Dolle Mina
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Dolle Mina was een feministische groep en beweging, die in de jaren '70 actie voerde voor gelijke rechten voor vrouwen.
Inhoud |
[bewerken] Oprichting
Na een eerste feministische golf waarin vrouwen stemrecht verwierven, viel het feminisme stil in de crisisjaren rond 1930. In de oorlogsjaren veranderde de rol van de vrouw vaak noodgedwongen. Zij werd bijvoorbeeld in landen als Engeland of Duitsland ingezet in fabrieken in de oorlogsindustrie waar voorheen meestal slechts mannen te vinden waren. In de naoorlogse jaren werd de klok weer gedeeltelijk teruggedraaid. Vrouwen werden vaak niet geacht te werken en als ze wel werkten ontvingen ze een lager loon voor hetzelfde werk [bron?]. In de jaren 60 kwam daarop een reactie, mede door een belangrijke verandering op medisch gebied, de contraceptie, die een hele andere kijk op de seksuele moraal veroorzaakte. Zo raakte het feminisme opnieuw in zwang tijdens de Tweede feministische golf en in Nederland was daar de actiegroep Dolle Mina een belangrijk onderdeel van.
De grondleggers waren Michel Korzec, Alex Korzec, Nora Rozenbroek, Rita Hendriks, Huub Philippens en Anne Marie Philippens. Michel Korzec had in de zomer van 1969 een bezoek gebracht aan de Verenigde Staten waar hij in aanraking kwam met Women's Lib-groepen die opkwamen voor de emancipatie van de vrouw. Rond dezelfde tijd werden Nora Rozenbroek, Alex Korzec en zijn vrouw, Rita Hendriks, in hun dagelijks werk geconfronteerd met de praktische gevolgen van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dit alles inspireerde om een actiegroep te vormen. Andere namen van Dolle Mina's uit deze beginperiode zijn: Selma Leydesdorff, Dunya Verwey (vriendin van Michel Korzec), Claudette van Tricht (vriendin van Michel Korzec), Miklos Racz en zijn vrouw, Loes Mallée, en Henriëtte Schatz.
De groep bereidde een Nederlandse vrouwenbeweging voor. Ze wilden, in navolging van Provo, met ludieke publieksacties de aandacht vestigen op de ongelijke rechten van man en vrouw. Sinds oktober 1968 bestond al de groep Man Vrouw Maatschappij, een met de PvdA sympathiserende actiegroep die op het parlement invloed uitoefende om de rechten van de vrouw te verbeteren. Maar de groep studenten in Amsterdam zag MVM als een belegen club die te veel deel uitmaakte van de gevestigde orde en wilde zich daartegen afzetten. Sommige Dolle Mina-leden vonden MVM ook te reformistisch: zij zagen zichzelf als leden van een van de nieuwe 'basisbewegingen' die een meer fundamentele verandering van de samenleving beoogde. Er zou volgens hen een democratische socialistische maatschappij moeten komen. Allerlei groepen onderin de samenleving ('de basis') moesten daarin gemobiliseerd worden. Deze basisgroepen-strategie was de lijn die op dat moment ook door de studentenbeweging (met o.a. Ton Regtien) was uitgezet.
[bewerken] Acties
De Amsterdamse groep dacht allerlei 'acties' uit met veel gevoel voor publiciteit. Een van de eerste acties was een openbare bh-verbranding, op 23 januari 1970, bij het standbeeld van Dolle Mina, in navolging van de feministes uit de eerste golf die in het openbaar hun korsetten verbrandden. Dat haalde alle kranten. Kort daarna werd, onder veel belangstelling van de VPRO-televisie, het kasteel van de Nijenrode Business School bezet. Het College van Bestuur van dit instituut - dat in die tijd alleen mannelijke studenten toeliet - werd streng toegesproken door Nora Rozenbroek. Met het actualiteitenprogramma Brandpunt werd afgesproken dat beelden van een door Dolle Mina georganiseerde actiedag diezelfde avond op tv zouden worden uitgezonden. Een tekstdeskundige nam alle teksten door en maakte er aansprekend Nederlands van. De groep was zich sterk bewust van de vooroordelen die er heersten over feministes en over het ontstaan van de actiegroep. Feministes zouden per definitie onaantrekkelijk zijn en binnen de groep zouden mannen eigenlijk de dienst uitmaken. Er werd afgesproken dat de mannen op de achtergrond moesten blijven en zo weinig mogelijk in beeld zouden komen. Het imago van de groep moest gevormd worden door jonge aantrekkelijke studentes.
[bewerken] Naam
Selma Leydesdorff suggereerde voor de nieuwe actiegroep de naam 'IJzeren Mina', één van de bijnamen van Wilhelmina Drucker (een socialistische feministe uit de eerste feministische golf). Nora Rozenbroek, die als buurtbewoner bijna dagelijks langs het Amsterdamse standbeeld voor Wilhelmina Drucker fietste, kwam met een andere bijnaam voor deze actieve feministe: Dolle Mina. De leden van de actiegroep kozen deze naam omdat hij het beste paste bij de activitische doelstellingen van de beweging.
[bewerken] Tv-uitzending
Op 24 januari 1970 begon de actiedag met een groep die voor het stadhuis in Amsterdam een bruidspaar toesprak met een parafrase op Vondels 'waar werd oprechter trouw...". Vervolgens trokken groepjes door de stad om met roze linten mannenwc's dicht te binden (er waren geen openbare toiletten voor vrouwen) om 'plasrecht' te eisen. Er werd een minicrèche op de Dam opgericht en groepen Dolle Mina's trokken door de Amsterdamse binnenstad, mannen nafluitend en naroepend zoals vrouwen vaak op straat overkwam. ...
[bewerken] Groei van de beweging
De acties maakten een golf van publiciteit los, niet alleen in Nederland maar ook in de internationale pers. Om de stroom van sympathiebetuigingen en aanmeldingen van mensen die ook lid wilden worden te kunnen verwerken moest in het 'actiecentrum', de zolderverdieping van Alex Korzec en Rita Hendriks, een permanente telefoondienst worden opgezet. De vrouwen (en mannen) werd aangeraden in hun plaats eigen afdelingen op te richten en dat gebeurde inderdaad in allerlei delen van het land. De pers werd steeds gevoed met nieuwe verhalen over acties. De Telegraaf bracht na enkele dagen groot op de voorpagina het bericht "Dolle Mina ontvoert mannen", toen een vraag daarnaar niet meteen ondubbelzinnig ontkend werd.
In de weken en maanden die volgden werden overal acties gehouden. Die gingen gepaard met interviews in plaatselijke kranten. Op allerlei bijeenkomsten verschenen actievoersters. Het filmfestival in Utrecht werd bijvoorbeeld verstoord door de ontvoering van Miss-Filmfestival - en de regisseur van de film waarin ze de hoofdrol speelde - naar de raadskelder onder het Utrechtse Stadhuis. Een van de meest bekende foto's werd die van een inval op een gynaecologencongres van Dolle Mina's met een blote buik waarop geschreven stond 'baas in eigen buik'. Dolle Mina's uit Amsterdam reisden stad en land af om te komen spreken op avonden die door afdelingen of buurthuizen werden georganiseerd. Ook verschenen ze op de Vrije Universiteit van Brussel en op een avond van de Volksunie in Antwerpen. Naderhand volgden allerlei televisieoptredens in Nederland en in Duitsland. Op initiatief van Nestle ging een groep Mina's naar Bonn, de toenmalige hoofdstad van de Bondsrepubliek. Daar werden ze op een boot op de Rijn samen gebracht met politici, bladenmakers en vooral vrouwen die vanuit Duitsland contact gezocht had met Dolle Mina in Amsterdam. Verslagen daarvan kwamen op de Duitse televisiezender en in de grote geïllustreerde bladen. Dolle Mina's maakten in samenwerking met Renate Rubinstein een grote bijlage voor het damesblad Margriet. Hun eigen blad 'Evolutie, een dwars blad', met dezelfde naam als het tijdschrift van Wilhelmina Drucker, werd op straat verkocht.
[bewerken] Deelgroepen
In Nederland waren verschillende deelgroepen actief. Veel succes had de 'abortus-groep' die actie voerde voor legalisering van abortus. Actief daarin was o.a. Hennie de Swaan. Ook was er 'Broodje mee', dat overblijfmogelijkheden voor kinderen wilde bevorderen. De fotografe Eva Besnyö vervulde een belangrijke functie binnen de actiegroep[1]. in 1974 werd voor de legalisering van abortus de afzonderlijke actiegroep "Wij Vrouwen Eisen" opgericht.
[bewerken] Congressen
Tegen april 1970 telde Dolle Mina 1630 leden. Voor de meeste aanhangers was Dolle Mina in de eerste plaats de belichaming van hun gevoelens van onvrede over de positie van de vrouw en niet, zoals een aantal leden van de kerngroep wilde, een marxistische vrouwenorganisatie. Dit werd duidelijk op het eerste landelijke Dolle Mina-congres in april 1970: de meerderheid van de congresgangers was toen niet gewonnen voor een links programma. De sterke politieke lading die een aantal leden aan de actiegroep wilde geven leidde tot steeds meer onvrede bij veel Dolle Mina's van het eerste uur. Er kwam minder aandacht voor acties en meer nadruk op politieke scholing en het van binnenuit veranderen van 'de basis' op marxistische grondslag. Op het tweede landelijke congres, in april 1971, kreeg de linkse stroming de overhand onder aanvoering van de 'Poolse vleugel': de aanhang van Michel Korzec en Miklos Racz. De heftige discussie die hierop volgde, eindigde ermee dat het officiële uitgangspunt van de organisatie voortaan de klassentegenstelling werd en niet de seksetegenstelling. In een vergadering die kort na dit congres in Amsterdam werd gehouden, haakte een flink aantal minder politiek georiënteerde Mina's officieel af.
[bewerken] Uiteenvallen van Dolle Mina
Na het initiële succes zocht de groep in Amsterdam naar mogelijkheden om de beweging te organiseren. Er kwamen congressen waarin de tegenstellingen tussen de meer anarchistische en de marxistische stromingen naar boven kwamen en waar afdelingen uit het land zich afzetten tegen de 'centrale leiding' in Amsterdam die door mannen gedomineerd zou worden. Rond 1972 ontstonden radicale feministische groepen en afsplitsingen die Dolle Mina naar de achtergrond verschoven, zoals Paarse September, bestaande uit lesbiennes met als woordvoerster Maaike Meijer, en het Vrouwenkollektief met o.a Anneke van Baalen. Veel aanhangers sloten zich aan bij vaak volledig vrouwelijke 'praatgroepen'.
Veel vrouwen werden actief in allerlei andere organisaties. Een van de laatste grote activiteiten was de actiedag 'Op de Vrouw Af', een samenwerking tussen enkele vrouwenbladen, Man Vrouw Maatschappij en Dolle Mina, met een poster van Opland. Rond 1977 stierf de actiegroep een stille dood.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe link
[bewerken] Referenties
- ↑ Meid, wat ben ik bewust geworden; Vijf jaar Dolle Mina; uitg. Dolle Mina, Den Haag, 1975
