Accountantskantoor

Een accountantskantoor is een bureau voor zakelijke dienstverlening dat als hoofdwerkzaamheid accountancy heeft. De meerderheid van de werkzame personen zal dan ook uit accountants bestaan.

Sinds de invoering van de WTA per 1 november 2006 wordt onderscheid gemaakt tussen een accountantsorganisatie en een 'accountantskantoor'. Een accountantsorganisatie heeft een vergunning (in aanvraag) van het AFM om wettelijke controles uit te oefenen.

In grootte en klantenkring verschillen ze. De grootste accountantskantoren zijn de 'grote vier' (big four): Deloitte, PricewaterhouseCoopers, Ernst & Young, en KPMG. Zij zijn behalve in Nederland ook mondiaal de grootste en bedienen traditioneel de grote bedrijven. Een uitzondering is Deloitte, dat ook MKB-ers bedient. Daarnaast bestaan ook nationale kantoren zoals BDO CampsObers in Nederland, de combinatie Flynth / GIBO Groep (waarvan de naam GIBO Groep op termijn verdwijnt), Accon AVM en Baker Tilly Berk. Zij bedienen meestal het grotere MKB (MKB+). Regionale en lokale kleinere kantoren bedienen het kleinere MKB en vrije beroepsbeoefenaars zoals advocaten en artsen. Ook komt het voor dat een accountant alleen werkt.

De rechtsvorm bij de big four is meestal een maatschap, omdat die met zijn platte structuur het meest geschikt is voor samenwerkingsverbanden van beroepsbeoefenaars. Ook geeft de wetgeving maatschappen meer vrijheid betreffende de structuur. Toch stappen grotere kantoren zoals PricewaterhouseCoopers over op de NV-structuur, omdat daarbij de aansprakelijkheid niet groter is dan de inbreng van de partners. Met andere woorden: schuldeisers hebben geen verhaal op hun privébezit.

De rechtsvorm van de nationale accountantsorganisaties is vaak een besloten vennootschap, waarbij de aandelen zijn ondergebracht bij een beheerstichting. Deze rechtsvorm is vanuit historische ontwikkelingen ontstaan. De twee grootste nationale accountants zijn in de jaren '20, in de tijd dat de verzuiling haar hoogtepunt beleefde in Nederland, opgericht door verschillende standsorganisaties voor de agrarische sector. Accountantorganisaties die hieruit voorkomen zijn GIBO Groep (voormalig ABTB)/ Flynth (voormalig LTB), ABAB, Countus, Alfa en Accon AVM. Deze nationale en regionale accountants bedienen het overgrote deel van het MKB in Nederland. Door de schaalvergroting neemt het aandeel agrarische bedrijven steeds verder af.

Accountantskantoren hebben vaak ook fiscalisten in dienst. Het opmaken van de belastingaangifte ligt immers in het verlengde van de jaarrekening, omdat deze laatste als uitgangspunt moet worden genomen. De grotere kantoren, met name de Grote Vier, hadden vroeger ook wel consultancyafdelingen en advocaten onder hun hoede. Sinds de verscherpte tegenstrijdig-belangwetgeving zoals die voorkomt binnen de Sarbanes-Oxley wetten, is deze situatie niet meer houdbaar gebleken. Veel advocaten richtten hun eigen kantoren op, zoals AKW Prinsen, Landwell (inmiddels gefuseerd), Steins Bisschop Meijburg & Co (failliet) en Holland van Gijzen. Ook de consultancy is afgestoten.

Met name grotere accountantskantoren liggen de laatste jaren onder vuur. Het Enron-schandaal bewerkstelligde de ondergang van Arthur Andersen, het Ahold- en Parmalatschandaal brachten Deloitte zware schade toe en het faillissement van Steins Bisschop Meijburg & Co en andere schandalen brachten KPMG op de rand van de ondergang. Mededingingsspecialisten maken zich bovendien zorgen over de afname van het aantal grote accountantskantoren. Bepaalde deelmarkten, zoals die voor grotere ondernemingen, raakten steeds meer geconcentreerd bij een of meerdere spelers. Als deze ontwikkeling zich voortzet, zal de kwaliteit van de dienstverlening hieronder kunnen gaan lijden.

De voormalige grote acht accountantskantoren in de jaren '70:

• Price Waterhouse & Co
• Arthur Young & Co
• Ernst & Young
• Deloitte Haskins & Sells
• Arthur Andersen & Co
• Peat Marwick Mitchell & Co
• Touche Ross
• Coopers & Lybrand

In de loop van jaren zijn de meesten gefuseerd, bijvoorbeeld Deloitte Touche / Price Waterhouse Coopers en Ernst & Young.