Herdersmat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
8 rd Chess d40.png bd qd kd bd Chess l40.png rd
7 pd pd pd pd Chess d40.png ql pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png nd Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png bl Chess d40.png pl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl pl pl Chess l40.png pl pl pl
1 rl nl bl Chess l40.png kl Chess l40.png nl rl
a b c d e f g h
Herdersmat

Herdersmat is in een schaakpartij de benaming voor mat vroeg in de partij met een loper op het veld c4 en een dame op het veld f7. Dit mat kan al na vier zetten optreden:

  1. e2-e4 e7-e5
  2. Lf1-c4 Pb8-c6
  3. Dd1-h5? Pg8-f6??
  4. Dh5×f7# 1-0

Dit betekent niet dat een partij waarin herdersmat optreedt altijd precies op deze wijze hoeft te verlopen. Zwart kan ook allerlei andere zetten doen in plaats van de hiergenoemde, zolang deze tenminste de witte matvoering niet verstoren. Wit kan de volgorde van de tweede en derde zet verwisselen of 3. Df3 spelen (waarna 3.... Pf6 wél goed is). Soms treedt het herdersmat ook niet op na vier zetten, maar pas een paar zetten later. Ook is er een omslachtigere variant waarbij wit de pion op f7 aanvalt met de dame en het paard.

Herdersmat is eenvoudig te voorkomen en komt in de praktijk dan ook alleen voor in partijen van beginnende schakers. De zet 3. Dh5? is eigenlijk een zwakke zet, die alleen wordt beloond als zwart niet goed reageert. Het principe achter herdersmat (een aanval op het relatief zwakke veld f7) speelt echter een rol in veel partijen (ook van gevorderde schakers) en is ook het idee achter een aantal schaakopeningen.

Herdersmat is niet het snelst mogelijke mat in een schaakpartij. Narrenmat treedt al na twee zetten op.

Verdediging[bewerken]

8 rd Chess d40.png bd qd kd bd Chess l40.png rd
7 pd pd pd pd Chess d40.png pd Chess d40.png pd
6 Chess l40.png Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png nd pd Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png bl Chess d40.png pl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png ql Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl pl pl Chess l40.png pl pl pl
1 rl nl bl Chess l40.png kl Chess l40.png nl rl
a b c d e f g h
Succesvol verdedigd tegen de herdersmat

Er zijn veel verdedigingen tegen herdersmat. Eén daarvan gaat als volgt:

  1. e2-e4 e7-e5
  2. Dd1-h5?

Om herdersmat te voorkomen, moet de witte dame de toegang naar het veld f7 worden versperd. Het ligt voor de hand om een pion naar voren te schuiven (2... g7-g6??), maar ook dit zou een blunder zijn: wit kan dan de pion op e5 slaan en met een familieschaak zowel de koning als de toren aanvallen (3. D×e5†).

In plaats daarvan dekt zwart deze pion met een paard:

  1. ... Pb8-c6
  2. Lf1-c4

Als zwart geen actie onderneemt, kan de witte dame in de volgende zet de pion op f7 slaan en is de herdersmat een feit (4. Dh5×f7#). Nu is het voor zwart wél zaak om de pion op g7 naar voren te zetten:

  1. ... g7-g6
  2. Dh5-f3

Wit trekt zijn dame terug, die door de zwarte pion werd aangevallen. Bovendien dreigt nu opnieuw mat: de witte dame valt opnieuw de pion op f7 aan. Zwart verdedigt met

  1. ... Pg8-f6

Zwart staat nu beter. Wit heeft namelijk een aantal zetten gedaan in strijd met de gouden regels van de opening en heeft daardoor een achterstand in ontwikkeling.

Gezien deze en ook andere verdedigingen is herdersmat objectief gesproken geen goede strategie: bij correct spel komt de zwartspeler in het voordeel. Daarbij komt dat een correcte verdediging tegen een herdersmat ervoor zorgt dat zwart (of wit) vaak 1 à 2 stukken in het voordeel kan komen.