Synchronisch versus diachronisch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Diachronisch of diachroon komt van de Oud-Griekse woorden dia ("door") en chronos ("tijd"). Het betekent letterlijk 'door de tijd'. Het wordt gebruikt als kwalificatie van een analyse of onderzoek: een diachronische analyse onderzoekt de ontwikkeling van een verschijnsel door de tijd heen, hoe in de loop der tijd veranderingen zijn opgetreden en dergelijke. Bij de studie van (gedrags-)veranderingen, of het effect van therapieën over langere termijn spreekt men ook over longitudinale studies. Het tegengestelde is hier dan een dwarsdoorsnede-studie, ook met een Engels jargon "cross-sectional" onderzoek genoemd.

Bij de plantenanatomie wordt de term longitudinaal ook wel gebruikt bij het doorsnijden in de lengterichting (overlangs).

In de geologie kunnen aardlagen of biozones diachroon zijn. Continu vervolgbare lagen of zones met een vergelijkbare inhoud hoeven op verschillende plaatsen niet even oud te zijn. Bij een kouder wordend klimaat zullen bijvoorbeeld flora en fauna die kenmerkend zijn voor een bepaalde klimaatzone (op het noordelijk halfrond) zuidwaarts migreren. Bij een continu aanwezige laag met deze flora en fauna zal een noordelijke plek een hogere ouderdom hebben dan een zuidelijke plek. De laag heeft weliswaar dezelfde kenmerken maar loopt 'schuin door de tijd' van noord naar zuid en is daarmee diachroon.

In de geschiedenis is een diachronisch thema bijvoorbeeld antisemitisme vanaf Julius Caesar tot en met Hitler.

Synchronisch of synchroon komt van syn ("samen met") en chronos. Het duidt een onderzoek of analyse aan waarin een fenomeen op één punt in de tijd onderzocht wordt. De aandacht ligt dan niet bij verschillen tussen verschillende tijden, maar op verschillen tussen bijvoorbeeld verschillende plaatsen.

In de geschiedenis is een synchroon thema bijvoorbeeld antisemitisme in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw in de Sovjet-Unie, Verenigde Staten, Duitsland en Frankrijk. Een diachroon voorbeeld is dan het Pools antisemitisme in de negentiende en twintigste eeuw.