Hoofdtelefoon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een 'gesloten' hoofdtelefoon
Twee stereo-adapterpluggen van 3,5 mm naar 6,3 mm voor een hoofdtelefoonaansluiting

Een hoofdtelefoon of koptelefoon is een systeem van twee luidsprekertjes die vlak bij de beide oren worden gedragen. Hoofdtelefoons worden gebruikt om geluid voor één enkele persoon weer te geven, zonder dat anderen mee kunnen luisteren of ermee worden lastig gevallen.

Korte geschiedenis[bewerken]

Al in 1919 was er sprake van een (primitieve) koptelefoon uitgevonden door de Amerikaan Nathaniel Baldwin (1878-1961). Rond 1958 verscheen de koptelefoon met stereo en later, vanaf 1980, de walkman als modernere versie ervan. Vanaf 2001 werd bij de iPod de hoofdtelefoon door oordopjes vervangen, vanaf 2009 is er sprake van zogeheten in-ear-dopjes die dieper in het oor gaan, waardoor de geluidskwaliteit beter is dan wel beter wordt beleefd.

Constructie[bewerken]

Verreweg de meeste hoofdtelefoons werken volgens het magneto-dynamisch principe, waarbij de spreekspoel aan de conus vastzit en zich in een sterk magnetisch veld bevindt. Op deze spoel wordt het muzieksignaal aangesloten, waardoor het aldus opgewekte wisselende magnetische veld de conus aandrijft. Er bestaan ook elektrostatische en elektret hoofdtelefoons, waarvoor speciale hoogspanningsomvormers nodig zijn.

De luidsprekers worden mechanisch vaak aan elkaar verbonden door een beugel. Deze kan over het hoofd heen, onder de kin door, of in de nek gedragen worden, en heeft een verende werking waardoor het contact van de kussentjes, die voor meer comfort vaak rond de luidsprekers zijn aangebracht, met de oren wordt gehandhaafd. Soms ontbreekt die beugel, en worden de (in dat geval zeer kleine) luidsprekers in het oor gedragen, al dan niet geholpen door beugeltjes om de oren. Er bestaan hoofdtelefoons met een zogenaamd open systeem, waarbij de ruimte achter de conus in directe verbinding met de omgeving staat en met een gesloten systeem, waarbij de ruimte achter de conus geheel afgesloten is. Hierdoor worden omgevingsgeluiden zeer sterk gedempt.

Natuurgetrouw ruimtelijk geluid[bewerken]

Als naar stereogeluid wordt geluisterd, lijkt het alsof het geluid tussen de twee luidsprekers (in het hoofd van de luisteraar) klinkt. Dat is niet natuurgetrouw en komt doordat normaal gesproken het geluid, dat van een zekere afstand komt, door de vorm van de menselijke oren anders klinkt. De vorm van onze oren maakt het mogelijk dat we vrij nauwkeurig kunnen bepalen waar het geluid vandaan komt. Dit komt door een richtingsafhankelijke demping van sommige frequenties en kleine faseverschuivingen.
Om geluid door een hoofdtelefoon zo te laten klinken dat het geluid van buiten het hoofd vandaan lijkt te komen, is een zeer hoge kwaliteit van de opname en de apparatuur nodig en moet de microfoon bij de opname in een soort kunsthoofd (met kunstoren) geplaatst worden. Ook is het mogelijk om het geluid elektronisch zo te bewerken dat de geluiden natuurgetrouw klinken. Het probleem daarbij is dat de vorm van de oren bij iedereen anders is, en dus het ruimtelijke effect voor iedereen wat anders is.

Aansluiting[bewerken]

De aansluiting van een hoofdtelefoon op audioapparatuur gebeurt meestal met een plug. Er zijn twee standaardmaten, de 3,5 mm ('mini jack') en 6,3 mm diameter jackplug. De pluggen bestaan in mono- en stereo-uitvoering. Sommige, vaak iets goedkopere mp3-spelers hebben een 2,5 mm aansluiting. Voor deze spelers is er slechts een beperkt aantal koptelefoons beschikbaar. Meestal moet er gebruikgemaakt worden van een verloopstekker van 2,5 naar 3,5 mm om toch van de koptelefoon gebruik te kunnen maken. Er zijn ook draadloze hoofdtelefoons die radiografisch in verbinding staan met een basisstation dat op de audioapparatuur is aangesloten.

Jackpluggen
1. Massa
2. Rechterkanaal
3. Linkerkanaal (boven) of monosignaal (onder)
4. Isolatie

Antigeluid[bewerken]

Sommige hoofdtelefoons kunnen naast de weergave van een geluidsbron ook worden gebruikt om omgevingsgeluid te neutraliseren door middel van antigeluid. Deze koptelefoons, vaak op de markt gebracht met de term "Noise Reduction" of "Noise Cancelling" hebben een soort kleine microfoontjes die het omgevingsgeluid opnemen en dan compenseren met de muziek. Zulke koptelefoons zijn vrij duur.

Zie ook[bewerken]