Multiplex (plaatmateriaal)

Torens van Hanoi gemaakt uit multiplex

Multiplex (en triplex) zijn plaatmaterialen, gemaakt van hout; ze zijn opgebouwd uit een oneven aantal fineerlagen die kruiselings op elkaar verlijmd worden.

Oorspronkelijk werd de benaming "triplex" enkel gebruikt voor platen met 3 lagen en "multiplex" voor de platen met 5 of meer lagen. Tegenwoordig gebruikt men de benamingen "triplex" en "multiplex" ook wel door elkaar.

Lijmen

De meest gebruikte lijmen zijn polycondensatielijmen zoals ureumformaldehydelijm, fenolformaldehydelijm, melamineformaldehydelijm en resorcineformaldehydelijm.

Nadat de fineerlagen gedroogd zijn naar het juiste vochtgehalte worden ze onder druk en bij hoge temperatuur op elkaar verlijmd. Na het verlijmen worden de platen op (standaard)maat gezaagd en eventueel geschuurd.

Benaming

Multiplex-platen worden soms genoemd naar de dekfineren (buitenlagen), zodat het mogelijk is dat "berken multiplex" binnenlagen heeft in bijvoorbeeld populier, of een naaldhoutsoort zodat het goedkoper is. Waar het voor de toepassing belangrijk is wordt in de handel dan ook meestal gespecificeerd wat de binnenlagen zijn. Van de andere kant wordt plaat ook wel vernoemd naar de binnenlagen, en wordt het dekfineer op de koop toe genomen.

Voordelen

De voordelen van multiplex:

• efficiënter gebruik van het hout, ook de anders minderwaardige stukken van de boom worden gebruikt, bijvoorbeeld voor de binnenlagen van het multiplex.
• door de gekruiste lagen is de plaat in sommige richtingen sterker dan massief hout van dezelfde afmetingen en hetzelfde gewicht.
• multiplex vertoont minder werking dan massief hout.
• verkrijgbaar in verschillende diktes (van minder dan 1 mm tot 40 mm en meer) en afmetingen (standaard meestal 2,50 of 2,44 m x 1,22 m, maar ook tot 12 m lang indien nodig)
• multiplex is veel sterker en lichter dan MDF, en kent vrijwel geen kruip. Multiplex geniet daarom voor belaste beplating de voorkeur.

Types en toepassingen

Er bestaan heel wat verschillende soorten multiplex, al naargelang de toepassing. Multiplex platen zijn in te delen in verschillende categorieën:

• constructiemultiplex, dus waar de sterkte belangrijker is dan het uiterlijk. Deze worden bijvoorbeeld gebruikt in de bouw voor niet-zichtbare toepassingen of voor verpakking.
• decoratieve multiplex die meestal voorzien is van wat men noemt 'edelfineren', dus mooie houtsoorten, en gebruikt wordt voor zichtbare toepassingen
• speciale multiplex, zoals vliegtuigtriplex, kogelwerende multiplex enzovoort.
• indien gewicht een rol speelt kan multiplex uit populierenhout een oplossing bieden.
• multiplex WBP water boiled proof is geschikt voor toepassing in een vochtige omgeving.

Voor een aantal toepassingen wordt multiplex ook voorzien van speciale (dek)lagen, zoals een antislipfilm voor gebruik als vloer, een gladde film voor gebruik in bekisting (betonplex), een binnenlaag in lood voor toepassingen in ziekenhuizen (röntgenstraling) enz.

Multiplex is een ideale kernplaat voor de verlijming langs beide zijden met een decoratief hogedruk laminaat, voor gebruik in keuken-en interieurbouw.

Voor speciale toepassingen wordt ook wel eens afgeweken van het principe van het oneven aantal lagen of van het steeds om en om kruisen van de fineerlagen.

multiplex wordt vaak gebruikt in de bouw voor bijvoorbeeld daken en bekisting van een betonfundering.

Geschiedenis

Reeds honderden jaren voor Christus vervaardigden de Egyptenaren en Chinezen fineer dat dan verlijmd werd.

Halverwege de 19e eeuw werden de eerste schilmachines voor fineer in gebruik genomen.

Zie ook

• OSB-platen, Oriented Strand Board
• Betonplex

Externe link

• Handbook of Finnish Plywood
• Triplex bij het Centrum Hout

WikiWoordenboek

Zoek multiplex op in het WikiWoordenboek.

Mediabestanden

Zie de categorie Plywood van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.