Mindfulness

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mindfulness is een vorm van meditatie of de training daarin waarbij men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment.

Boeddhistische wortels[bewerken]

Het is een onderdeel van het zogenaamde achtvoudige pad (in Pali en Sanskriet: atthangika magga) en heet dan sati in Pali of als smṛti in Sanskriet. Het wordt al 2.000 jaar toegepast door in het boeddhisme. Deze aandachtstraining vipassana wordt beschouwd als specifiek boeddhistisch en voert de beoefenaar tot een ervaring van het bestaan zoals dit werkelijk is.

In een westerse medische of psychotherapeutische context is het bekend geworden door de amerkiaanse onderzoeker John Kabat Zinn. Deze moleculaire bioloog ontleende de term aan Thich Nhat Hanh[1], een Vietnamese monnik die omwille van zijn houding tijdens de Viëtnamese oorlog uit zijn geboorteland verbannen is en nu in Frankrijk woont. Talrijke boeddhistische monniken uit Thailand en Myanmar hebben de Vipassana in zijn zuivere vorm onderwezen wat geleid heeft tot vele beoefenaars in de westerse wereld. Ook de Indiase leraar U Ba Khin heeft wereldwijd volgelingen. Mindfulness wordt o.a. toegepast in MBSR en MBCT.

Mindfulness verwijst naar:

  • een acht weken durende training die eerst werd ontwikkeld door John Kabat Zinn om mensen te leren meer bewust te leven en anders om te gaan met stress, gedachten en emoties.
  • een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment ("Een zachtmoedige relatie aangaan met wat er zich nu aanbiedt"): bewuste aandacht.
  • een levenshouding die zich kenmerkt door acceptatie van onvermijdelijke negatieve en positieve ervaringen: aanvaarding.
  • juiste indachtigheid of bewustzijn in de boeddhistische leer.

Hoewel de term mindfulness verbonden is aan het boeddhisme, zijn er zeer oude christelijke mystieke tradities die vergelijkbare meditatietechnieken lijken te hanteren en in de aanvangsfasen ook vergelijkbare ervaringen beschrijven.[2] Vipassana training is echter een specifiek boeddhistische meditatietechniek, waarvan de uiteindelijke verworvenheden niet in andere tekstboeken voorkomen.

Mindfulness based stress reduction (MBSR)[bewerken]

De Amerikaan Dr. Jon Kabat-Zinn, Emeritus Hoogleraar aan de University of Massachusetts Medical School heeft als eerste het begrip mindfulness uit zijn boeddhistische context gehaald en een acht weken durende training ontwikkeld, mindfulness based stress reduction (MBSR). Hij heeft de basis gelegd voor het gebruik van mindfulness door artsen en/of psychotherapeuten in de Verenigde Staten en Europa. MBSR, in het Nederlands ook wel aandachttraining genoemd, wordt door therapeuten gebruikt ter bestrijding van piekeren, depressie, pijn of burn-out. Kabat-Zinn heeft bij de ontwikkeling van zijn methode elementen ontleend aan de praktijken van Zen en van yoga. In de jaren negentig maakte Vlaanderen kennis met het werk van Kabat-Zinn via de Antwerpse psychiater, zenleraar en mindfulnesstrainer Edel Maex, die boeken over het onderwerp publiceerde en het thema bekender maakte bij een breder publiek.

Mindfulness based cognitive therapy (MBCT)[bewerken]

Mindfulness Based Cognitive Therapy is een ontwikkeling van de 8 weken durende mindfulnesstraining, ontwikkeld door Mark Williams (professor Klinische Psychologie te Oxford), John D. Teasdale (Cambridge) en Zindel Segal (Toronto) met als doel de kans op hervallen in depressie kleiner te maken. MBCT wordt in het Nederlands ook wel aandachtgerichte cognitieve therapie[3] genoemd. In MBCT wordt mindfulness als vaardigheid aangeleerd bij de behandeling van met name chronische en recidiverende depressies, maar ook bij fobieën en chronische pijn.[4]

Andere toepassingsgebieden[bewerken]

Daarnaast vormt mindfulness een essentieel element in de zogenaamde Derde Generatie Gedragstherapie, waaronder de Acceptance and Commitment Therapy (ACT)[5][6]. Binnen deze gedragstherapieën wordt mindfulness op een minder strikte en meer pragmatische wijze toegepast dan bij MBCT. Mindfulness wordt theoretisch gezien als één van de zes kernprocessen van ACT, naast onder andere acceptatie en defusie.

Gezondheidsclaims[bewerken]

Uit een grote meta-analyse van 47 klinische studies, waarbij de deelnemers gemiddeld acht weken lang maximaal 40 minuten per dag aan mindfulnessmeditatie deden, bleken kleine verbeteringen merkbaar op het gebied van angstreductie, minder depressie en pijn.[7] Het doen van mantrameditatie had dergelijke effecten niet. Mindfulnessmeditatie heeft vergelijkbare effecten als antidepressiva bij gevallen van lichte depressie in een huisartsenpraktijk.[7]

Externe links[bewerken]