Mindfulness

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mindfulness is een vorm van meditatie of de training daarin waarbij men zich met nieuwsgierige aandacht en zonder automatische reacties bewust is van fysieke ervaringen, stemmingen, gevoelens en gedachten.

Boeddhistische wortels, maar nu toegepast in een westerse klinische context[bewerken]

Samma Sati is een onderdeel van het zogenaamde achtvoudige pad (in Pali en Sanskriet: atthangika magga) en heet dan sati in Pali of als smṛti in Sanskriet, begrippen die in het Engels kunnen vertaald worden als mindfulness. Het wordt al 2.000 jaar toegepast in het boeddhisme. Deze aandachtstraining vipassana wordt beschouwd als specifiek boeddhistisch en is erop gericht de beoefenaar te brengen tot een ervaring van het bestaan zoals dit werkelijk is.

In een westerse medische of psychotherapeutische context is het begrip bekend geworden door de Amerikaanse onderzoeker Jon Kabat-Zinn. Deze moleculaire bioloog ontleende de term aan Thich Nhat Hanh[1], een Vietnamese monnik die omwille van zijn houding tijdens de Vietnamoorlog uit zijn geboorteland verbannen werd en in Frankrijk ging wonen. Talrijke boeddhistische monniken uit Thailand en Myanmar hebben de vipassana in zijn zuivere vorm onderwezen wat geleid heeft tot vele beoefenaars in de westerse wereld. Ook de vipassanaleraren Saya Gyi U Ba Khin en S.N. Goenka hebben wereldwijd volgelingen. Mindfulness, dat hoewel het wortels heeft in het boeddhisme, van beoefenaars geen kennis van het boeddhisme, zen, vipassana, yoga of welke oosterse filosofie of meditatietechniek veronderstelt, wordt o.a. toegepast in MBSR en MBCT.

Mindfulness verwijst naar:

  • de mindfulness-training om mensen te leren meer bewust te leven en anders om te gaan met stress, gedachten en emoties.
  • een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment ("Een zachtmoedige relatie aangaan met wat er zich nu aanbiedt"): bewuste aandacht.

Hoewel de term mindfulness verbonden is aan het boeddhisme, zijn er zeer oude christelijke mystieke tradities die vergelijkbare meditatietechnieken lijken te hanteren en in de aanvangsfasen ook vergelijkbare ervaringen beschrijven.[2] Vipassana training is echter een specifiek boeddhistische meditatietechniek, waarvan de uiteindelijke verworvenheden niet in andere tekstboeken voorkomen.

MBSR, MBCT en misverstanden i.v.m. mindfulness[bewerken]

Jon Kabat-Zinn

De Amerikaan Dr. Jon Kabat-Zinn, Emeritus Hoogleraar aan de University of Massachusetts Medical School heeft als eerste het begrip mindfulness uit zijn boeddhistische context gehaald en een acht weken durende training ontwikkeld, mindfulness based stress reduction (MBSR, op mindfulness gebaseerde stress reductie). Alhoewel hij meditatie zowel in Azië als in de Verenigde Staten geleerd heeft , ziet hij zichzelf niet als boeddhist, maar beschouwd hij zichzelf liever als wetenschapper. Hij heeft de basis gelegd voor het gebruik van mindfulness door artsen en/of psychotherapeuten. MBSR, in het Nederlands ook wel aandachttraining genoemd, wordt door therapeuten gebruikt ter bestrijding van piekeren, depressie, pijn of burn-out. Kabat-Zinn heeft bij de ontwikkeling van zijn methode elementen ontleend aan de praktijken van Zen en van yoga. In de jaren negentig maakte Vlaanderen kennis met het werk van Kabat-Zinn via de Antwerpse psychiater, zenleraar en mindfulnesstrainer Edel Maex, die boeken over het onderwerp publiceerde en het thema bekender maakte bij een breder publiek.

Mindfulness Based Cognitive Therapy is een ontwikkeling van de 8 weken durende mindfulnesstraining, ontwikkeld door J. Mark G. Williams (professor Klinische Psychologie te Oxford), John D. Teasdale (Cambridge) en Zindel Segal (Toronto) met als doel de kans op hervallen in depressie kleiner te maken.

Er is geen fundamenteel verschil tussen MBSR en MBCT. Het verschil zit niet in de inhoud, maar in de context, in de omgeving waarin het wordt toegepast. Essentieel bij beide trainingen is dat de deelnemers aan het programma op een gedisciplineerde wijze thuis de oefeningen uitvoeren die ze tijdens de training aanleren. De bedoeling is om mensen te leren om met milde open aandacht naar de werkelijkheid te kijken.

MBCT wordt in het Nederlands ook wel aandachtgerichte cognitieve therapie[3] genoemd. In MBCT wordt mindfulness als vaardigheid aangeleerd bij de behandeling van met name chronische en recidiverende depressies, maar ook bij fobieën en chronische pijn.[4]

In Nederland wordt mindfulness toegepast in de psychologische zorg aan kankerpatiënten door het Helen Dowling Instituut. Mark Williams begeleidde een groep van Britse parlementairen van verschillende politieke partijen om hen de principes van mindfulness bij te brengen.

Enkele misverstanden komen nog vaak voor. Mindfulness is geen vage dagdromerij. Een beoefenaar wordt juist door de aandacht te vestigen op zijn eigen lichaam, ademhaling, zintuigen, gedachten en emoties teruggebracht naar de realiteit. Mindfulness is evenmin een methode om nooit meer stress of angst te kennen, maar leert dat zulke gevoelens een onvermijdelijk deel van het leven zijn. Wel leert het anders omgaan met aangename en onaangename gebeurtenissen. Tenslotte bestaat de methode niet uit ontspanningsoefeningen.

Andere toepassingsgebieden[bewerken]

Daarnaast vormt mindfulness een essentieel element in de zogenaamde Derde Generatie Gedragstherapie, waaronder de Acceptance and Commitment Therapy (ACT)[5][6]. Binnen deze gedragstherapieën wordt mindfulness op een minder strikte en meer pragmatische wijze toegepast dan bij MBCT. Mindfulness wordt theoretisch gezien als één van de zes kernprocessen van ACT, naast onder andere acceptatie en defusie.

Gezondheidsclaims[bewerken]

Uit een grote meta-analyse van 47 klinische studies, waarbij de deelnemers gemiddeld acht weken lang maximaal 40 minuten per dag aan mindfulnessmeditatie deden, bleken kleine verbeteringen merkbaar op het gebied van angstreductie, minder depressie en pijn.[7] Het doen van mantrameditatie had dergelijke effecten niet. Mindfulnessmeditatie heeft vergelijkbare effecten als antidepressiva bij gevallen van lichte depressie in een huisartsenpraktijk.[7]

Externe links[bewerken]