Engelse beschrijvende notatie
De Engelse beschrijvende notatie is een vorm van schaaknotatie die tot ongeveer 1970 algemeen gebruikt werd in de Engelstalige schaakliteratuur. Sindsdien is deze notatie verdrongen door de algebraïsche notatie, maar kennis ervan is nodig om oudere boeken en tijdschriften te kunnen lezen.
De stukken worden aangeduid met de beginletter (behalve het paard): King, Queen, Rook, Bishop, kNight (soms ook Kn of Kt), Pawn voor pionnen.
De rijen worden genummerd vanaf de speler die aan zet is. Het veld c1 heet dus voor de witspeler QB1 en voor de zwartspeler QB8.
De lijnen worden aangeduid met de naam van het stuk dat in de beginstelling op die lijn staat. Als dat nodig is om de zet te beschrijven wordt aangegeven of de lijn op de Dame- of Koningsvleugel ligt door er Q of K voor te zetten. In plaats van a tot en met h zijn dat dus: QR QN QB Q K KB KN KR. Is er geen verwarring mogelijk, dan kan de 'Q' of 'K' worden weggelaten. De lijnen zijn genummerd van 1-8, maar uit het gezichtspunt van de kleur die aan zet is.
Zetten worden genoteerd als Stuk dat speelt - Veld van bestemming.
Slagzetten worden genoteerd als Stuk dat speelt × Stuk dat geslagen wordt.
Van een zet wordt alleen genoteerd wat nodig is om die zet uniek te identificeren. Voor de rokade schreef men voorheen castles, later werd voor bijzondere zetten als rokade, en passant slaan en dergelijke dezelfde schrijfwijze gebruikt als in de algebraïsche notatie.
Voorbeeld van Herdersmat:
| Algebraïsch | Engels | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| volledig | verkort | volledig | verkort | ||||
| 1 e2-e4 | e7-e5 | 1 e4 | e5 | 1 P-K4 | P-K4 | 1 P-K4 | P-K4 |
| 2 Lf1-c4 | Lf8-c5 | 2 Lc4 | Lc5 | 2 B-QB4 | B-QB4 | 2 B-B4 | B-B4 |
| 3 Dd1-h5 | Pg8-f6 | 3 Dh5 | Pf6 | 3 Q-KR5 | N-KB3 | 3 Q-R5 | N-B3 |
| 4 Dh5×f7 # | 4 Df7: # | 4 Q×KB7 mate | 4 Q×B7 mate | ||||
Nu volgt als voorbeeld nog een partij Boleslavski - Bronstein, Moskou 1945, zowel in de Engelse beschrijvende notatie als in de korte Nederlandse notatie.
| 1. | P-K4 | P-K4 | 1. | e4 | e5 | |
| 2. | N-KB3 | N-QB3 | 2. | Pf3 | Pc6 | |
| 3. | B-N5 | P-QR3 | 3. | Lb5 | a6 | |
| 4. | B-R4 | P-Q3 | 4. | La4 | d6 | |
| 5. | P-B3 | B-Q2 | 5. | c3 | Ld7 | |
| 6. | 0-0 | KN-K2 | 6. | 0-0 | Pge7 | |
| 7. | P-Q4 | N-N3 | 7. | d4 | Pg6 | |
| 8. | B-K3 | B-K2 | 8. | Le3 | Le7 | |
| 9. | QN-Q2 | P-R3 | 9. | Pbd2 | h6 | |
| 10. | R-K1 | B-N4 | 10. | Te1 | Lg5 | |
| 11. | N-B1 | B-B5 | 11. | Pf1 | Lf4 | |
| 12. | N-N3 | B×N | 12. | Pg3 | L×g3 | |
| 13. | BP×B | 0-0 | 13. | fg3: | 0-0 | |
| 14. | P-KR3 | P×P | 14. | h3 | ed4: | |
| 15. | P×P | N/B3-K2 | 15. | cd4: | Pce7 | |
| 16. | B-N3 | B-K3 | 16. | Lb3 | Le6 | |
| 17. | R-QB1 | B×B | 17. | Tc1 | Lb3: | |
| 18. | Q×B | R-N1 | 18. | Db3: | Tb8 | |
| 19. | P-Q5 | Q-Q2 | 19. | d5 | Dd7 | |
| 20. | B-R7 | R-R1 | 20. | La7 | Ta8 | |
| 21. | Q×P | KR-B1 | 21. | Db7: | Tfc8 | |
| 22. | B-Q4 | Q-R5 | 22. | Ld4 | Da4 | |
| 23. | B-B3 | QR-N1 | 23. | Lc3 | Tab8 | |
| 24. | Q-R7 | P-QB4 | 24. | Da7 | c5 | |
| 25. | P-K5 | N×QP | 25. | e5 | Pd5: | |
| 26. | P×P | Q_N4 | 26. | ed6: | Db5 | |
| 27. | P-Q7 | R-Q1 | 27. | d7 | Td8 | |
| 28. | B-K5 | R-N3 | 28. | Le5 | Tb6 | |
| 29. | KR-Q1 | N/3-K2 | 29. | Ted1 | Pge7 | |
| 30. | B-B7 | R-N2 | 30. | Lc7 | Tb7 | |
| 31. | Q×R | Q×Q | 31. | Db7: | Db7: | |
| 32. | B×R | Q×QP | 32. | Ld8: | Dd7: | |
| ½-½ |
- Omdat de rijen worden gerekend vanaf de kleur die aan zet is, worden de eerste zet van wit en zwart op dezelfde manier genoteerd (Pion gaat naar het vierde veld voor de Koning).
- Merk het verschil tussen de tweede en derde zet van wit. Bij de tweede zet (Paard gaat naar derde veld voor de Koningsloper) moet vermeld worden welke loper betreft, want het is ook mogelijk een Paard drie velden voor de Dameloper te zetten. Bij de derde zet (Loper gaat naar vijfde veld voor Paard) is er maar één mogelijkheid, dus kan volstaan worden met B-N5.
- Bij de 21e zet van wit kan volstaan worden met Q×P (Dame slaat pion) want er is maar één pion die op dat moment geslagen kan worden. Bij de 32e zet van zwart (Dame slaat pion voor Dame) moet de lijn erbij, want Q×NP (Dame slaat pion voor Paard, D×b2), is ook mogelijk.
