Mapuche

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mapuche
Vlag van de Mapuche
Vlag van de Mapuche
Totale bevolking 900.000
Verspreiding Chili, Argentinië
Taal Mapudungun, Spaans
Geloof Mapuchereligie, Syncretisch Rooms-Katholicisme
Verwante groepen Pincunche, Huilliche, Pehuenche
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

De Mapuche (Mapudungun: Che = Mensen + Mapu = van het land) zijn een inheems volk van Centraal- en Zuid-Chili en Zuid-Argentinië. Voorheen waren ze bekend als Araucanos (Nederlands: Araukanen of Araucaniërs) bij de Spanjaarden (naar de oude Spaanse naam Araucanía voor het deel van Chili dat door de Mapuche werd bewoond), maar tegenwoordig wordt dit als pejoratief beschouwd. Er zijn ongeveer 900.000 Mapuche, vooral in Chili en Argentinië. Zij spreken vaak Mapudungun én Spaans. Vaak beoefenen zij naast het christendom ook hun eigen (natuur)religie. De Mapuche bestaan uit drie groepen: Picunche (mensen van het noorden), Huilliches (mensen van het zuiden) en Pehuenche (mensen van Pehuen (een boom)),waarvan de laatste de bekendste groep is. Deze drie groepen delen wel hun sociale, religieuze en economische structuur, en ook hun taal delen zij. Het is lastig te bepalen hoeveel Mapuche er op dit moment zijn. Verschillende cijfers spreken elkaar tegen en het is lastig om de categorieën te bepalen. Er is een verschil tussen wie zich als Mapuche beschouwt en wie volgens de metingen echt Mapuche zijn. De traditionele economie van de Mapuche is gebaseerd op de agricultuur. De traditionele sociale organisatie bestaat uit verschillende families onder leiding van de lonko , de baas of de leider. In de tijd dat de Spanjaarden arriveerden in Zuid-Amerika bewoonden de Mapuche de valleien tussen de Itata en de Tolten rivier. Hoewel veel Mapuche zich mengden met de Spanjaarden tijdens de koloniale bezetting, wat leidde tot een grote nieuwe groep van mestizos (Spanjaarden met Inheemse), bleef de Mapuche maatschappij een onafhankelijke groep in Chili en Argentinië tot de Bezetting van de Araucania (in Chili) en de Verovering van de woestijn (in Argentinië) aan het eind van de 19e eeuw. Sinds die tijd zijn zij inwoners van de nieuwe ontstane staten geworden. Vandaag de dag zijn nog steeds erg veel Mapuche gemeenschappen betrokken bij verschillende conflicten over land en inheemse rechten, zowel in Argentinië en Chili.

Geschiedenis[bewerken]

Ontdekking en Weerstand (1546 – 1900)[bewerken]

In het jaar 1540 trok het Spaanse leger onder leiding van Pedro de Valdivia Chili door. Tussen 1550 en 1554 werd Valdivia door de Mapuche gevangengenomen en vermoord. Alleen al door ziektes zijn er veel mensen gestorven; in 1558 stierf 30% van de bevolking door tyfus en rond 1563 stierven er nog eens 100.000 mensen door pokken.[1] In 1641 kwamen de Mapuche en de Spanjaarden bij elkaar tijdens "La paz de Quillin". Deze onderhandeling had tot gevolg dat de onafhankelijkheid van Mapuche-gebied werd erkend met als grens de Bío-Bío rivier. Formeel was dit een vooruitgang, maar in de praktijk veranderde er weinig voor de Mapuche. De Spanjaarden gingen door met het koloniseren van gebieden en schonden de regels voor het behoud van de vrede. Het oorlogsgeweld was rond de eerste helft van de 18e eeuw enigszins verminderd en er ontstond handel tussen de Mapuche en de Spanjaarden. Lange tijd, drie eeuwen lang, hebben de Mapuche de Spaanse bezetters kunnen tegenhouden, maar aan het eind van de 19e eeuw werden ze toch veroverd en kwamen ze onder de macht van de Chileense en Argentijnse staten te staan. Nadat Chili in 1810 en Argentinie in 1816 onafhankelijk waren geworden van de Spanjaarden werden de Mapuche onderdrukt door de nieuwe staten.

Pacificatie van de Araucanía (in Chili)[bewerken]

De bezetting van de Araucanía (1861-1883) was een reeks van militaire campagnes, overeenkomsten en invallen door het Chileense leger en kolonisten, wat leidde tot de integratie van het gebied van Araucanía in het Chileense nationale grondgebied. Met een combinatie van dwang en diplomatie verplichtte de Chileense overheid enkele Mapuche leiders om een verdrag te tekenen met als doel de Mapuche gebieden bij Chili te voegen. De regering zette reservaten op, de zogenaamde reducciones, vergelijkbaar met het Noord-Amerikaanse reservaten systeem. Veel Mapuche leven in extreme armoede als gevolg van het verlies van land. "De Pacificatie van Araucanía” was de uitdrukking gebruikt door de Chileense autoriteiten voor dit proces.

Campagne van de woestijn (in Argentinië)[bewerken]

De campagne van de woestijn was een militaire campagne gevoerd door de Argentijnse regering tegen het volk van de Mapuche. Deze campagne was bedoeld om daadwerkelijke controle uit te oefenen op het grondgebied van de Pampa en Patagonië dat Argentinië beweerde te hebben geërfd van Spanje, maar tot die tijd onder controle bleef van de inheemse volkeren van verschillende stammen. Deze volkeren waren immers de oorspronkelijke bewoners.

Onderdrukking en Vermindering (1900-1990)[bewerken]

Nadat de Mapuche veroverd waren en onder het bestuur van de nieuwe staten vielen, volgde er een periode van verlies van identiteit. Zij moesten hun identiteit herformuleren nu zij ineens een etnische minderheid waren geworden binnen de Chileense en Argentijnse staat. De weinige gemeenschappen die deze landonteigening hadden overleefd, werden gedwongen om in steden of in afgelegen gebieden te gaan wonen. Vandaag de dag woont het grootste deel van de Mapuche bevolking in de stedelijke gebieden (62%)[2]. Dit betekent een verlies van identiteit en de noodzaak een nieuwe identiteit te reformuleren. In de steden was geen plaats voor de rituelen en gebruiken van de Mapuche, waarbij grondbezit erg belangrijk is. Het werd een periode van integratie van de Mapuche in de nieuwe staten. De staat nam een gebied in van ongeveer 90.000 vierkante kilometer, een gebied dat nu staatseigendom werd. De staat erkent wel het bestaan van etnische groepen, maar niet van inheemse groepen. In deze periode van onderdrukking speelden ook de dictaturen van zowel Chili als Argentinië een grote rol. De dictatuur van Pinochet was een zeer zware tijd voor de Mapuche-bevolking. Er werd bruut opgetreden tegen de Mapuches, die vrijwel allemaal sympathisanten waren van de linkse politiek van Allende. Velen werden in deze tijd gearresteerd, gemarteld of vermoord. Deze dictaturen waren een intensivering van het geweld en de onderdrukking tegen hen als volk.

Heropleving en Herwaardering (1990 -?)[bewerken]

Na de dictaturen ging de onderdrukking door. Toch kwamen er wel steeds meer organisaties die streden voor de rechten van de inheemse volken. Langzaam maar zeker herontdekten en herwaardeerden de Mapuche hun cultuur en hun taal. Dit proces gaat door tot op de dag van vandaag. Het terugkrijgen van land is erg belangrijk voor de Mapuche, aangezien zij daarmee ook hun identiteit en tradities terugkrijgen. Zij zijn nog steeds een minderheid die door verschillende groepen wordt onderdrukt, maar het begin van een periode van heropleving en herwaardering is begonnen. Vanaf de jaren ’90 wordt de situatie van de Mapuche in Chili vooral gekenmerkt door de problematiek van de economische en politieke macht van de staat. De ondergang van de inheemse gemeenschappen op het platteland, de verovering van hun inheemse bezit, de desintegratie van hun cultuur en de assimilatie in de globaliserende maatschappij zijn hier voorbeelden van. In deze jaren is door de regering de ‘Corporación Nacional de Desarrollo Indígena’ (CONADI) opgericht. De CONADI is een instrument dat opgericht is om de inheemse bevolking in Chili (waar de Mapuche het grootste deel van uit maken) te ontwikkelen. Onder de term ontwikkeling vallen de ideeën van civilisatie, vooruitgang en integratie in de Chileense samenleving.

Cultuur[bewerken]

Mapuche woman chile.jpg

De Mapuche gemeenschap[bewerken]

De traditionele Mapuche gemeenschap wordt lof genoemd. Deze lof bestaat uit een aantal families die een bepaald gebied beheren. De lof vormt de basis voor de sociale gemeenschap van de Mapuche. Aan de leiding van deze lof staat de lonko, het hoofd van de gemeenschap. De lof wordt gevormd door diverse families die hetzelfde grondgebied delen en zijn onderling verbonden doordat zij afstammen van een gemeenschappelijke voorouder. Verschillende lof samen vormen een rewe, en negen rewe vormden de aillarehue. De rewe is ook de naam voor het heilige altaar, door de Mapuche gebruikt bij hun heilige ceremonies. Meerdere lof gebruiken eenzelfde rewe. De lof bestaat uit ruka, de huizen van de Mapuche. Deze ruka is tussen de 28 en 56 meter lang en heeft tussen de twee en acht deuren[3]. Het is gemaakt van hout en stro en is rechthoekig of rond van vorm. De ruka heeft geen kamers, maar er is wel een verdeling gemaakt van ruimtes met verschillende functies. Het land wordt bewerkt door zowel de mannen als de vrouwen. De kinderen verzorgen ondertussen de dieren. Het land is voor de Mapuche erg belangrijk, het is deel van hun identiteit. Ze verkopen de producten van het land en gebruiken ook een deel van de oogst voor eigen gebruik. De mannen maken daarnaast ook nog muziekindstrumenten, zoals de trumpe, de trutuka en de kultrun. Ook maken ze gereedschap, huishoudelijke artikelen en sieraden. De vrouwen zijn vooral bezig met het bewerken van wol en het weven van kleden.

De Lonko[bewerken]

De lonko is de leider van de lof. Het woord lonko betekent in het mapudungun ook letterlijk hoofd. De positie van lonko is niet erfelijk maar wordt gekozen door de lof. De lonko vertegenwoordigt de lof en leidt de rechtspraak. Hij bemiddelt tussen de personen als er onenigheid ontstaat en bepaalt de straffen die worden uitgedeeld.

De Machi[bewerken]

De machi is de spirituele leider van de lof. Dit is een invloedrijke persoon binnen de Mapuche gemeenschap. Zij leidt de mensen van de gemeenschap op de spirituele weg en gebruikt planten en genezende technieken om ziektes te genezen en duivelse krachten uit te drijven. Haar rol is te vergelijken met die van een medicijnman bij andere volkeren. Meer dan 80% van de machis zijn vrouwen. De politieke rol van de machi groeide enorm sinds het begin van de 20e eeuw, toen de invloed van de lonko verminderde door het verlies van land.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Ray, Leslie. Language of the Land: The Mapuche in Argentina and Chile. Copenhagen: International Work Group for Indigenous Affairs, 2007. p.35
  2. Censo 2002
  3. Ray, Leslie. Language of the Land: The Mapuche in Argentina and Chile. Copenhagen: International Work Group for Indigenous Affairs, 2007. p.288