Kazachse alfabetten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Kazachs alfabet)
Ga naar: navigatie, zoeken
Kazachs toetsenbord
Latijns alfabet voor de Kazachse taal, aangenomen bij Presidetieel Decreet 569 (26 oktober 2017)[1]
Kazachs Arabisch en Latijns schrift in 1924.

Er zijn vier Kazachse alfabetten.

Oorspronkelijk werd het Kazachs geschreven met het Orchonalfabet (het eerste alfabet voor Turkse talen) en bevatte toen 24 letters. Tegenwoordig worden er drie verschillende alfabetten gebruikt in verschillende landen:

  • Het Kazachse Cyrillische alfabet (Қазақ әліпбиі) is gebaseerd op het Russische alfabet met 9 extra letters: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, İ. De letters Ц, Ч, В, Ъ, Ь, en Ё worden alleen gebruikt in leenwoorden, waarvan de meeste afkomstig zijn uit het Russisch.
  • Het Kazachse Arabische alfabet dat vooral wordt gebruikt in China, Iran en Afghanistan gebruikt 29 letters, de hamza (ء) en de la ligatuur (لا). De letters ۆ, گ, ڭ, پ, چ worden gebruikt voor de weergave van spraakklanken die niet in het Arabisch staan.
  • Het Kazachse Latijns alfabet dat gefaseerd zal worden ingevoerd in Kazachstan vanaf 2017 tot 2025.[1] Een eerder Kazachs Latijns alfabet werd gebruikt ten tijde van de Sovjet-Unie van 1929 tot 1940.

In de onderstaande tabel is de Kazachse transcriptie de Qaydar-transcriptie, hiernaast bestaat de iets afwijkende Janga-transcriptie.

Cyrillisch Arabisch Kazachse
transcriptie
BGN/PCGN
transcriptie[2]
Letternaam IPA-transcriptie
А а ا A a A a Алиф (Alif) /a/, /ɑ/
Ә ә ءا Ä ä Ä ä Хамза + Алиф (Hamza + Alif) /æ/
Б б ب B b B b Ба (Ba) /b/
В в ۆ V v V v Уау с "V" (OEaoe/Waw met V) /v/
Г г گ G g G g Гаф (Gaf) /g/
Ғ ғ ع Ğ ğ Gh gh Айн (Ajn) /ɣ/, /ʁ/
Д д د D d D d Даль (Dal) /d/
Е е ه E e E e Һa (Ha) /je/, /e/
Ё ё * يو Yo yo Yo yo Йо (Jo) /jo/
Ж ж ج J j Zh zh Джим (Dzjim/Jim/Zjim) /ʒ/
З з ز Z z Z z За (Za) /z/
И и ي Ï ï Ī ī Йа (Ja) /ɯj/, /ij/, /i:/
Й й ي Y y Y y Йа (Ja) /j/
К к ك K k K k Каф (Kaf) /k/
Қ қ ق Q q Q q Қаф (Qaf) /q/
Л л ل L l L l Лам (Lam) /l/
М м م M m M m Мим (Mim) /m/
Н н ن N n N n Нун (Noen) /n/
Ң ң ڭ Ñ ñ Ng ng Каф с тремя точками (Kaf met 3 punten) /ŋ/
О о و O o O o Уау (OEaoe/Waw) /o/
Ө ө ءو Ö ö Ö ö Хамза + Уау (Hamza + OEaoe/Waw) /ø/
П п پ P p P p Па (Pa) /p/
Р р ر R r R r Ра (Ra) /r/
С с س S s S s Син (Sin) /s/
Т т ت T t T t Та (Ta) /t/
У у ۋ W w Ū ū Уау с тремя точками (OEaoe/Waw met 3 punten) /u/, /uw/, /yw/, /w/
Ұ ұ وُ U u U u Уау с даммой (OEaoe/Waw met damma) /u/, /ʊ/
Ү ү ءوُ Ü ü Ü ü Хамза + Уау с даммой (Hamza + OEaoe/Waw met damma) /y/, /ʏ/
Ф ф ف F f F f Фа (Fa) /f/, /φ/
Х х ح X x Kh kh Ха без точки (Cha zonder punten) /x/, /χ/
Һ һ ھ H h H h Һa начальная (Initiaal Ha) /h/
Ц ц * تس C c Ts ts Т + С (T + S) /ʦ/
Ч ч * چ Ç ç Ch ch Чим (Tsjim) /tʃ/
Ш ш ش Ş ş Sh sh Шин (Sjin) /ʃ/
Щ щ * شش Şş şş Shch shch Ш + Ш (Sj + Sj) /ʃtʃ/, /ʃ:/
Ъ ъ * -- -- " -- --
Ы ы ى I ı Y y Йа без точек (Ja zonder punten) /ɯ/, /ɤ/
İ і ءى İ i I i Хамза + Йа без точек (Hamza + Ja zonder punten) /i/, /ɪ/
Ь ь * -- -- -- --
Э э * يه E e Ė ė Һa (Ha) /e/
Ю ю يۋ Yw yw Yu yu Й + У (J + Oe) /ju/, /jy/
Я я يا Ya ya Ya ya Й + А (J + A) /ja/, /jɑ/

*: Vooral voorkomend in nieuwere leenwoorden uit het Russisch.

Tekstvoorbeeld[bewerken]

Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:[3]

Kazachs in
Cyrillisch schrift
Kazachs in
Arabisch schrift
Kazachs in
Latijns schrift
Nederlands
Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен құқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ٴبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ٴتيىس. Barlyq adamdar ty’mysynan azat ja’ne qadir-qasi’eti men quqyqtary ten’ bolyp du’ni’ege keledi. Adamdarg’a aqyl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondyqtan olar bir-birimen ty’ystyq, bay’yrmaldyq qarym-qatynas jasay’lary ti‘is. Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.

Externe links[bewerken]