Sleutel (muziek)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een muzieksleutel of kortweg sleutel is een symbool dat wordt gebruikt bij het noteren van muziek. Een sleutel op een notenbalk omvat een lijn daarvan en legt daarmee de toonhoogte vast van een noot op die lijn. De sleutel bepaalt op deze manier de toonhoogte van alle noten die erna komen, tot aan een eventuele nieuwe sleutel. De sleutel legt niet de toonsoort vast; daartoe worden vlak na sleutel voortekens in de vorm van een of meer mollen of kruisen geplaatst.

Spreekt men in de muziek van sleutel, dan wordt enerzijds het symbool bedoeld, waarvan er drie zijn, en anderzijds het vastleggen van een bepaalde toon door de plaatsing van het symbool op de balk.

Tegenwoordig zijn nog slechts drie verschillende symbolen in gebruik (vroeger waren er meer). Deze sleutels zijn gestileerde vormen van de letters G, F en C.

  • Solsleutel.png : de g-sleutel of solsleutel
  • Fasleutel.png : de f-sleutel of fa-sleutel
  • Utsleutel.png : de c-sleutel, do-sleutel of ut-sleutel

De 7 sleutels[bewerken]

Door plaatsing van zo'n sleutel op de notenbalk wordt dus een lijn van de balk aangewezen waarop de door de sleutel bepaalde toon ligt. Niet elke plaatsing is even gebruikelijk, er zijn momenteel nog zeven plaatsingen in gebruik.

Plaatsing Naam Gebruik
De meest gebruikte sleutel is de g-sleutel of solsleutel. De g-sleutel stelt een gestileerde letter G voor die de ligging van de eengestreepte g (g') of sol aangeeft op de lijn die door de binnenste krul van de sleutel omvat wordt. Met deze krul begint men te tekenen wanneer men de sleutel (met de hand) tekent.
Music ClefG.svg vioolsleutel Tegenwoordig staat de g-sleutel meestal op de tweede lijn. Dit is de meestvoorkomende sleutel.
Viool, fluit, gitaar, piano (rechterhand).
Music ClefG1.svg Franse vioolsleutel De g-sleutel kwam ook voor op de eerste lijn van onder. Deze sleutel komt men in de praktijk nauwelijks meer tegen, maar was in de 17e en 18e eeuw gangbaar in sommige Franse viool- en fluitmuziek.
Voor lagere stemmen gebruikt men tegenwoordig meestal de f-sleutel, fa-sleutel, bekend van de onderste balk van pianopartijen. De f-sleutel is een gestileerde letter F. Op de lijn tussen de twee puntjes, ligt de kleine f (f) of fa.
Music ClefF.svg bassleutel De f-sleutel wordt voornamelijk gebruikt op de vierde lijn van onderen.
Piano (linkerhand), bas, trombone, orgel (pedaal).
Music ClefF5.svg contrabassleutel Geplaatst op de bovenste lijn, maar wordt thans niet meer gebruikt.
Music ClefF3.svg baritonsleutel Weinig meer voorkomend is het gebruik van de f-sleutel op de middelste lijn. In plaats hiervan gebruikt men thans een c-sleutel op de vijfde lijn, wat op hetzelfde neerkomt.
De c-sleutel, do-sleutel of utsleutel is minder bekend. De c-sleutel is een gestileerde letter C. Op de lijn die door het midden van deze sleutel loopt wordt de eengestreepte c (c') genoteerd.
Music ClefC1.svg sopraansleutel De c-sleutel geplaatst op de eerste lijn.
Sopraan.
Music ClefC2.svg mezzo-sopraansleutel De c-sleutel geplaatst op de tweede lijn.
Music ClefC3.svg altsleutel De c-sleutel geplaatst op de derde lijn.
Altviool, alt.
Music ClefC4.svg tenorsleutel De c-sleutel geplaatst op de vierde lijn.
Tenor.
Music ClefC5.svg baritonsleutel De c-sleutel geplaatst op de vijfde lijn.

Klavarskribo[bewerken]

De klavarnotatie kent slechts één sleutel, namelijk een c-sleutel. Deze dient niet om aan te geven waar de c zich bevindt, want dat is al duidelijk (links van het tweetal lijnen), maar om aan te geven welke c de eengestreepte c is. Dit wordt, behalve met de sleutel, ook aangegeven door de lijnen voor des' en es' te stippelen

Andere sleutels[bewerken]

Neutrale sleutel voor slagwerk.

Er bestaan ook nog sleutels voor drumpartijen (1 of 2 verticale strepen). En octaverende sleutels, men plaatst dan ofwel een 8 onder de sleutel om alles een octaaf lager te spelen dan genoteerd. Of een 8 boven de sleutel om alles een octaaf hoger te laten spelen dan genoteerd staat.

Trivia[bewerken]

  • De uitdrukking "Hij kent zijn 7 sleutels" betekent: hij weet van alles wel wat.