Tautologie (stijlfiguur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een tautologie - afkomstig van het Griekse woord ταυτολογία, van tautos (hetzelfde) en logos (woord) - is het benadrukken van een woord met een ander woord dat (zo goed als) dezelfde betekenis heeft.

Tautologieën komen vaker voor als een taalfout dan als een stijlfiguur. Van het laatste geval is vaak sprake in versteend gebruik. Veel staande uitdrukkingen zijn tautologieën. Een tautologie kan soms dienen om een gevoel te versterken. Tautologieën die op die manier worden gebruikt kunnen niet als fout worden aangemerkt.

Min of meer versteende tautologieën zijn bijvoorbeeld:

  • gratis en voor niets
  • één en dezelfde
  • leugen en bedrog
  • geheel en al
  • vast en zeker / zeker en vast
  • wis en waarachtig (+alliteratie)
  • nooit ofte nimmer (+allit.)
  • voor eeuwig en altijd
  • afgelopen (over) en uit
  • klaar uit
  • bont en blauw (+allit.)
  • schots en scheef (+allit.)
  • keurig netjes

Hele zinnen (gezegden) als versteende tautologie:

  • Opgeruimd staat netjes
  • Wie wat bewaart die heeft wat
  • Eens moet de eerste keer zijn
  • Hoe je het ook wendt of keert


Voorbeelden van (nog) niet versteende tautologieën zijn:

  • netjes en verzorgd
  • al reeds
  • vuil en smerig
  • blij en verheugd
  • identiek hetzelfde
  • live en rechtstreeks
  • roepen en tieren
  • maar... + echter...
    bijvoorbeeld: "Er zijn forse bezuinigingen genomen, maar we merken er echter niets van."
  • want... + immers...
    bijvoorbeeld: "Ik neem een drankje, want ik heb immers dorst."
  • als ... zijnde
    bijvoorbeeld: "Als chauffeur zijnde ken ik de weg hier goed."

Verwante begrippen[bewerken]

Aan de tautologie verwant is het pleonasme.

Zoek dit woord op in WikiWoordenboek