Galgje

Een spel Galgje in volle gang.

Galgje is een spelletje waarbij een woord moet worden geraden doormiddel van het raden van individuele letters, waarbij de spelers die het woord moeten raden maar een beperkt aantal fouten mogen maken. De fouten worden weergegeven door een galg met daaraan een hangend mannetje, welke per fout steeds verder wordt opgebouwd. Uit hoeveel onderdelen de galg bestaat varieert per persoon en regio, maar dit ligt meestal rond de 10.

Er bestaan officiële, in de speelgoedwinkel verkrijgbare edities van het spel, maar het kan ook met enkel pen en papier gespeeld worden. In kringen van programmeurs was het spel populair als computerspel in de periode dat er nog veel in BASIC werd geprogrammeerd, omdat het betrekkelijk eenvoudig te schrijven is.

Opzet

De uitdager (speler 1) neemt een woord in gedachten en zet een rijtje met even veel stippen op papier als er letters in het woord zijn.

De tegenstander (speler 2) noemt een letter. Als die in het woord voorkomt zet speler 1 op alle stippen waar in het woord de letter voorkomt de geraden letter. Komt de door speler 2 genoemde letter echter niet voor in het woord, dan tekent speler 1 een onderdeel van de galg op het papier. Soms wordt, om het makkelijk te houden, de foute letter ook elders op het papier geschreven zodat speler 2 kan zien welke letters al geraden zijn, maar het kan ook zijn dat hij dit zelf moet zien te onthouden.

Dit wordt herhaald tot ofwel speler 2 alle letters heeft genoemd, het woord heeft geraden en zo het spel wint, of als speler 2 teveel foute raadpogingen doet waardoor de galg wordt voltooid en speler 2 "hangt".

Het spel kan behalve door twee spelers ook door meerdere personen gespeeld worden. Hierbij neemt een persoon een woord in gedachten, waarbij de anderen om de beurt een letter raden. Op de basisschool wordt het spel in deze vorm wel gebruikt om de leerlingen in taal- en spellingsvaardigheid te trainen.

Woorden die met galgje gebruikt worden mogen niet meer dan 16 verschillende letters hebben. Als er 17 verschillende letters in het woord zouden zitten, zouden er maar 9 'foute' letters zijn, en zou de tegenstander altijd winnen.

Constructie van de galg

Constructie van de galg bij een variant met 15 toegestane fouten

Bij 10 fouten is de galg opgebouwd uit vier stukken (bodem + verticale paal, horizontale paal, dwarsbalk, en touw) en het mannetje uit zes stukken (hoofd, lichaam, linker arm, rechter arm, linker been, rechter been). Hieronder volgt de constructie van de galg als het spel afgelopen is na 10 fouten:

          ____     ____     ____     ____
1 |      2|       3|/      4|/ |    5|/ |
  |       |        |        |        |  O
  |       |        |        |        |
  |       |        |        |        |
  |_ _    |_ _     |_ _     |_ _     |_ _
  ____    ____     ____     ____     ____
6 |/ |   7|/ |    8|/ |    9|/ |   10|/ |
  |  O    |  O     |  O     |  O     |  O
  |  |    | /|     | /|\    | /|\    | /|\
  |       |        |        | /      | / \
  |_ _    |_ _     |_ _     |_ _     |_ _

Variaties zijn mogelijk door de galg in meer of minder stukken te verdelen, door het mannetje extra onderdelen te geven (zoals handen, voeten en een gezicht), of door de galg in het begin al te tekenen en bij foute letters alleen het mannetje nog te tekenen.

Oorsprong

De exacte oorsprong van Galgje is niet bekend. Tony Augarde vermeld in zijn werk "The Oxford Guide to Word Games" dat het spel reeds genoemd wordt in Alice Bertha Gommes "Traditional Games" uit 1894, onder de naam "Birds, Beasts and Fishes." Hierbij mochten alleen dierennamen gebruikt worden als woord.