Systematiek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Systematiek, kort voor bio-systematiek, een vakgebied binnen de biologie, behelst de bestudering van de verscheidenheid van organismen op aarde, en de verklaring van de diversiteit van vormen van leven.

Centraal staat daarbij de vraag naar wat soorten zijn, wat de verwantschap is tussen de verschillende soorten organismen, en naar wat de oorzaken zijn van de biologische verscheidenheid. De biosystematiek probeert hierop een antwoord te vinden middels de reconstructie van het ontstaan van deze verscheidenheid.

Systematiek dient dus om de evolutionaire geschiedenis van het leven op aarde te begrijpen en is daarmee van fundamentele betekenis voor de gehele biologische wetenschap. De biosystematiek heeft een lange wetenschapsgeschiedenis, en het vakgebied ervaart de laatste jaren, vooral met betrekking tot de theoretische inhoud, een opmerkelijke heropleving.

Systematiek[bewerken | brontekst bewerken]

De klassieke biosystematiek richt(te) zich op het inventariseren van de diversiteit aan levensvormen en het verklaren van de oorzaken van de diversiteit aan de hand van de morfologie en anatomie, de embryologie en ontwikkelingsbiologie, het levenscyclusonderzoek, de genetica en de biogeografie.

De beschreven organismen werden in soorten (en dus meteen ook in geslachten) ingedeeld en benoemd: het domein van de taxonomie. Tenslotte bestudeert de klassieke systematiek de (mate van de) verwantschap tussen verschillende taxa.

Sinds Darwin stelt de moderne biosystematiek zich tot doel de fylogenie (de afstammingsgeschiedenis van de verschillende soorten levensvormen) te reconstrueren, vanaf de oorsprong van het leven. Daarnaast worden de processen in kaart gebracht die gedurende de evolutie hebben geleid tot de vormenrijkdom van de verschillende soorten organismen: het vakgebied van de evolutiebiologie. De moderne biosystematiek wordt ook wel natuurlijke systematiek genoemd.

Taxonomie[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Taxonomie (biologie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Taxonomie is een onderdeel van de systematiek. In de Anglo-Amerikaanse wetenschappelijke literatuur gelden taxonomie en systematiek als synoniemen van elkaar. Taxonomie omvat de theorie en praktijk van de classificatie van organismen. Taxonomie is het deel van de systematiek dat zich bezighoudt met:

  • beschrijving van organismen,
  • het bewaren van collecties van organismen,
  • het leveren van wetenschappelijke namen voor organismen,
  • opstellen van classificaties voor de organismen, determinatiesleutels samenstellen voor de identificatie en verspreidingsgegevens verzamelen van de organismen

Taxonomie, en in het bijzonder α-taxonomie, is meer specifiek de aanduiding voor de identificatie, beschrijving, en naamgeving (nomenclatuur) van organismen. Classificatie is toegespitst op de ordening van organismen binnen hiërarchische groepen, waardoor de verschillende graden van verwantschap tussen de soorten organismen zichtbaar worden gemaakt.

Fylogenie[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Evolutiebiologie en Fylogenie voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

De moderne systematiek houdt zich bezig met de reconstructie van de fylogenie of afstammingsgeschiedenis van alle soorten organismen, en met de bestudering van de processen die tot de vormenrijkdom van organismen hebben geleid (evolutiebiologie). Bij het onderzoek naar hun evolutionaire geschiedenis moeten ook de adaptaties van de organismen worden betrokken.

Fylogenieën bestaan uit twee componenten:

  • de volgorde van de vertakking (deze geven de verwantschap van de groepen weer) en
  • de lengte van de vertakking (deze geven de hoeveelheid evolutie weer).

Cladistiek[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Cladistiek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verwantschappen worden gevisualiseerd in fylogenetische stambomen (ook wel: cladogrammen of fylogenieën). Cladistiek is een techniek die bij het analyseren van stambomen wordt gebruikt. Deze vervangt steeds meer de oudere technieken die voor clusteranalyse werden gebruikt. De drie basale aannames bij de cladistiek zijn:

  • elke willekeurige groep van organismen is uiteindelijk verwant door afstamming van een verre gemeenschappelijke voorouder,
  • er is een dichotoom patroon van cladogenese,
  • er vindt gedurende het evolutionair ontwikkelingsproces verandering in morfologische kenmerken plaats in de verschillende afstammingslijnen.

De cladistische methoden maken gebruik van de evolutietheorie. Cladogrammen worden opgebouwd op grond van de morfologische kenmerken van de soorten organismen, en op grond van de kennis van hun oorspronkelijke en hun door-geëvolueerde of afgeleide toestand ("polariteit van kenmerken"). Verwantschap van organismen wordt beoordeeld op grond van hun afgeleide kenmerken (?).

Nomenclatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Nomenclatuur voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nomenclatuur is het systeem van wetenschappelijke namen dat wordt toegepast op organismen. Regels en aanbevelingen reguleren de vorming en toepassing van wetenschappelijke namen met het doel tot stabiele en universele namen te komen. In de biologie regelen nomenclatuurregels de wijze waarop wetenschappelijke namen worden gegeven aan taxa. Deze Codes zijn ICNafp, ICNP, ICTV, ICZN en International Code of Phytosociological Nomenclature

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Biochemie & fysiologie:Bioanorganische chemie · Biofysica · Celfysiologie · Elektrofysiologie · Endocrinologie · Glycobiologie · Immunologie · Immuunhistochemie · Klinische biologie · Moleculaire biologie · Neurobiologie · Neurofysiologie · Ontwikkelingsfysiologie · Plantenfysiologie · Radiobiologie · Spierfysiologie · Toxicologie
Genetica:Cytogenetica · Epigenetica · Farmacogenetica · Gedragsgenetica · Genomica · Optogenetica · Paleogenetica · Populatiegenetica · Synthetische biologie · Toxicogenomica
Morfologie & anatomie:Celbiologie · Embryologie · Histologie · Morfologie · Ontwikkelingsbiologie · Plantenanatomie · Plantenmorfologie · Zoötomie
Ecologie & gedrag:Aerobiologie · Astrobiologie · Epidemiologie · Ethologie · Fenologie · Hydrobiologie · Histologie · Limnologie · Mariene biologie · Montane ecologie · Parasitologie · Populatiebiologie · Populatiedynamica · Syntaxonomie · Vegetatiekunde
Biogeografie:Biogeologie · Eilandbiogeografie · Floristiek
Systematiek & evolutietheorie:Bio-informatica · Chemotaxonomie · Cladistiek · Fylogenie · Paleontologie · Synthetische biologie · Systeembiologie · Taxonomie
Bijzondere biologie:Arachnologie · Acarologie · Bryologie · Entomologie · Fycologie · Herpetologie · Ichtyologie · Lichenologie · Malacologie · Mammalogie · Microbiologie · Mycologie · Ornithologie · Plantkunde · Pteridologie · Virologie · Zoölogie
Mens & milieu:Biologische antropologie · Biologische psychologie · Biomedische wetenschappen · Biotechnologie · Medische biologie · Menselijke biologie · Milieubiologie · Psychobiologie