Meerderheidskabinet

Een meerderheidskabinet is een kabinet dat gevormd wordt door een politieke partij of politieke partijen die gezamenlijk (als regeringscoalitie) een meerderheid van ten minste de helft plus een van het totaal aantal zetels in het parlement hebben. In de Nederlandse Tweede Kamer zijn daarvoor 76 zetels van de 150 zetels voor nodig. In België wordt de term meerderheid gebruikt voor de coalitie van partijen, die het meerderheidskabinet vormen.

Politieke cultuur

Bij een meerderheidskabinet ligt de nadruk sterk op het onderling oplossen van beleidsvraagstukken binnen de coalitie. Omdat de regeringspartijen gezamenlijk over een meerderheid beschikken, streven zij ernaar om conflicten zoveel mogelijk binnenskamers te houden en brede, gezamenlijke akkoorden te sluiten voordat voorstellen naar het parlement gaan. Dit leidt doorgaans tot omvangrijke coalitieakkoorden waarin veel beleid voor de gehele kabinetsperiode al wordt vastgelegd. Het intensieve afstemmen tussen partijen maakt dat de kabinetsformatie vaak langer duurt, omdat zowel inhoudelijke compromissen als de onderlinge machtsverhoudingen uitvoerig uit moeten worden onderhandeld.

Minderheidskabinet

Een minderheidskabinet beschikt, anders dan een meerderheidskabinet, niet zelfstandig over een meerderheid in het parlement en is daarom afhankelijk van gedoogsteun om te kunnen regeren. Deze gedoogsteun vormt de zogenoemde parlementaire basis: een stabiele meerderheid van partijen die het kabinet op hoofdlijnen steunen en zich bereid tonen het kabinet niet ten val te brengen middels een motie van wantrouwen. Pas wanneer deze basis is vastgelegd, kan een minderheidskabinet daadwerkelijk flexibel opereren en per wetsvoorstel open onderhandelen met verschillende fracties. Hoewel Nederland negatief parlementarisme kent, wordt de parlementaire praktijk gedomineerd door meerderheidskabinetten. Toch zijn er diverse momenten geweest waarop voor een minderheidskabinet is gekozen.