Argumentum ad hominem
Ad hominem is een begrip uit het Latijn en betekent "op de man".
In een debat noemt men een argument ad hominem wanneer het betrekking heeft op de persoon die een bewering doet, en niet op de bewering zelf. Dergelijke argumenten worden als oneigenlijk beschouwd.
De ad-hominemredenering heeft de volgende vorm:
- A doet bewering 'X'.
- Er is iets mis met A.
- Dus bewering 'X' is onwaar.
Voorbeeld: Jantje zegt iets, waarna Pietje zegt dat Jantje wel vaker gelogen heeft en daarmee impliceert dat wat Jantje nu zegt ook een leugen is.
Vormen van ad-hominemredeneringen [bewerken]
Er zijn verschillende vormen van ad-hominemredeneringen, die verschillen op het punt van 'wat is er mis met de persoon die iets zegt'.
Er kan beweerd worden dat er iets mis is met:
- de persoonlijkheid van de spreker - bijvoorbeeld: "A is een pathologische leugenaar" of "A is nog niet eens droog achter de oren".
- het gedrag van de spreker - bijvoorbeeld: "A is een dronkenlap" of "A heeft een affaire met B."
- de onpartijdigheid van de spreker - bijvoorbeeld: "A kiest altijd de kant van C" of "A komt immers ook uit P"
- de onschuld van de spreker - bijvoorbeeld: "Jij deed zelf ook mee." of "Jij hebt toen-en-toen zus-of-zo gedaan, nu moet je mij niets verwijten." Deze vorm heet ook wel tu quoque en is een soort jij-bak.
- andere uitspraken van de spreker - bijvoorbeeld: "A beweert X. Maar A beweert ook Y, en we weten dat Y niet waar is, dus zal X ook wel niet waar zijn."
In Nederland en Vlaanderen wordt ook de uitdrukking op de man spelen wel gebruikt. Deze term is afkomstig uit het voetbal, als een voetballer geen tackle uitvoert op de bal, maar op de tegenspeler.
Oorspronkelijke betekenis [bewerken]
Oorspronkelijk was de betekenis van ad hominem nauwer dan tegenwoordig, en was het wel degelijk een geldig argument, namelijk een argument waarmee men aantoont dat een bewering niet in overeenstemming is met andere beweringen van dezelfde spreker. Argumenten die de bewering op zich aanvallen werden ad rem genoemd. De betekenis van beide begrippen is echter verwaterd.
