Pars pro toto

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Pars pro toto (een vorm van synecdoche) is een stijlfiguur waarbij de auteur een gedeelte van een object noemt wanneer hij het hele object bedoelt. Hij gebruikt dus een deel (pars) terwijl hij het geheel (toto, ablatief van totum = geheel) bedoelt: deel voor geheel (pars pro toto). Een pars pro toto kan dus als hyponiem gezien worden, waarbij de bredere betekenis, waarvan de hyponiem is afgeleid, dan bedoeld wordt.

Deze stijlfiguur is een onderdeel van de groep van de metonymia.

Voorbeelden zijn:

  • De bemanning bestaat uit tweeduizend koppen
(kop voor mens)
  • De daken van de stad
(daken voor huizen)

Het verschijnsel komt, min of meer onbedoeld, ook voor in de geografie, bijvoorbeeld in het gebruik van de naam Holland om Nederland aan te duiden, of de namen van Engeland en Groot-Brittannië om het Verenigd Koninkrijk aan te duiden. Soms worden zulke namen op grote schaal gebruikt. De oorzaak daarvan is dat genoemde gebieden een overheersende rol spelen of gespeeld hebben in de desbetreffende grotere regio's, en daardoor bij buitenlanders even bekend of zelfs bekender zijn dan de formeel correcte naam. Regeringen worden vaak aangeduid met de bestuurlijke hoofdstad van het gebied: Parijs voor Frankrijk, Tokio voor Japan, Brussel voor de Europese Unie, NAVO of België. Wanneer er wordt gesproken over de Bijlmer wordt vaak het gehele Amsterdamse stadsdeel Amsterdam Zuidoost bedoeld.

Een pars pro toto kan gebruikt worden als drogreden, om aan de hand van een detail een geheel te beoordelen, hetzij ten gunste, hetzij ten kwade. Zo zou men kunnen redeneren:

  • "De fiets van Piet was gejat en later bleek dat het om een Marokkaan ging. Marokkanen stelen als de raven."

Verwante begrippen[bewerken]

Het omgekeerde van een pars pro toto is een totum pro parte: het geheel noemen en slechts een deel ervan bedoelen.