Derde Weg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Derde Weg is een term die in de Nederlandse, Belgische en internationale politieke geschiedenis meerdere malen gebruikt is, met verschillende betekenissen. Het ging steeds om een stroming die een alternatief bood voor twee andere stromingen.

Mussolini[bewerken]

Het eerste bekende gebruik van de term stamt uit 1920, toen Benito Mussolini zijn fascisme propageerde als derde weg, als alternatief naast socialisme en kapitalisme.

Vredesbeweging De Derde Weg[bewerken]

Vredesbeweging, opgericht in 1951 door een aantal intellectuelen als dr. J. Suys, Sam de Wolff, prof. Wim Wertheim, Jacq Engels, prof.dr G.J. Geerts en ds. J. de Ridder.[1] De Derde Weg wilde zich niet neerleggen bij een keuze tussen Oost en West als enige alternatieven en zich niet laten inschakelen bij een van de toenmalige machtsblokken. NAVO en Warschaupact (toen nog Cominform) werden beide afgewezen. Verschillende oprichters werden later actief in de Pacifistisch Socialistische Partij. Met het opkomen van de nieuwe anti-kernwapenbeweging aan het begin van de jaren tachtig revitaliseerde zich ook het Derde Weg-denken.[2]

Jaren negentig[bewerken]

Sinds de jaren negentig wordt de term Derde Weg gebruikt ter aanduiding van de binnen de sociaaldemocratie heersende ideologie waarbij (neo-)liberale ideeën worden gebruikt om socialistische doelstellingen te bereiken.[3]

Kenmerken[bewerken]

Een belangrijk kenmerk van deze ideologie is een positieve waardering van het marktmechanisme. Ook wordt de nadruk gelegd op persoonlijke verantwoordelijkheid. Volgens deze ideologie dient de overheid zo min mogelijk actief in te grijpen in de maatschappij. Wetgeving en regulering dienen er echter wel op gericht te zijn om in de maatschappij zo veel mogelijk sociale ontwikkelingen te stimuleren. Een goed voorbeeld hiervan is het gebruik van fiscale middelen om bedrijven te belonen die gehandicapten in dienst nemen. Er is bij deze ideologie dus geen sprake van overheidsdwang, maar van overheidsstimulering.

De kern van de Derde Weg laat zich vangen in de Engelse slogan "CORA".

  • Community, gemeenschapsdenken
  • Opportunity, kansen voor iedereen om zich te kunnen ontplooien
  • Responsibility, verantwoordelijkheid, een traditioneel liberaal speerpunt
  • Accountability, rekenschap die burgers en overheid aan elkaar moeten afleggen (beleid, belastingen, om er maar twee te noemen).

De eerste twee van deze punten zijn van oudsher vooral sociaaldemocratische speerpunten, de laatste twee vooral liberale.

Burgers worden in de visie van de Derde Weg geacht eerst zelf hun problemen te proberen op te lossen, alvorens de overheid aan te spreken.

Regeringen[bewerken]

Bill Clinton en Tony Blair waren aanhangers van de Derde Weg.

Verschillende sociaaldemocratische en "paarse" coalities hebben hun beleid gebaseerd op Derde Weg-ideeën, waaronder de paarse kabinetten van Wim Kok in Nederland.

Vanaf medio jaren negentig heeft ook de Amerikaanse president Clinton zijn beleid grotendeels op deze ideeën gebaseerd. Hoewel hij hierdoor veel weerstand kreeg van zijn eigen Democratische achterban, wist hij zich hiermee wel van een tweede ambtstermijn te verzekeren. Ook de Engelse premier Blair heeft deze ideologie op instigatie op zijn adviseur Anthony Giddens als uitgangspunt genomen van zijn beleid, evenals de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder.

In België werd de 'Derde Weg' belichaamd door sp.a-voorman Frank Vandenbroucke, die in 1994 als minister terugtrad naar aanleiding van de Agusta-affaire en drie jaar naar Oxford vertrok om te studeren aan de Faculty of Social Studies. Bij het aantreden van het paars-groene kabinet Verhofstadt in 1999 kwam Vandenbroucke terug als minister van Sociale zaken en Pensioenen. Hij had in Groot-Brittannië de eerste jaren van premier Tony Blair van nabij gevolgd en kwam terug met het concept van de 'Derde Weg' of de Actieve Welvaartsstaat[4] als verzoening tussen de sociaaldemocratie en het liberalisme.[5] Hij werd daarin weersproken, onder meer door groene voorman Jos Geysels, toen politiek secretaris van coalitie-partij Agalev.[6]

De ideologie van de 'Derde Weg' heeft gezorgd voor een verschuiving van de sociaaldemocratie naar het politieke midden. Hierdoor kon ze in veel landen weer aan de macht komen, maar dit leidde (in combinatie met de teloorgang van de traditionele communistische partijen) ook tot ruimte 'op links', die in Nederland heeft mede geleid tot de opkomst van bijvoorbeeld de SP.

Eenzelfde verschijnsel deed in zich in Duitsland voor met de opkomst van de Linkspartei (voorheen PDS) en Die Wahlalternative. Desondanks verklaarde eurocommissaris Peter Mandelson in 2002 dat de Derde Weg nog lang niet dood is, dat er geen serieus links alternatief voor zou zijn, en dat 'we nu allemaal thatcherianen zijn'—wat door de Labourregering onmiddellijk werd weersproken.[7]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Suys, J.:De Nieuwe Politiek, over politieke beginselen in deze tijd, Amsterdam 1945.
  2. Gied ten Berge: Vredesbeweger, ervaringen in de vredesbeweging 1973-2008, hoofdstuk 2: "Problemen van een Derde Wegger", Nijmegen, Valkhofpers 2008; p. 33.
  3. Anthony Giddens (1998) The Third Way: The Renewal of Social Democracy.
  4. Vandenbroucke, Frank. Toespraak op 13 december 1999: "Den Uyl-lezing (actieve welvaartsstaat)".
  5. [1] Frank Vandenbroucke Toespraak 9 oktober 1999: De derde weg en continentaal Europa.
  6. Geysels, Jos. "Over de Redelijkheid", recensie van het boek van Frank Vandenbroucke Op zoek naar een redelijke utopie.
  7. Mandelson: we are all Thatcherites now. Guardian Unlimited, 10 juni 2002. Geraadpleegd op 17 december 2006.