Kwakwaka'wakw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kwakwaka'wakw
Kwakwaka'wakw tijdens een bruiloft, foto Curtis.
Kwakwaka'wakw tijdens een bruiloft, foto Curtis.
Totale bevolking 5.500
Verspreiding Vancouvereiland en omgeving
Taal Kwak'wala
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Kano gemaakt van een rode cederboom, foto Edward S. Curtis
Alert Bay Totems.jpg

De Kwakwaka'wakw (vroeger bekend onder de naam Kwakiutl) is een autochtoon Noord-Amerikaans volk dat leeft in het noorden van Vancouvereiland in Canada, naburige eilanden, en delen van het vasteland van Brits-Columbia. Kwakwaka'wakw betekent "Degenen die Kwak'wala spreken". Er zijn ongeveer 5.500 Kwakwaka'wakw, waarvan slechts ongeveer 250 het Kwak'wala nog spreken. Ondanks dat de Kwakwaka'wakw dezelfde taal spreken, zijn er verschillende stammen binnen de Kwakwaka'wakw te onderscheiden, die elk zichzelf als een onafhankelijk volk beschouwen. De laatste jaren maakt de herleving van de cultuur en taal van de Kwakwaka'wakw weer een opmars.

Kwakwaka'wakw waren jagers en verzamelaars, waar de mannen visten en soms ook jaagden. De vrouwen verzamelden wild fruit en bessen. Weven en houtsnijwerk waren belangrijke onderdelen van de cultuur van de Kwakwaka'wakw. Rijkdom werd bepaald door de hoeveelheid slaven en goederen die een lid van de Kwakwaka'wakw bezat. Deze rijkdom werd tentoongesteld bij speciale zogeheten potlatch-ceremoniën. Antropoloog Franz Boas bestudeerde aan het eind van de negentiende eeuw deze gebruiken van de Kwakwaka'wakw, als onderdeel van een uitgebreide studie over laatstgenoemden. In tegenstelling tot de meeste andere maatschappijen was rijkdom niet afhankelijk van hoeveel je had, maar hoeveel je weggaf. Dit weggeven was een van de belangrijkste aspecten van een potlatch.

Tegenwoordig hebben de Kwakwaka'wakw zichzelf politiek verbonden in 13 zogeheten "band governments".

Naam[bewerken]

De naam Kwakiutl, die tot in de jaren '80 gebruikt werd voor de Kwakwaka'wakw, is afkomstig van een van de stammen van de Kwakwaka'wakw, de Kwagu'ł, bij wie Franz Boas het meeste van zijn antropologische studie van de Kwakwaka'wakw uitvoerde. De naam werd uiteindelijk foutief gebruikt voor het benoemen van alle stammen van de Kwakwaka'wakw, en tevens drie andere inheemse volken die geen Kwak'wala spreken, maar wiens taal wel tot de dezelfde linguïstische groep behoort, genaamd de Wakashtalen. Deze volken, incorrect bekend als Noordelijke Kwakiutl, zijn de Haisla, Wuikinuxv en Heiltsuk.

Geschiedenis[bewerken]

Contact met Europeanen[bewerken]

Het eerste gedocumenteerde contact met de Kwakwaka'wakw was in 1792 met kapitein George Vancouver. Ziektes, die zich ontwikkelden als gevolg van direct contact met Europese kolonisten langs de westkust van Canada, decimeerden de inheemse Kwakwaka'wakw-bevolking tijdens de laat-negentiende eeuw/vroeg twintigste-eeuw. 75% van de Kwakwaka'wakw-bevolking stierf tussen 1830 en 1880.[1]

Cultuur[bewerken]

Mythologie en oorsprong[bewerken]

Masker
Hamatsa sjamaan tijdens een initiatie-rite, 13 november 1914

De Kwakwaka'wakw geloven dat hun voorouders (‘na’mima) in de vorm van dieren over het land, de zee of onder de grond naar het gebied kwamen waar de Kwakwaka'wakw nu leven. Wanneer een van deze voorouderlijke dieren aan was gekomen op de plaats waar hij moest wezen, veranderde het in zijn dierlijke verschijning in die van een mens. Sommige dieren die figureren in deze mythen zijn onder andere de Dondervogel en zijn broer Kolus, de meeuw, de orka en de Grizzlybeer. Sommige voorouders hadden een oorsprong als mens, en kwamen van verre plaatsen volgens de mythen.[2]

Stammen[bewerken]

Elke Kwakwaka'wakw-stam heeft zijn eigen clans, stamhoofden, geschiedenis en cultuur, maar is over het algemeen ongeveer hetzelfde als de andere van de Kwak'wala-sprekende stammen. Na epidemieën door contact met Europese kolonisten en andere gevolgen van kolonisatie raakten sommige stammen uitgestorven, en zijn sommige anderen opgegaan in andere stammen van de Kwakwaka'wakw.

Stam IPA Vertaling Gebied Verengelste, archaïsche en afgeleide namen
Kwagu'ł Rook-Van-De-Wereld Fort Rupert Kwagyewlth, Kwakiutl
Mamalilikala De-Mensen-Van-Malilikala Village Island
'Namgis Degenen-Die-Eén-Zijn-Wanneer-Ze-Samen-Komen Alert Bay, Nimpkish River Nimpkish-Cheslakees
Ławit'sis De-Bozen Turnour Island Tlowitsis
A'wa'et'ala Degenen-In-De-Inham Dzawadli, Knight Inlet
Da'naxda'xw Degenen-Van-De-Zandstenen New Vancouver, Harbledown Island Tanakteuk
Ma'amtagila Etsekin
Dzawada'enuxw Kingcome Inlet Tsawataineuk
Kwikwasut'inuxw Mensen-Van-De-Andere-Kant Gilford Island Kwicksutaineuk
Gwawa'enuxw Hopetown (Watson Island) Gwawaenuk
Haxwa'mis Wakeman Sound Ah-kwa-mish
'Nak'waxda'xw Blunden Harbour Nakoaktok
Gwa'sala Smith Inlet
Gusgimukw Quatsino Koskimo
Gwat'sinuxw Begin-Van-De-Inham-Mensen Winter Harbour Quatsino
T'lat'lasikwala Degenen-Van-De-Zeekant Hope Island
Weka'yi Cape Mudge, Quadra Island Weiwaikai, Yuculta, Euclataws, Laich-kwil-tach, Lekwiltok, Lik'wala
Wiwekam Campbell River Weiwaikum
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Duff Wilson, The Indian History of British Columbia, 38-40; Sessional Papers, 1873-1880.
  2. Boas, F, (1925) deel 3, p229-30.