys tot het algemene taalgebruik en meestal drukt de nevenschikking dan een onderschikkende betrekking uit. Enkele voorbeelden:

  • Nemt hier zeghel ende brief (gezegelde brief)
  • Die ridder nam hant ende swert ( 't zwaard ter hand)
  • Men zal uw kloeck beleit met eere en ampten kronen (.met ereambten)[1]

Een andere vorm is het uitdrukken van wat in modern Nederlands wordt geformuleerd als: zitten te plus een infinitief, staan te plus een infinitief etcetera. Vaak staat dan voor en de bepaling die bij het tweede werkwoord (in de moderne vorm dus de infinitief) hoort. Zo drukte Jacob Cats eens uit dat iemand uien zat te schillen:

  • Een waterlantsche Trijn sat eens ajuyn en schelde.[2]

Bronnen[bewerken]

  • Lodewick, H.J.M.F. (1979). Literaire kunst. Vijfenveertigste druk, Den Bosch: Malmberg. ISBN 9020881124
  • Weijnen, A. Zeventiende-eeuwse Taal. Vijfde druk, Zutphen: N.V. W.J. Thieme & Cie. ISBN 9003214700