Klikspaan

Een klikspaan is een scheldwoord voor een kind dat verklikt wat een ander kind gedaan heeft, bijvoorbeeld aan de schoolmeester, de ouders, of andere gezagdragers. De klikspaan probeert daar zelf mee in een goed blaadje te komen. In Zuid-Nederland wordt een klikspaan een klapspaan of een lakaaie genoemd.

Klikken wordt onder kinderen als onacceptabel gedrag beschouwd. Moderne opvoeders (ouders, leraren) vinden dat ook. Een opvoeder zal dus meestal niet luisteren naar een klikkend kind. In vroeger tijden was dat anders.

Een historisch geval van klikken is reeds te vinden in Genesis 37:2.

Etymologie

In de Middeleeuwen werd met een clapspaen een spaan hout bedoeld, waarmee een melaatse een klepperend geluid maakte om zijn komst te laten horen. Het werd ook wel een lazarusklep genoemd. In figuurlijke zin werd de tong ook wel klapspaan genoemd. Iemand met een klapspaan als tong, iemand die veel kletste, werd dan tot klapspaan of klikspaan. De versjes hieronder zijn dan ook oorspronkelijk misschien eerder tegen een leproos gericht, dan tegen een verklikker.

Een andere - eigenlijk overduidelijke - verklaring is dat de liedjes werden gezongen door een meisje dat zich heimelijk voor de jongens beschikbaar stelde, maar niet voor de jongen die dat bekend had gemaakt. De woorden "door mijn straatje gaan" komen ook in andere kinderliedjes voor.

Mededingingsrecht

Binnen het mededingingsrecht kunnen karteldeelnemers in veel gevallen een boete afwenden of verminderen door te "klikken" bij de mededingingsautoriteit. Deze mogelijkheid vergemakkelijkt onderzoek tegen kartels omdat bij het minste of geringste vermoeden van een onderzoek er altijd wel een of meerdere deelnemers die gaan klikken. Bovendien maakt dit kartels minder aantrekkelijk omdat er altijd een kans is dat een van de deelnemers uit de school klapt. Klikken kan onder bepaalde voorwaarden de deelnemer boete-immuniteit verlenen, dan wel een boetevermindering. De mate van vermindering is afhankelijk van de vraag of de mededingingsautoriteit al een onderzoek was gestart en/of andere deelnemers reeds eerder hadden geklikt. Verder dient de deelnemer zijn concurrentiebelemmerende gedrag onmiddellijk te staken en volledig met de mededingingsautoriteit mee te werken.

Versje

In Amsterdam (jaren 60 jaren van de twintigste eeuw), maar ook elders, werd in geval een klikspaan ontdekt werd het volgende liedje gezongen:

klikspaan, boterspaan,

je mag niet door m'n straatje gaan,

hondje zal je bijten, poesje zal je krabbelen,

dat komt van al je babbelen.

Daarbij werd de klikspaan door een groepje kinderen, bijvoorbeeld de kinderen die “iets stouts” hadden gedaan en verklikt waren, tegengehouden.

Alternatieven van het versje zijn:

Klikspaan,

Halve maan!

Je durft niet door het straatje gaan;

Hondje zal je bijten,

Katje zal je beschijten,

Katje zal je krabbelen,

Dat komt van al je babbelen

Klikspaan, Armiaan!

Hij durft niet door het steegje gaan;

Want ieder zal hem smijten,

Het hondje zal hem bijten,

Het vogeltje zal hem pikken,

Dat komt van al dat klikken.

Klikspaan, Boterhaan,

Tot straf zul je achter de deure staan,

In plaats van naar de markt te gaan.

Zie ook

• "Klikspaan" is het pseudoniem van de schrijver Johannes Kneppelhout.
• Klokkenluider
• Kliklijn

Bronnen

• Diverse websites met de versjes
• Afbeelding van een leprozen klikspaan