Dgèrnésiais

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Dgèrnésiais, Guernésiais of Guernsiaans is het Normandisch-Franse dialect dat op Guernsey gesproken werd maar dat nu grotendeels verdrongen is door het Engels.

Het Guernsiaans is onderling verstaanbaar met het Jèrriais in Jersey en het Normandisch van het vasteland. Het is echter meer beïnvloed door het Engels en het Noors.

Dgèrnésiais bovenaan de verwelkomingen bij het toerismebureau in St. Peter Port

Elementen van de oorspronkelijke taal van Gernsey zijn nog overvloedig te vinden in de plaats- en straatnamen. Musea, luchthavens, zeehavens en sommige gemeenten gebruiken twee- of meertalige berichtenborden.

Taalgeschiedenis[bewerken]

Tot in die 19e eeuw bleef het Guernsiaans de omgangstaal van het grootste deel van die bevolking, en tot de Tweede Wereldoorlog verstonden bijna alle inwoners de taal. In kerk- en bestuurszaken was het standaard-Frans gebruikelijk. De overschakeling naar het Engels begon in de 19e eeuw, aanvankelijk vooral door de aanwezigheid van Engelse soldaten op het eiland. De verengelsing zette zich in de 20e eeuw nagenoeg volledig door.

Fonologie[bewerken]

Metatesis van /r/ is algemeen in het Guernésiais, in vergelijking met het Sercquiais of het Jèrriais.

Guernésiais Sercquiais Jèrriais Frans Nederlands
kérouaïe krwee crouaix croix kruis
méquerdi mekrëdi Mêcrédi mercredi woensdag

Andere voorbeelden van metatesis van /r/ zijn te vinden in pourmenade (promenade), persentaïr (present), terpid (driepoot).

Werkwoorden[bewerken]

aver – hebben (hulpwerkwoord)

present preterite imperfect future conditional
j'ai j'aëus j'avais j'érai j'érais
t'as t'aëus t'avais t'éras t'érais
il a il aëut il avait il éra il érait
all' a all' aeut all' avait all' éra all' érait
j'avaöns j'eûnmes j'avaëmes j'éraöns j'éraëmes
vous avaïz vous aeutes vous avaites vous éraïz vous éthêtes
il aönt il aëurent il avaient il éraönt il éraient

oimaïr – liefhebben (reguliere vervoeging)

present preterite imperfect future conditional
j'oime j'oimis j'oimais j'oim'rai j' oim'rais
t'oimes t'oimis t'oimais t'oim'ras t'oim'rais
il oime il oimit il oimait il oim'ra il oim'rait
all' oime all' oimit all' oimait all' oim'ra all' oim'rait
j'oimaöns j'oimaëmes j'oimaëmes j'oim'rons j' oim'raëmes
vous oimaïz vous oimites vous oimaites vous oim'raïz vous oim'raites
il' oiment il' oimirent il' oimaient il' oim'raönt il' oim'raient

Voorbeelden[bewerken]

Guernésiais Nederlands Frans
Quaï temps qu’i fait? Hoe is het weer? Quel temps fait-il?
I' fait caoud ogniet Het is warm vandaag Il fait chaud aujourd'hui
Tchi qu’est vote naom? Hoe heet je ?
letterlijk: Wat is uw naam?
Comment vous appelez-vous?
Quel est votre nom?
Coume tchi que l’affaire va? Hoe gaat het?
letterlijk: Hoe gaan de zaken?
Comment vont les affaires ?
Quaï heure qu'il est? Hoe laat is het? Quelle heure est-il ?
À la perchoine Tot ziens Au revoir
À la prochaine (à plus tard)
Mercie bian Dank u wel Merci beaucoup