Lijst van Nederlandse versteende uitdrukkingen met een naamval

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Nederlands kent tal van vaste uitdrukkingen, waarin naamvallen voorkomen die buiten zulke uitdrukkingen niet meer voorkomen. Deze uitdrukkingen worden versteend genoemd.

Onderstaande (onvolledige) lijst is een opsomming van deze uitdrukkingen, met waar nodig een (korte) toelichting.

  A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z  

A[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
aanhalen ter aangehaalder plaatse
te aangehaalder plaatse
ter aangehaalde plaatse[1]
aanhoren ten aanhoren van
aanschouwen ten aanschouwen van
aanstoot steen des aanstoot
aanval ten aanval
aanvulling ter aanvulling
aanwending ter aanwending van
aanzien te dien (mijnen, haren, zijnen, uwen, hunnen) aanzien
ten aanzien van
aanzienlijk van aanzienlijken huize
aard uit de aard der zaak, uit den aard der zaak
van dien aard
aarde ter aarde ter aarde bestellen = begraven
achter ten achteren
ten achter
adellijk van adellijken huize
afdoening ter afdoening van
algemeen ten algemenen nutte
alle in allen gevalle betekenis: wat er ook gebeurt
in allerijl
te allen tijde
u aller aanwezigheid
u aller naam
u aller vriend
ander ten andere
ten anderen male
ter andere zijde
uit anderen hoofde
anderszins anderszins betekenis: afwijkend, anders, verschillend
anderzijds anderzijds betekenis: aan de andere kant
anker ten anker liggen
antwoord ten antwoord
ar[2] in arren moede ar(re) betekent spijtig of ten einde raad[3]
assistentie ter assistentie
attentie te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) attentie
ter attentie van
avond 's avonds

B[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
baat te baat
te eigen bate
ten eigen bate
te mijnen (jouwen, uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) bate
ten bate van
beantwoording ter beantwoording
bedrag ten bedrage van
been ter been ter duidt hier op een meervoud[4]
begin in den beginne
van den beginne af
behoeve te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) behoeve behoeve is een verouderde vorm van behoefte[5]
ten behoeve van
behoorlijk ten behoorlijken tijde
bekostiging ter bekostiging
bekwaam te bekwamer tijd
belang in u beider belang
in ons aller belang
believen te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) believe believen betekent: behagen
ten believe van
beloop ten belope van
benefice[2] ter benefice van benefice betekent: voordeel
beoordeling ter beoordeling
berde te berde brengen betekenis: plank, houten bord; alleen in deze uitdrukking
berg te berge rijzen
beschikking te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) beschikking
ter beschikking van
besluit ten besluite van
bespreking ter bespreking
best ten beste
bestemd te bestemder plaatse
ter bestemde plaatse
te bestemder tijd
te bestemder ure
bestrijding ter bestrijding van
beurs ter beurze
beurt te beurt vallen
bevoegd ter bevoegder plaatse
ter bevoegde plaatse
te bevoegder plaatse
beweging eigener beweging betekenis: uit eigen beweging
bewijs ten bewijze van
bezichtigen ter bezichtiging
biecht te biecht gaan
blijk ten blijke
blind in den blinde
bloed tot bloedens toe
van koninklijken bloede
boek te boek (staan)
boos uit den boze
boven te boven
breed in den brede
ter breedte van
brood om den brode
buiten te buiten
bureel[6] te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) burele bureel betekent: bureau
ten burele van

C[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
communie ter communie gaan
te communie gaan
contemplatie ter contemplatie van betekenis: het in aanmerking nemen van iemand of iets
controle ter controle
controlering ter controlering van
correctie ter correctie van

D[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
dag daags Als bijwoord is daags een verstard genitief,
het bijvoeglijk naamwoord heeft daarentegen een bijvoeglijke s
des daags
's daags
(zeer) weinig gebruikt
‘s anderendaags voornamelijk Zuid-Nederlands
aan de dag leggen
aan den dag leggen
dezer dagen
heden ten dage
ten dage van
ten huidigen dage
voor de dag komen
voor den dag komen
dans ten dans
deel in allen dele
in genen dele
ten deel vallen
ten dele
departement ten departemente
derde ten derde
ten derden male
detriment[2] ten detrimente van detriment betekent: schade, nadeel of verlies
deze bij (in, na, namens, te, voor) dezen[7]
te dezer plaatse
te dezer/dier zake
dezerzijds van onze/mijn kant/zijde
die en wat dies meer zij betekenis: enzovoorts, en dergelijke(n)
met dien verstande
te dien aanzien/einde/opzichte
uit dien hoofde
van dien
van dien aard
dienst te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) dienste
ten dienste van
dikte ter dikte van
dinsdag 's dinsdags minder frequent wegens de uitspraak "'s d…"
discussie ter discussie
doel ten doel
doen in goeden doen
dom zich van de domme houden, van den domme houden
donderdag 's donderdags minder frequent wegens de uitspraak "'s d…"
dood ten dode (opgeschreven)
ter dood veroordelen
ter dood brengen
uit den dode opstaan
doop ten doop
duivel des duivels
duur op de lange duur
op den duur
op de duur

E[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
eed onder ede
een ter ener zijde, ter eenre zijde
eenvoud in eenvoud des harten
eer te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) ere
ter ere van
ter meerdere eer en glorie
eerste ten eerste
eeuwig in der eeuwigheid
ten eeuwigen dage
eigen ten eigen bate, te eigen bate
eind te dien einde
ten einde brengen
ten einde raad
einde ten einde (met spatie) betekenis: aan het einde
ten einde toe
elf te elfder ure
enenmale ten enenmale
enerzijds enerzijds betekenis: aan de ene kant
enig te eniger tijd

F[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
faam te goeder naam en faam
faveur[2] ten faveure van faveur betekent: gunst
feit in feite
fine ter fine van fine is juridisch jargon met als betekenis: ten behoeve van

G[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
gans[6] van ganser harte gans betekent: geheel, helemaal
gast te gast
gebrek ingebrekestelling
gebrek in gebreke stellen
in gebreke blijven
gedachtenis te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) gedachtenis
ter gedachtenis van
geef te geef
geenszins geenszins betekenis: volstrekt niet
gehoor ten gehore brengen
gek van de gekke
geld te gelde maken
gelegen te gelegener plaats
te gelegener tijd
gelegenheid te dezer gelegenheid
ter gelegenheid van
geleide ten geleide
gemoed in gemoede
genoeg te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) genoegen
ten genoegen van
gerief te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) gerieve gerief betekent: gemak
ten gerieve van
gerucht bij geruchte
geruststelling ter geruststelling
geschenk ten geschenke (geven, krijgen)
geschrift in geschrifte
getal in groten getale
in groten getale
in steeds groteren getale
ten getale van
geval in allen gevalle
gevolg ten gevolge van
God Godes Zoon
goed goedertieren betekenis: barmhartig, welgezind; alleen in combinatie met Jezus, God
goedendag
goedenavond
te goeder trouw
ten goede
van goeden huize, wille
goedkeuring ter goedkeuring
grabbel te grabbel gooien
graf ten grave
griffie ter griffie
grond te gronde
ten gronde als juridisch vakjargon betekent dit: op de hoofdzaak
grondslag ten grondslag
grootte ter grootte van
grotendeels grotendeels
gunst te mijnen (jouwen, uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) gunste
ten gunste van

H[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
half ten halve
hand ter hand
hart ter harte
van (ganser) harte
heel ten hele
heer dag des Heren
heer des huizes
heil den lezer heil
heinde[2] van heinde en ver(re) heinde betekent: nabij
hel ter helle
helft bij helfte (verdelen)
hemel ten hemel
herinnering ter herinnering aan
hier hier te lande
hier ter stede
hof ten hove
hoofd uit anderen/welken/dien hoofde
uit hoofde van
hoog in den hoge
in hoge mate
ten hoogste
hoogte ter hoogte van
huis dochter (heer, vrouw, zoon) des huizes
te mijnen (uwen, zijnen, haren, onzen, hunnen) huize
te mijnen (jouwen, uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) huize
ten huize van
van goeden huize
van welgestelden huize
hulp te hulp
hun te hunnent
huwelijk ten huwelijk vragen

I[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
illustratie ter illustratie
informatie te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) informatie
ingevolge ingevolge betekenis: op grond van, door
inleiding ter inleiding
inzien mijns (jouws, uws, haars, zijns, onzes, huns) inziens
inzien ter inzage

J[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
jacht ter jacht
jong van jongs af
juist te juister tijd
ter juister plaatse
ter juiste plaatse
te juister plaatse

K[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
kant van werknemerskant
van moederskant
van vaderskant
van weerskanten
aan weerskanten
kantoor te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) kantore
ten kantore van
katholiek van katholieken huize
kennis te mijner (uwer, harer, zijner, onzer, hunner) kennis
ter kennis
kennisneming ter kennisneming
kerk ter kerke
keus ter keuze (van)
klok klokke twaalf
koel in koelen bloede
koningin in naam der koningin
kost ten koste van
kust te kust en te keur
kwaad te kwader trouw
ten kwade
kwijting[2] ter kwijting kwijting betekent: vervulling

L[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
laatst ten (langen) laatste
land (hier) te lande
in den lande
te land en ter zee
te lande
hier te lande
ten langen leste
last te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) laste
last ten laste
ten laste van
leen te leen
ter leen
lengte ter lengte van
lering ter lering en vermaak
lichterlaaie in lichterlaaie
lijf aan den lijve
in levenden lijve
ten halven lijve
linkerzijde ter linkerzijde
lip op aller lippen
loop in de loop der tijd (minder gewoon)
luid met luider stem(me)

M[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
maal ten anderen (tweeden, derden) male
maandag 's maandags
macht bij machte
man 's mans
markt ter markt
meer des te meer
te meer
meerendeel meerendeel
mens des mensen
middag 's middags
midden te midden van
mijn te mijnent
te mijner beschikking (ere, informatie, kennis, oriëntering, verontschuldiging)
min ten minste (met spatie) betekenis: minstens
inderminneregeling
in der minne schikken
mitsdien mitsdien betekenis: daarom, daardoor
moed te moede
mond aller mond
bij monde van
morgen 's morgens

N[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
naam u (ons) aller (beider) naam
in naam der wet
in naam des konings
met name
te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) name
ten name van
uit aller naam
naast ten naaste bij
nacht 's nachts
nadeel te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) nadele
ten nadele van
nagedachtenis ter nagedachtenis aan (van)
natuur van nature
nauw ten nauwste
nood van node
noorden ten noorden van
nul van nul en generlei waarde
nut ten nutte van

O[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
oefening ter oefening
offer ten offer brengen (vallen)
onder ten onder
ten onder gaan
onderrichting[6] ter onderrichting onderrichting komt van onderricht, dat onderwijs betekent
onheil plek (plaats) des onheils
onpas te pas en te onpas
onrecht ten onrechte
ons ons aller aanwezigheid (belang, naam, vriend)
ons beider aanwezigheid (belang, naam, vriend)
te onzent
ontfermen ontferm U mijner (onzer)
onverricht onverrichter zake
oor ter ore komen
oorlog ten oorlog
oosten ten oosten van
opzicht ten opzichte van
oriëntatie ter oriëntatie
oriëntering te mijner (uwer, harer, zijner, onzer, hunner) oriëntering
overname ter overname
overstaan ten overstaan van
overvloed ten overvloede
overweging ter overweging

P[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
paleis ten paleize
parket ten parkette
pers ter perse
plaats de plaats des onheils
te gelegener plaatse
te gelegener plaats
ter bestemde plaatse
te bestemder plaatse
ter plaatse
ter zelfde plaatse
te zelfder plaatse
plek ter plekke
pletter te pletter
plezier ten pleziere (van)
prijs te allen prijze
principaal ten principale
prooi ten prooi

R[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
raad met voorbedachten rade
te rade gaan
raadpleging ter raadpleging
recht in rechte
buiten rechte
te rechter tijd
ten rechte
rechterhand ter rechterhand
rechterzijde ter rechterzijde
regeling ter regeling (van)
rust te rust
ter rust
te ruste
ter ruste
te ruste
ter ruste (leggen)

S[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
schande te schande
schrijver schrijver dezes
slecht ten slechtste
slot ten slotte (met spatie) betekenis: tot slot (niet hetzelfde als tenslotte)
sluip[2] ter sluip sluip betekent: het sluipen
sluik[2] ter sluiks sluik betekent: het sluiken
snede ter snede
snee ter snee
spijt ten spijt (van)
spoedig ten spoedigste
sprake ter sprake
sta te stade komen
staand op staande voet
stad ter stede
stede in stede van stede is een datief van stad, hier in de betekenis van plaats
stellig ten stelligste
stem stem des volks
streng ten strengste
strijd ten strijd(e)
ten strijde (trekken)

T[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
taal (wel) ter tale
tafel ter tafel
tand tand des tijds
teken ten teken
tekening ter tekening
teneinde teneinde betekenis: om, opdat (niet hetzelfde als ten einde)
tenminste tenminste (zonder spatie) betekenis: althans.
tenslotte tenslotte (zonder spatie) betekenis: per slot van rekening, uiteindelijk
terdege[2] terdege dege betekent: solide
ternauwernood ternauwernood
tersluiks tersluiks tersluiks betekent: heimelijk
terstond terstond
terzijde terzijde
tevoorschijn tevoorschijn halen (komen)
tijd de tand des tijds
te bekwamer (eniger, juister, gelegener, rechter, zijner) tijd
te gelegener tijd
te gepasten tijde
te zijner tijd
tegelijkertijd
ten tijde van
terzelfder tijd
tezelfdertijd
toentertijd
te bestemder tijd
terzelfder tijd
tezelfdertijd
titel ten definitieven titel
ten individuelen titel
ten kostelozen titel
ten persoonlijken titel
ten titel van
ten uitzonderlijken titel
ten vertrouwelijken titel
ten voorlopigen titel
ten tonele
top ten top
trouw te goeder (kwader) trouw
twee ten tweede

U[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
u u aller (beider) aanwezigheid (belang, naam, vriend)
uitvoer ten uitvoer
uur te goeder ure
te kwader ure
uw te uwent

V[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
vader vader des vaderlands
val ten val
ten val brengen
veel op veler verzoek
veld te velde
verdediging te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) verdediging
ter verdediging
verdeling ter verdeling van
verderf ten verderve (leiden) Zonder leiden wordt ten verderve niet door Nederlandse Taalunie erkent.
Als Bijbelse uitdrukking komt deze echter in bijbehorende context wel voor
vergadering ter vergadering
verkoop ten verkoop
ter verkoop
verontschuldiging te mijner (jouwer, uwer, harer, zijner, onzer, hunner) verontschuldiging
ter verontschuldiging
verscherping ter verscherping
vervelen tot vervelens toe
vervoer ten vervoer
vervolg in den vervolge
ten vervolge
ten vervolge op (van)
verzoek ten verzoeke van
vierde ten vierde
vijfde ten vijfde
visie ter visie
voeg in voege
in dier (dezer) voege betekenis: op die (deze) wijze
voet ten voeten uit
vol ten volle
ten volste
voldoening ter voldoening
voorbeeld ten voorbeeld
voorbereiding ter voorbereiding
voordeel te mijnen (uwen, haren, zijnen, onzen, hunnen) voordele
ten voordeel
ten voordele van
voorkoming ter voorkoming van
vreemd in den vreemde
vrees met grote vreze
vriend u (ons) beider (aller) vriend
vrijdag 's vrijdags

W[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
waarborg ten waarborg stellen
waarde ter waarde van
weg van rechtswege
van overheidswege
van bondswege
van gemeentewege
van Godswege
van staatswege
van stadswege
van rijkswege
van harentwege
van hunnentwege
van mijnentwege
van onzentwege
van zijnentwege
zijns weegs gaan
wereld 's werelds
der wereld afsterven
ter wereld
ter wereld komen (brengen)
nergens (niemand, niets, geen geld) ter wereld
westen ten westen van
wijl[2] bij tijd en wijle wijl betekent: poos, tijdje
terwijl
wijlen mijn man (oom, tante) ook hier betekent wijl zoiets als een poos, tijdje, maar er zou volgens
het lemma wijlen in de Etymologiebank sprake zijn van een adverbiale instrumentalis[8]
wil omwille van
ter wille van
van goeden wille
willens en wetens
willekeur iets der willekeur prijsgeven
woensdag 's woensdags

Z[bewerken]

trefwoord uitdrukking bijzonderheden
zaak onverrichter zake terugkeren
te dezer zake
te dier zake
ter zake (van}
zalige mijn man (oom, tante) zaliger
zaterdag 's zaterdags
zee ter zee
zeer ten zeerste
zelfde ter zelfder plaatse
ziel ter ziele
zijde aan gene zijde
aan (van) weerszijden
van vaderszijde
van moederszijde
van overheidszijde
ter eenre zijde
ter ener zijde
zijn te zijnent
zijns inziens
zijns ondanks betekenis: 'zonder dat hij het wilde'
zijns weegs
zin van zins
zitting ter zitting
zoenoffer ten zoenoffer brengen
zondag 's zondags
zonde der zonde afsterven
zot van de zotte
zuiden ten zuiden van
zweet in het zweet des (mijns, haars, zijns, uws, onzes, huns) aanschijns