Lipogram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een lipogram is een tekst waarin de auteur met opzet een (of meerdere) letters niet gebruikt. Zo is een "e-lipogram" een tekst waarin geen e voorkomt, een "a,n"-lipogram een tekst waarin geen a noch n voorkomt.

De moeilijkheid bij het schrijven van een lipogram wordt groter naarmate de niet-gebruikte letter meer voorkomt in het taalgebruik en de tekst langer wordt. De q komt in het Nederlands zo weinig voor dat een "q-lipogram" nauwelijks opvalt; afgezien van deze zin, zou dit Wikipedia-artikel zelf een q-lipogram zijn. "Klinker-lipogrammen" zijn interessanter en een "e-lipogram" -- de e is de meest voorkomende letter in het Nederlands (net zoals in het Engels en het Frans) -- dwingt de auteur tot kunstgrepen omdat veel voorkomende woorden als de lidwoorden de, het, een niet gebruikt mogen worden.

Het bekendste e-lipogram is de roman "La disparition" van de Franse schrijver Georges Perec uit 1969. Niet alleen komt in de roman nergens de letter "e" voor, maar bovendien is het verhaal opgebouwd als een detectiveverhaal rond de verdwijning van de letter "e". De Britse schrijver Gilbert Adair maakte in 1994 een Engelse vertaling van deze roman onder de titel "A Void", waarin evenmin de letter e voorkomt. De roman is ook in het Nederlands vertaald, door Guido van de Wiel als "'t Manco", voor het eerst uitgegeven in 2009.

Een apart soort lipogrammen zijn die waarin slechts één klinker is toegelaten: een tekst zoals "Ha Jaap, draaft daar Jans paard? Ja maat, dat prachtpaard gaat maar langzaam van Baarn langs Zaandam naar Landgraaf, alwaar Jans stal staat" met alleen de klinker a is een "e,i,o,u,ij-lipogram".

Nederlandstalige lipogrammen in velerlei vormen zijn te vinden in het boek Opperlandse taal- & letterkunde van Battus, dat geheel gewijd is aan woord- en taalspelletjes zoals lipogrammen, pangrammen, palindromen, lange woorden, enz.

Zie ook[bewerken]