Meetschaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Meetschalen)
Ga naar: navigatie, zoeken

De meetschaal of het meetniveau is een typering van een meetvariabele. Het meetniveau van een variabele bepaalt onder meer welke statistische methoden op zinvolle wijze kunnen worden gebruikt om de meetgegevens te karakteriseren en interpreteren.

Men onderscheidt de volgende niveaus waarop gemeten wordt:

  • kwalitatief:
    • nominaal: benoemen
    • ordinaal: ordening
  • kwantitatief, ook wel kardinaal:
    • interval: gelijke intervallen;
    • ratio: intervallen met een absoluut nulpunt.

Daarbij zijn de bovenstaande niveaus in de genoemde volgorde van toenemende complexiteit en omvat een volgend genoemd niveau steeds de eerdere.

Lineaire variabelen[bewerken]

Nominale schaal[bewerken]

Het eenvoudigste meetniveau dat we kennen is het nominale. Daarbij gaat het, zoals de naam al aangeeft (Latijn: nomen, naam) bij het meten slechts om het benoemen, om de naam van het gemetene. Voorbeelden zijn: geslacht (man/vrouw), de (Nederlandse) provincie waarin de ondervraagde woont, de diersoorten. Omdat zonder naamgeving niets onderscheiden kan worden, is elk van de andere meetniveaus ook minstens van nominaal niveau. Overigens worden nominale gegevens vaak voor het gemak van terugzoeken alfabetisch geordend. Deze ordening heeft echter niet veel inhoudelijke betekenis (het is wel zo dat samengestelde termen met een gemeenschappelijk eerste deel bij elkaar staan).

Eigenlijk worden bij een nominale schaal alleen nummers toegekend aan objecten om ze van elkaar te kunnen onderscheiden. Voorbeelden zijn bankrekeningnummer of het Sofi-nummer. Een binaire (of dichotome) schaal is een verbijzondering van de nominale schaal (subgroep), met maar twee mogelijkheden; een 2-puntsschaal. Bijvoorbeeld: 1 = vervuild, 2 = niet vervuild. Of ja (of 1) = Navo-lid en nee (of 0) = geen Navo-lid.

Ordinale schaal[bewerken]

Metingen op ordinaal niveau kennen een natuurlijke ordening. Een typisch voorbeeld vormen de rangen in het leger en de onderverdeling tussen opleidingsniveaus: vmbo, havo, vwo. Andere voorbeelden zijn: de beoordeling met cijfers in het Nederlandse onderwijs, de veelgebruikte 5-puntsschaal bij opiniepeilingen (zeer mee oneens - mee oneens - neutraal - mee eens - zeer mee eens). Bij een ordinale schaal is de volgorde duidelijk, maar zijn de verschillen niet interpreteerbaar: 'zeer mee eens' ligt niet noodzakelijk net zo ver boven 'mee eens' als dat 'mee eens' boven 'neutraal' ligt.

Intervalschaal[bewerken]

Een meting op intervalniveau betreft een grootheid die wordt uitgedrukt in een numerieke waarde en een eenheid. Het nulpunt is niet van speciaal belang, maar verschillen wel. Bij posities op een lijn is bijvoorbeeld de afstand van positie "5 meter" tot positie "7 meter" gelijk aan de afstand van positie "10 meter" tot positie "12 meter", namelijk 2 meter.

Ratioschaal[bewerken]

Naast de kenmerken van een intervalschaal is er nu ook een absoluut nulpunt. Daarmee hebben ook verhoudingen (Latijn: ratio) van waarden op deze schaal betekenis. Afstand en lengte zijn voorbeelden. Het quotiënt van twee waarden op dezelfde schaal is een zinvolle dimensieloze grootheid. Veel natuurkundige grootheden hebben een ratioschaal , bijvoorbeeld ook massa in kilogram en energie in joule. Veel grootheden op ratioschalen zijn producten van machten van andere grootheden op ratioschalen, deze relatie geldt dan ook voor de dimensie. Bij een coherent systeem van eenheden zoals het SI-stelsel geldt dezelfde relatie voor de eenheden en de numerieke waarden.

Circulaire variabelen[bewerken]

Variabelen worden soms gemeten op een circulaire schaal, men spreekt van circulaire variabelen. De verdere onderverdelingen van type circulaire variabelen zijn identiek als hierboven. Kenmerkende voorbeelden van circulaire variabelen zijn windrichting of seizoen (ordinaal), tijdstip van de dag of de maand (interval).

Overzicht[bewerken]

Niveau Kenmerkend Volgorde Verschillen Nulpunt
Nominaal x
Ordinaal x x
Interval x x x
Ratio x x x x
Nuvola single chevron right.svg zie visualisatie voor de toepassing van meetschalen en het verschil van meet- met visualisatie-schalen bij geo-visualisatie (in bijvoorbeeld een GIS) en bij datavisualisatie (in bijvoorbeeld een diagram)