Bonkelaar

Een bonkelaar of vonder is een aandrijfwiel van een (emmerbagger)molen. Vanwege het geluid dat de emmers maken bij het passeren van het aandrijfwiel wordt dit aandrijfwiel "bonkelaar" genoemd. De naam bonkelaar wordt zowel in de baggerwereld als bij molens gebruikt.

Bij een molen zit de bonkelaar op de koningsspil en wordt aangedreven door het bovenwiel. De bonkelaar is een kroonwiel, omdat de kammen dwars, als een soort kroon, in het wiel zitten. Bonkelaars in molens in het noorden van Nederland hebben vaak een conische bonkelaar. Bij een oliemolen kan er zowel een boven- als onderbonkelaar op de koningsspil zitten, waarbij de onderbonkelaar het wentelwiel aandrijft. Bij een wipmolen komt ook een onderbonkelaar voor, die de vijzel aandrijft.

Bij een kammenluiwerk zit op de koningsspil ook nog de luibonkelaar voor het aandrijven van het luiwerk.

Vonder

Het woord vonder is een oudere benaming voor een bonkelaar, die tegenwoordig niet meer gebruikt wordt. Wel worden er nog veel locaties, plaatsen en straten naar vernoemd.

Zo zijn er bijvoorbeeld:

Knooppunt het Vonderen op de A73-Zuid
Woonwijk Hoogvonderen in Roermond
Het Vonder wordt veel gebruikt als straatnaam in het oosten van Brabant en Noord-Limburg
Basisscholen met de naam de vonder in Borne, Raamsdonksveer en Wanneperveen

Galerij

Bonkelaar van de molen het Hert
Onderbonkelaar (meest rechtsmidden) van de Holtense oliemolen
Conische bonkelaar van de Walderveense molen
Bonkelaar met bovenwiel van De Engel
Bonkelaar met daaronder de luibonkelaar van de Concordiamolen