Kruisdraging (Jheronimus Bosch of navolger)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De kruisdraging
Hieronymus Bosch 055.jpg
Verblijfplaats Museum voor Schone Kunsten
Locatie Gent
Kunstenaar Jheronimus Bosch of navolger
Jaar Ca. 1510-1535
Type olieverf op paneel
Afmetingen 76,7 × 83,5 cm
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

De Kruisdraging is een schilderij dat traditioneel toegeschreven wordt aan de Nederlandse schilder Jheronimus Bosch. Het bevindt zich in het Museum voor Schone Kunsten in Gent.

Voorstelling[bewerken]

Het stelt Jezus voor, die het kruis draagt, te midden van een groep vreemd uitziende figuren, die letterlijk het hele paneel vullen van boven naar beneden en van links naar rechts. De enige normale figuur, naast Jezus zelf, is de heilige Veronica linksonder. Linksboven is Simon van Cyrene afgebeeld, die Jezus hielp met het dragen van het kruis, en rechtsonder de 'slechte moordenaar' die tegelijk met Jezus gekruisigd zou worden. De lijkbleke figuur rechtsboven, ten slotte, is de 'goede moordenaar', die toegesproken wordt door een fanatische dominicaan.

Navolger van Jheronimus Bosch. Christus voor Pilatus. Ca. 1520. Princeton University Art Museum.

De schilder past een vast compositorisch schema toe, dat bestaat uit vijf groepen van telkens drie elkaar overlappende gezichten. Dit schema is uitgevonden door Giotto en Masaccio en werd later door onder meer Rafaël toegepast. De schilder van de Kruisdraging creëert daarnaast een suggestie van diepte door de gezichten in de achtergrond donkerder weer te geven. Dit soort statische compositieschema’s, die zich afkeren tegen de wetten van de natuur, vormen wellicht een van de eerste tekenen van het maniërisme.[1]

Datering en toeschrijving[bewerken]

Het werk is altijd beschouwd als een laat werk van Bosch. Bij de laatste grote Bosch-tentoonstelling in Rotterdam in 2001 werd het tussen omstreeks 1510 en 1535 gedateerd. In de tentoonstellingscatalogus van deze tentoonstelling merkt een van de auteurs, Bernard Vermet, op dat het werk niet zo typisch voor Bosch is als op het eerste gezicht lijkt. Vergeleken met De doornenkroning van Christus in de National Gallery in Londen is het moeilijk voor te stellen, dat beide werken door dezelfde schilder zijn gemaakt, aldus Vermet. Ook doet de kleur hem eerder denken aan maniëristen uit de jaren 1530 en brengt hij het in verband met het Passie-drieluik in Valencia en de daarvan afgeleide werken, zoals de Christus voor Pilatus in Princeton (zie afbeelding links), die aantoonbaar na Bosch' dood zijn ontstaan.[2]

Kopie[bewerken]

In 1927 maakte de Nederlandse schilder Arnold van de Laar een kopie van de Kruisdraging, die in 1927 aangeboden werd aan het Noordbrabants Museum ter gelegenheid van het 90-jarig bestaan van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant.[3]

Zie ook[bewerken]

Bronnen

Noten

  1. De Tolnay (1984): p. 44-45.
  2. Koldeweij, Vandenbroeck en Vermet (2001): p. 97.
  3. Anoniem (23 mei 1927): [p. 2].