Winkler Prins Encyclopedie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Grote Winkler Prins, 9e en laatste druk, 1990-1993
Monument voor de Winkler Prins door André Volten op het Frederiksplein te Amsterdam

De Winkler Prins is een algemene Nederlandstalige encyclopedie. De eerste uitgave verscheen in 1870 en was bijna volledig van de hand van de doopsgezinde predikant Anthony Winkler Prins. Hij maakte daarbij veel gebruik van de Duitse Brockhaus-encyclopedie. Vanaf de tweede druk, de laatste onder redactie van Winkler Prins, werd Elsevier de uitgever van de encyclopedie. Ook de 3e tot en met de 5e druk zijn gebaseerd op, en bevatten illustratiemateriaal van de Brockhaus. De negende druk, in 26 delen, verscheen tussen 1990 en 1993 en bevat circa 75.000 artikelen. De encyclopedie gold lange tijd als de leidende encyclopedie in het Nederlands taalgebied, mede doordat hij de omvangrijkste was (Grote Oosthoek 20 delen, Grote Spectrum Encyclopedie 20 delen). Van de laatste vier drukken hadden vooral de 6e en de 9e een goede gedegen naam, de 7e en 8e waren minder wetenschappelijk en meer gepopulariseerd. De opzet was die van een 'Konversationslexicon' met overwegend korte artikelen, in tegenstelling tot het Angelsaksische model met een zogenaamde 'macropedia' (zoals het deel met lange artikelen bij de Encyclopædia Britannica heet).

De eerste drukken van de Winkler Prins kwamen op de Index van de Katholieke Kerk te staan.[bron?]

Kleine WP, Nieuwe WP en andere uitgaven[bewerken]

In 1949 kwam Elsevier met de Kleine W.P. Encyclopaedie. Onder redactie van G.B.J. Hiltermann en P. van de Woestijne. Deze bestond uit twee delen, van ongeveer hetzelfde formaat als de uitgebreide versie, die vanaf 1966 de Grote Winkler Prins werd genoemd. Elsevier noemde de kleine W.P. in een voorwoord, naast een encyclopedie, tevens een woordentolk, geschiedenisboek en beknopte atlas.

In 1977 kwam Elsevier, onder de naam Argus Elsevier met de Nieuwe Winkler Prins Encyclopedie, in vier delen. De eindredactie was in handen van drs. Ben Hummel, Nettie Klaver, Ru Lankester, Piet Marijnen en dr. Adelaïde van Reeth. De delen waren nagenoeg van eenzelfde formaat als de tweedelige Kleine WP Encyclopaedie uit 1949. Het ten geleide geeft geen informatie over de status van deze uitgave. Het lijkt gewoon een vernieuwde en meer uitgebreide vervanger voor de Kleine WP. Na uitgave van de Nieuwe WP is de Grote WP nog tweemaal uitgebracht.

Naast de algemene encyclopedieën zijn er vele speciale uitgebracht, waaronder een meerdelige WPE van Vlaanderen, een meerdelige medische en vele eendelige over onderwerpen als bodemschatten, zoogdieren, insecten, et cetera.

Digitale versie[bewerken]

Sinds 1997 zijn in samenwerking met Microsoft verschillende edities van de Encarta Winkler Prins Encyclopedie uitgebracht, een elektronische versie van de encyclopedie op cd-rom en dvd. Deze telt ruim 59.000 artikelen en vele illustraties. In 2006 begon de uitgever, Het Spectrum, onderdeel van PCM plannen te maken voor een tiende druk. In 2007 gaf het bestuur van PCM goedkeuring aan het plan om naast een nieuwe digitale versie ook weer een papieren versie uit te brengen. Eind 2008 verklaarde Winkler Prins evenwel dat er geen papieren versie meer zou komen.[1] In 2010 zijn er drie elektronische versies van de encyclopedie uitgekomen: de Junior Winkler Prins, de Studie Winkler Prins online en de Grote Winkler Prins online.

Medewerkers[bewerken]

Medewerkers werden gerekruteerd uit universitaire milieus. Meestal ging het om hoogleraren. De vergoeding voor dit werk was gering, maar het werd over het algemeen gezien als een eer om te doen. De redactie bestond na de oorlog uit een tekst- en een beeldredactie, onder leiding van een hoofdredacteur. De redacteuren schreven niet zelf, maar bewerkten de teksten van deskundigen en controleerden zo mogelijk de feiten. Hoewel er fouten in de WP zijn aan te wijzen, gold het werk over het algemeen toch als neutraal en betrouwbaar.[2]

Overzicht van alle edities Grote Winkler Prins[bewerken]

  • Geïllustreerde Encyclopædie. Woordenboek voor wetenschap en kunst, beschaving en nijverheid onder hoofdredactie van A. Winkler Prins (= 1e druk). 15 dln. A-Z en 1 dl. (16) met afbeeldingen. Amsterdam: Brinkman, 1870-1882.
  • Geïllustreerde Encyclopaedie. Woordenboek voor wetenschap en kunst, beschaving en nijverheid onder hoofdredactie van A. Winkler Prins. 2e, naar de nieuwste bronnen herziene en aanmerkelijk vermeerderde uitgave. 15 dln. 1884-88. Dl. 16: supplement, 1888. Rotterdam: Elsevier.
  • Winkler Prins' Geïllustreerde Encyclopaedie onder hoofdredactie van Henri Zondervan. 3e, geheel om- en bijgewerkte druk. 16 dln. 1905-1912. Amsterdam: Elsevier.
  • Winkler Prins' Geïllustreerde Encyclopaedie onder hoofdredactie van Henri Zondervan. 4e herziene en bijgewerkte druk. 16 dln. 1914-22. Amsterdam: Elsevier.
  • Winkler Prins' Algemeene Encyclopaedie. 5e geheel nieuwe druk onder redactie van J. de Vries. 16 dln. 1932-38. Amsterdam: Elsevier.
  • Winkler Prins Encyclopaedie. 6e, geheel nieuwe druk. Hoofdredactie E. de Bruyne, G.B.J. Hiltermann en H.R. Hoetink. 18 dln. 1947-54. Supplementen 1955, 1960 en 1969. Amsterdam [etc.]: Elsevier.
  • Grote Winkler Prins. Encyclopedie in twintig delen. 7e geheel nieuwe druk. Hoofdredactie J.F. Staal en A.J. Wiggers. 20 dln. 1966-75. Supplement 1976. Amsterdam [etc.]: Elsevier.
  • Grote Winkler Prins. Encyclopedie in 25 delen. 8e geheel nieuwe druk. Hoofdredactie R.C. van Caenegem en S. Groenman. 25 dln. 1979-84. Supplement, 1984. Amsterdam [etc.]: Elsevier.
  • Grote Winkler Prins. Encyclopedie in 26 delen. 9e geheel nieuwe druk. Hoofd- en eindredactie L.C.M. Röst. 26 dln. 1990-93. Amsterdam [etc.]: Elsevier.

Supplementen[bewerken]

Supplementen zijn verschenen in 1888, 1955, 1960, 1969, 1976, 1984, 1994 en 2002. De supplementen 1984, 1994 en 2002 verschenen in edities passend bij de 7e en 8e druk (groter formaat), die uit 1994 en 2002 ook in een editie passend bij de 9e druk.

Jaarboeken[bewerken]

Sinds 1951 worden er jaarboeken uitgegeven, met daarin een overzicht van de gebeurtenissen van het voorgaande jaar; het Jaarboek 2013 over het jaar 2012 is tot nu toe het laatste. Sinds 1991 verschijnen deze jaarboeken in drie inhoudelijk gelijke edities passend bij respectievelijk de 7e, 8e (ander formaat) en de 9e druk; de jaarboeken van 1980-1990 verschenen in edities passend bij de 7e en 8e druk. Deze serie werd voorafgegaan door Tien jaren, kroniek van de belangrijkste staatkundige en wetenschappelijke feiten in de jaren 1938-1948, Amsterdam & Brussel: Elsevier, 1948.

Varianten[bewerken]

Formaat[bewerken]

Kleine Winkler Prins

  • G.B.J. Hiltermann & P. van de Woestijne (hoofdredactie), De Kleine W.P. Encyclopaedie. Encyclopedie in twee delen. Gelijkluidende uitgaven van 1949, 1950 en 1952. Amsterdam & Brussel: Elsevier.

Nieuwe Winkler Prins

  • Drs. Ben Hummel, Nettie Klaver, Ru Lankester, Piet Marijnen & dr. Adelaïde van Reeth (hoofdredactie), De Nieuwe W.P. Encyclopaedie. Encyclopedie in vier delen. Amsterdam & Brussel: Elsevier 1977.

Kunst[bewerken]

Culinair

  • C.A.H. Haitsma Muller-Van Beusekom (red.), Winkler Prins Culinaire encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1957, 1 deel.
  • Winkler Prins Culinaire encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1984, 1 deel.

Historisch

  • Ph. de Vries & Th. Luykx (red.), Historische Winkler Prins Encyclopedie Amsterdam & Brussel: Elsevier 1957, 3 delen: A - CZE, D - MAG, MAH - Z.

Kunst algemeen

  • W.R. Juynboll & V. Denis, Winkler Prins van de kunst. Encyclopedie van de architectuur, beeldende kunst, kunstnijverheid, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1958-1959, 3 delen: A-E, F-ON, OO-Z.

Muziek

  • L.M.G. Arntzenius e.a., Winkler Prins, encyclopedie van de muziek, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1956, deel 1 en deel 2: A-H, I-Z.

Wetenschap[bewerken]

Aardrijkskunde

  • Winkler Prins Encyclopedie van de aardrijkskunde , Amsterdam & Brussel: Elsevier 1977, 4 delen: A - Fran, Fran - Mig, Mil - Ton, Tot - Zijde. Uitgegeven in hetzelfde formaat als de 8e druk van de Grote Winkler Prins.

Agrarisch

  • G. Minderhoud, A.E.H.R. Boonstra, J.H. Bekking, J.G.B. Beumée, A.G. Dumon, Th. de Groot & A.M. Sprenger (red.), Veenman's agrarische Winkler Prins, encyclopedie voor landbouw, tuinbouw en bosbouw, Wageningen: H. Veenman & zonen & Amsterdam & Brussel: Elsevier 1954, 3 delen: A-Did, Die-Lyt, Maa-Zijw.

Biologie

  • Winkler Prins Encyclopedie van het plantenrijk, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1981, 4 delen: A - Col, Col - Kno, Kno - Qui, Raa - Zyg. Uitgegeven in hetzelfde formaat als de 8e druk van de Grote Winkler Prins.

Bouwkunde

  • A. Korevaar, A. Bijls, M. Gout & L. Stijnen (red.), Bouwkundige encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1954-1955, 2 delen: A-K, L-Z. Uitgegeven onder auspiciën van de Winkler Prins Stichting, maar om onbekende redenen ontbreekt in de titel 'Winkler Prins' of 'W.P.'.

Elektrotechniek

  • A. Korevaar & G. Boes (red.), Elektrotechnische W.P. Encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1958, 2 delen: A-K, L-Z.

Medisch

  • J.J. Bouckaert, J.W. Duyff, R.L. Clark jr. & R.W. Cumley (red.), Medische W.P. encyclopaedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1954, 1955, deel 1 en deel 2.
  • J.J. Bouckaert, J.W. Duyff, R.L. Clark jr. & R.W. Cumley (red.), Nieuwe medische Winkler Prins, encyclopedie in twee delen, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1971, deel 1 en deel 2, 2e druk.
  • Winkler Prins medische encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier, 7 delen: A-CE, CH-GEN, GER-LY, M-RUG, SA-VR, W-Z, Gezond leven.
  • Winkler Prins medische encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 2001, 1 deel.

Techniek

  • A. Korevaar & A. Bijls, Technische W.P. Encyclopaedie, 1952-1953 1e druk, A-H, I-Z.
  • A. Korevaar & G. Boes, Technische W.P. Encyclopaedie, 1957 2e druk, A-J, K-Z.
  • J.C. Vlugter e.a., Winkler Prins Technische Encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1975-1978, 6 delen: A-Ball, Balm-Drac, Drag-Gron, Gron-Magm, Magn-Ruim, Ruis-Zijde.
  • Technische W.P. Encyclopedie, 1982, 6 delen. Uitgegeven in hetzelfde formaat als de 8e druk van de Grote Winkler Prins.

Doelgroepen[bewerken]

Bedrijfsleven

  • F.L. van Muiswinkel, G.W. Groeneveld & Ph.A.N. Houwing (red.), W.P. voor het bedrijfsleven, encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1957, 2 delen: A-J, K-Z.

Religie

  • J.C. Groot & C.W. Mönnich (red.), Encyclopedie van het christendom, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1955-1956, 2 delen: 1. Protestants deel; 2. Katholiek deel.

Vlaanderen

  • R.F. Lissens (voorzitter hoofdredactie), Winkler Prins Encyclopedie van Vlaanderen, 1972-1974, 5 delen.
  • G. Peeters (red.), Grote Winkler Prins Compendia Vlaanderen, Elsevier Sequoia: Brussel 1975, 1 deel. Extra deel met een zestigtal opstellen, eerder verschenen in Winkler Prins Encyclopedie van Vlaanderen, bedoeld als toevoeging bij de zevende druk.

Vrouwen

  • C.A.H. Haitsma Mulier-van Beusekom & R. Delrue (hoofdred.), W.P. voor de vrouw, encyclopaedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1954, 2 delen: A-G, H-Z.
  • Moderne W.P. voor de vrouw, encyclopedie, Amsterdam & Brussel: Elsevier 1968, 1 deel.

Externe links[bewerken]

Bronnen