Soldaat van Oranje

Soldaat van Oranje
Regie	Paul Verhoeven
Producent	Rob Houwer
Scenario	Gerard Soeteman Kees Holierhoek Paul Verhoeven Erik Hazelhoff Roelfzema (roman)
Hoofdrollen	Rutger Hauer Jeroen Krabbé
Muziek	Rogier van Otterloo
Montage	Jane Sperr
Cinematografie	Jost Vacano
Distributie	Rank Organisation
Première	22 september 1977
Genre	Oorlog
Speelduur	152 minuten (film) 215 minuten (miniserie)
Taal	Nederlands Engels Duits
Land	Nederland  België
Budget	ƒ 5.000.000
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal    Film

Soldaat van Oranje is een Nederlandse speelfilm uit 1977, met als Engelse titel Soldier of Orange. Deze titel is genoemd naar de bijnaam in het verzet, tijdens de Tweede Wereldoorlog, van Erik Hazelhoff Roelfzema, wiens belevenissen in de film uitgebeeld worden.

De film betekende de internationale doorbraak voor filmregisseur Paul Verhoeven, scenarioschrijver Gerard Soeteman, en de acteurs Rutger Hauer en Jeroen Krabbé.

De film is gebaseerd op het autobiografische boek Het hol van de ratelslang van Erik Hazelhoff Roelfzema, dat in 1970 verscheen, maar opnieuw uitgebracht in 1971 onder de titel Soldaat van Oranje 1940-1945.

Het script is van Gerard Soeteman, met wie Verhoeven in 1968 de televisieserie Floris had gemaakt, en Kees Holierhoek. Het camerawerk is van Jost Vacano, en de muziek is van Rogier van Otterloo. De première vond plaats op 22 september 1977 in het Tuschinski Theater te Amsterdam.

Soldaat van Oranje was de officiële Nederlandse inzending voor de Oscars van 1977.

Het verhaal

Een groepje studenten leidt een onbezorgd leventje in Leiden, als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Allemaal doen ze hun best zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. De meesten gaan in het studentenverzet, met wisselend succes; Alex meldt zich voor de strijd aan het oostfront; Jacques, waarover tijdens het begin van de film subtiel wordt aangegeven dat hij een bangelijk karakter heeft, vindt al dat verzet flauwekul en blijft onverstoorbaar doorstuderen. De hoofdpersoon ontsnapt met Guus, de praeses van zijn studentenvereniging, naar het Verenigd Koninkrijk; voert samen met Guus spionageacties in Nederland uit - een onderdeel van het Englandspiel - die voornamelijk een Britse afleidingsmanoeuvre blijken te zijn; en brengt het tot adjudant van koningin Wilhelmina. Als hij in Leiden terugkeert, is van de oude vriendenclub nog alleen de passieve Jacques over. Waarna de vraag rest of dit het allemaal waard is geweest.

Verschillen met de historische werkelijkheid

Afwijkende namen

"Aan G.H. Brenninkmeijer - ter herinnering aan de gastvrijheid en ontspanning genoten in "Beaulieu", tijdens het schrijven van dit boek in Doorwerth, 1969-1970. Met vriendelijke groeten: Erik Hazelhoff Roelfzema. mei 1971."

Twee personen hebben een naam die afwijkt van de naam van de werkelijke persoon. De hoofdpersoon heet in de film Erik Lanshof, niet Hazelhoff Roelfzema. En de particulier secretaris van de koningin heette in werkelijkheid Van 't Sant en in de film Van der Zanden.

Andere verschillen

Niet alleen de naam van de hoofdpersoon is anders, ook het verhaal wijkt op enkele momenten af van het boek.

• In de film merkt een officier op dat het niet erg is als de Duitsers Erik gevangennemen. Dit is een verwijzing naar het Englandspiel. De echte Erik (Hazelhoff Roelfzema) wilde agenten afzetten (en ophalen!) per boot op het strand van Scheveningen, hij werd gesteund door een andere Britse geheime dienst. (Het doel was niet het offeren van de agenten; de operaties werden gestaakt toen duidelijk werd dat de risico's te groot werden.)

• Aan het einde van de film heft Erik het glas met "Jacques". De echte Erik laat in zijn boek zijn afkeuring blijken over zijn passieve gedrag.

• Tijdens zijn gevangenschap schrijft Erik een verzoek tot gratie. Omdat hij geen pen heeft, schrijft hij met feces op wc-papier.

• Een feit dat in de speelfilm niet aan bod komt is dat ook de jachtvlieger Bram van der Stok een van de Engelandvaarders was die samen met Roelfzema aan boord was van het Zwitserse vrachtschip St-Cergue. Het voorheen Britse vrachtschip werd in februari 1939 verkocht aan Demaurex & Pasche S.A., een in Panama gevestigd bedrijf van twee Zwitsers. Het schip dat tijdens de Roelfzema's ontsnapping al het eigendom was geworden van een Zwitserse rederij in Lausanne voer, zoals in de film is te zien, op dat moment nog niet onder de vlag van Zwitserland maar onder Panamese vlag.

• In werkelijkheid bleef Hazelhoff Roelfzema aan boord van de torpedoboot en ging Peter Tazelaar aan land in Scheveningen. Tazelaar komt in de film echter niet voor. Omdat het beter is voor de film bestaat het personage Guus in werkelijkheid uit meerdere personen. Een daarvan is Tazelaar.

Aanpassing van de locaties

• De eerste scènes over de ontgroening spelen zich af in de sociëteit van de Leidse Studenten Vereniging Minerva. In werkelijkheid zijn deze scènes gefilmd in de Delftsche Studenten Sociëteit "Phoenix" van het Delftsch Studenten Corps. Hiervoor is gekozen omdat op 2 december 1959 de sociëteit van Minerva is afgebrand, hierna is een modernere sociëteit gebouwd die niet meer in het beeld van de film paste.

• Het Duitse bombardement op een Nederlandse kazerne in het begin van de film moet een aanval op de Alexanderkazerne in Den Haag voorstellen. In werkelijkheid werd er gefilmd in de Prins Willem III-kazerne in het centrum van Amersfoort, die op de nominatie stond om gesloopt te worden, zodat er gelegenheid was allerlei echte schade aan de gebouwen toe te brengen. De ondervragingsscènes in Engeland met kolonel Rafelli en zijn secretaresse Susan zijn in hetzelfde kazernecomplex gefilmd (binnenzijde van het hoofdgebouw), evenals de onthoofding van Guus (achterzijde van het hoofdgebouw) en de schietoefening met Hitlerpoppen (voormalige tankwerkplaats). Het kazernecomplex is in 1980 gesloopt en is tegenwoordig een woonwijk.

"Sterke verhalen" die overeen komen met het boek

• Erik wil piloot worden en sjoemelt met de ogentest.
• De Nederlandse bemanningsleden gedragen zich bij het aan boord gaan van het Zwitserse schip als een stel dronkaards om succesvol aan de Duitse inspectie te ontkomen.
• Erik verlaat een feestje tijdens kerst om steden te bombarderen, als hij terugkeert gaat hij weer verder feesten.

Ontvangst

De Nederlandse filmcritici waren niet onverdeeld enthousiast over de film: NRC, Parool en Trouw vonden het een onbelangrijke film, AD, Telegraaf en Volkskrant waren positiever. In de Verenigde Staten werd de film goed ontvangen. In Nederland trok de film 1,5 miljoen bezoekers.

In 2006 riep filmwereld.net Soldaat van Oranje uit tot beste Nederlandse film aller tijden op basis van een enquête onder 9000 bezoekers van de site. De film werd echter niet opgenomen in de Canon van de Nederlandse film.

Trivia

• Het boek Soldaat van Oranje 1940-1945 is grotendeels geschreven in restaurant Beaulieu op Kasteel Doorwerth, te Doorwerth.
• De locatie voor het Londense onderkomen van Wilhelmina is gefilmd in de tuin van het Cultureel Maçonniek Centrum 'Prins Frederik'.
• Bepaalde scènes uit de film werden verwerkt in de videoclip van het nummer "Ondergronds Verzet" (1999) door Def P., Sores en Seda.
• Van de film is ook een vierdelige miniserie gemaakt in 1979 met extra scenes. De serie draagt de naam Voor Koningin en vaderland en is net als de film op dvd verkrijgbaar.
• Het Leidse pand waarin Café Barrera is gevestigd diende als filmlocatie voor het studentenhuis van Erik Lanshof en Guus LeJeune.

Rolverdeling

Acteur	Personage	Opmerkingen
Hoofdrollen
Rutger Hauer	Erik Lanshof	Erik Hazelhoff Roelfzema
Jeroen Krabbé	Guus LeJeune	Ernst de Jonge & Peter Tazelaar
Bijrollen
Huib Rooymans	Jan Weinberg	Jean Mesritz
Lex van Delden	Nico	Frits van der Schrieck
Derek de Lint	Lex	Alexander Rowerth
Dolf de Vries	Jacques ten Brink
Belinda Meuldijk	Esther	Jodin, heeft in het echt niet bestaan en komt ook in het boek niet voor.
Eddy Habbema	Robbie Veenman	Marconist, wordt na arrestatie de verrader
Peter Faber	Willem Oostgaarde	Toon Buitendijk & Sjakie
Rijk de Gooyer	SD-agent Breitner	V-mann Ridderhof
Paul Brandenburg	Ontgroener
Andrea Domburg	Koningin Wilhelmina
Guus Hermus	Van der Zanden	François van 't Sant
Edward Fox	Britse kolonel Rafelli	Kolonel Euan Rabagliatti
Brûni Heinke	SD-medewerkster
Susan Penhaligon	Susan, Brits secretaresse
John Leddy	Drill instructor
Ward De Ravet	Polzer, kapitein van de St. Cergue
Bert Struys	Verzetsleider
Jacques Commandeur	Rekruteringsofficier
Wim Kouwenhoven	Verrader van Guus
Johan Schmitz	Nederlands generaal
Reinhard Kolldehoff	Geisman	Hoofd SD in Den Haag Maj. Giskes
Henny Alma	Alex' moeder
Bert André	Gekke Dirk
Cas Baas	Nederlands generaal
Tom van Beek	Officier Kriegsmarine
Han Blaauw	Dirk
Arthur Boni	M. Cohen	Joodse lommerd handelaar
Huib Broos	Matroos St. Cergue
Bob Löwenstein	Commandant Oranjehotel
Truus Dekker	Hofdame van de Koningin
Jan Anne Drenth	NSB'er
Bert Dijkstra	Meneer Lanshof
Willy Van Heesvelde	Alex' vader
Del Henney	Sergeant
Hannah de Leeuwe	Feestgangster
Kitty Janssen	Mevrouw Lanshof
Hugo Koolschijn	Duits marine officier
Eric v.d.Donk	Nederlandse pelotonscommandant bij boerderij
Mary Michon	Hospita van Erik en Guus
Con Meyer	Soldaat
Hero Muller	Verzetsman bij Tjeukemeer
Karel Sebeste	Soldaat
Serge-Henri Valcke	Soldaat
Henk Votel	Matroos St.Cergue

Externe link

• Filmfoto's van Soldaat van Oranje

Referenties

Wikiquote

Op Wikiquote staan citaten van Soldaat van Oranje.