Onderwaterverlichting

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Onderwaterverlichting is een soort verlichting die speciaal ontwikkeld is voor toepassing onder water. Deze verlichting moet voldoen aan de beschermingsgraad IPx8 wat betekent dat de onderwaterlamp stofvrij en waterdicht. De internationale veiligheidsnorm voor onderwaterverlichting is opgesteld door de IEC, EN 60598-2-18. Onderwaterverlichting werkt op zwakstroom, maximaal 30Vdc volgens internationale standaard IEC60364-7-702[1].

Types onderwaterverlichting[bewerken | brontekst bewerken]

Halogeen versus led-verlichting[bewerken | brontekst bewerken]

Net als bij andere soorten verlichting wordt ook bij onderwaterverlichting gebruikgemaakt van verschillende lichtbronnen. Van oudsher zijn onderwaterlampen uitgerust met halogeen lichtbronnen. Sinds enkele jaren is vooral led-onderwaterverlichting in opkomst. Het voordeel van led is dat deze lichtbron een veel langere levensduur heeft dan halogeen. Ter vergelijking; een halogeen-onderwaterlamp gaat maximaal 1.500 branduren mee, terwijl een led-onderwaterlamp 70.000 branduren kan halen.

Energieverbruik[bewerken | brontekst bewerken]

De omschakeling van halogeen naar led heeft een belangrijke invloed op het energieverbruik van het onderwater armatuur. Er zijn inmiddels led onderwaterlampen op de markt met een opgenomen vermogen van 50 watt (W) waarvan de lichtopbrengst aanzienlijk hoger is dan een 400W halogeen onderwaterlamp.

Ontwerp armatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Veel fabrikanten hebben bij de overschakeling op led voortgeborduurd op het bestaande ontwerp van de halogeen onderwaterlamp waarbij het armatuur geopend moet kunnen worden om de lichtbron te vervangen. Bij halogeenverlichting is dit circa 2 maal per jaar nodig (afhankelijk van intensiviteit van gebruik). Omdat de levensduur van led in theorie 20 tot 50 maal langer is dan bij halogeen, hebben enkele fabrikanten hierop ingespeeld met een nieuw ontwerp waarbij de lichtbron water- en luchtdicht wordt afgegoten met speciale giethars. Deze nieuwe generatie led-onderwaterlampen hebben minder problemen met waterdichtheid.

Lichtopbrengst[bewerken | brontekst bewerken]

De eenheid waarin een lichtstroom wordt gemeten is lumen. Om tot een goede vergelijking tussen verschillende onderwater lampen te komen, kijkt men naar de lichtstroom in Lumen van een onderwater armatuur.

Candela versus lumen[bewerken | brontekst bewerken]

Net als bij andere soorten verlichting heeft de komst van led veel vragen opgeroepen over de lichtopbrengst van lampen. Veel van de onduidelijkheid over lichtsterkte is ontstaan door de verwarring tussen candela (cd) en lumen. Ook fabrikanten zijn niet altijd even duidelijk bij het verschaffen van informatie over lichtopbrengst van een onderwaterlamp. De meest krachtige high-power led geschikt voor onderwater (2013) kan maximaal 140 lumen per watt produceren. Een snelle rekensom geeft dan aan dat een 25W led onderwaterlamp in de meest optimale omstandigheden (afhankelijk van driver, voeding, koeling) een maximale lichtstroom in lumen heeft van 3.500lumen.

Relatie tussen candela en lumen[bewerken | brontekst bewerken]

Met behulp van candela en stralingshoek kan de lichtstroom in lumen worden berekend: https://web.archive.org/web/20080528060659/http://led.linear1.org/lumen.wiz. Bij de berekening van candela naar lumen wordt tevens rekening gehouden met de stralingshoek, dus de breedte van de lichtbundel. Er zijn onderwaterlampen met een smalle bundel (25-30°) die verder reiken en onderwaterlampen met een brede bundel (120-160°) die een bad egaal kunnen verlichten waarbij geen donkere hoeken kunnen ontstaan. In verband met de veiligheid wordt voor openbare zwembaden vaak voor dit laatste type lampen gekozen.

Led-type[bewerken | brontekst bewerken]

Van invloed op de lichtopbrengst is tevens het type led dat in een onderwaterarmatuur wordt toegepast. Hierin zijn drie soorten te onderscheiden:

  • Led met een laag vermogen in watt (0,5–1 W per led)
  • Power-led met een hoger vermogen (3 W per led)
  • High-power Chip-led (15–50 W per led)

Een onderwaterarmatuur waarin led met een laag vermogen zijn gebruikt zijn te herkennen aan het grote aantal led lampjes, soms wel 50 tot 100 per armatuur. Het lage vermogen laat geen hoge lichtopbrengsten toe. Armaturen Power-led en met name High-Power Chip-led hebben een vermogen dat hoge lichtopbrengsten, vergelijkbaar met 200 W halogeen onderwaterlampen en hoger mogelijk maakt. Bij armaturen met dit type led is koeling van de led nodig in verband met de warmteontwikkeling die niet optreedt bij laag vermogen led.

Technologie[bewerken | brontekst bewerken]

Ook qua techniek zijn er enkele verschillen tussen diverse onderwaterarmaturen:

Warmte en koeling[bewerken | brontekst bewerken]

Onderwaterlampen met een hoge lichtopbrengst hebben een bepaalde warmteontwikkeling. Voldoende koeling van de lichtbron is van essentieel belang voor de levensduur van deze lichtbron. Een lichtbron die te warm wordt zal een aanzienlijk kortere levensduur hebben dan een lichtbron die goed wordt gekoeld. Voor de koeling wordt onder andere gebruikgemaakt van het water waarin de lamp opereert. Een onderwaterlamp die door water wordt gekoeld mag dan ook niet boven water worden gebruikt, de lichtbron zal kapotgaan bij oververhitting. Er zijn fabrikanten die hun lampen hebben uitgerust met een beveiliging tegen oververhitting zoals het TCS (Temperature Control System)[2] van EVA Optic. Hierdoor schakelt de lamp automatisch in een thermische beveiliging wanneer de led een bepaalde temperatuur hebben bereikt. Zodra de led zijn afgekoeld gaat de lamp automatisch weer aan.

Elektronica[bewerken | brontekst bewerken]

De kwaliteit van een onderwaterlamp is afhankelijk van vele onderdelen, een belangrijk onderdeel daarvan is de gebruikte elektronica. Een goede onderwaterlamp gebruikt een constant current driver voor aansturing van de lichtbron. Deze is van invloed op de performance van de lamp, levensduur van de lichtbronen het energieverbruik en blindstroom van de lamp. Bij het merendeel van de onderwaterlampen bevindt de elektronica zich onder water in het armatuur. Ook zijn er onderwaterlampen waarbij driver en voeding separaat van de lamp te plaatsen zijn in een ruimte waar vocht en warmte geen invloed hebben. Sommige led onderwaterlampen zijn tevens dimbaar.

Elektrolyse[bewerken | brontekst bewerken]

Onderwaterverlichting is verkrijgbaar in (hoogwaardig) kunststof en RVS. Bij onderwaterlampen van hoogwaardig kunststof is de kans op Elektrolyse lager dan bij Roestvast staal (RVS). Elektrolyse veroorzaakt een spanning tussen de zwembadwand en het RVS van de lamp. Deze spanning veroorzaakt roestvorming op het RVS.

Lichtkleur[bewerken | brontekst bewerken]

Licht bestaat uit een spectrum van kleuren in verschillende golflengtes, weergegeven in nanometer (nm). De golflengtes die zichtbaar zijn voor het menselijk oog liggen ongeveer tussen 380 en 800 nm (van laag naar hoog: blauw-groen-geel-oranje-rood). Water absorbeert licht op een geheel andere manier dan lucht. Dit komt doordat de dichtheid van water zo’n 800 maal groter is dan van lucht. Deze grote dichtheid zorgt ervoor dat licht veel sneller wordt geabsorbeerd. Deze absorptie van licht treedt bij de ene kleur eerder op dan bij andere kleuren. De lichtkleur met de hoogste golflengte in nm, rood, wordt onder water vrijwel volledig geabsorbeerd. Deze absorptie treedt in steeds mindere mate op hoe lager de golflengte in nm is. Daarom heeft blauw licht onder water de hoogste lichtdoorlating.[3]

Gekleurde en RGB(W) onderwaterverlichting[bewerken | brontekst bewerken]

Onderwaterverlichting is verkrijgbaar in diverse kleuren wit, veelal helder of daglicht wit en warm wit. Daarnaast zijn er onderwaterlampen met een enkele kleur en kleurveranderende RGB of RGBW lampen. RGBW lampen combineren wit met RGB gekleurd licht. Lichtkleur en lichtintensiteit van deze lampen zijn te regelen middels DMX controllers.

Kleur van zwembadwanden[bewerken | brontekst bewerken]

Niet alleen het water zelf is verantwoordelijk voor absorptie van het licht van de onderwaterlamp. Ook de kleur van de wanden van een zwembad of waterpartij heeft invloed op de hoeveelheid licht die een onderwaterlamp opbrengt in een bad. Als stelregel geldt dat hoe donkerder de zijwanden zijn, hoe minder licht er over blijft en hoe meer lampen gebruikt moeten worden om een gelijk effect te krijgen.[4]


Toepassingen[bewerken | brontekst bewerken]

Onderwaterverlichting of waterdichte verlichting wordt voor vele toepassingen gebruikt; Openbare zwembaden, zwemparadijzen zoals Center Parcs, privé zwembaden, sauna’s, jacuzzi’s en whirlpools, peuterbaden, glijbanen, vijvers, fonteinen, scheepsdokken, schepen en jachten, etc. Bepaalde onderwaterlampen zijn alleen geschikt voor zoetwater, chloor water of zout water. Andere onderwaterlampen kunnen in elk type water worden toegepast. Met de introductie van led en het veranderende ontwerp van onderwaterarmaturen zijn bepaalde waterdichte lampen bestand tegen een druk van 20 bar en kunnen daarom worden toegepast in duikbassins en bij duikoperaties.

Eisen zwembadverlichting[bewerken | brontekst bewerken]

Verlichting in openbare zwembaden moet aan strenge eisen voldoen, zeker met betrekking tot de lichtintensiteit. Onderwaterverlichting is echter niet verplicht, hier gelden dan ook geen eisen aan de lichtopbrengst. Toch wordt bij de meeste openbare zwembaden onderwaterverlichting toegepast. Door onderwaterverlichting hebben toezichthouders een beter zicht op de zwemmers. Een egaal verlichte bassin heeft om veiligheidsredenen daarom voor veel zwembaden de voorkeur. Onderwaterverlichting moet voldoen aan de veiligheidsnorm voor onderwaterverlichting EN 60598-2-18. Hoewel aan de veiligheidsnorm moet worden voldaan, zijn fabrikanten van onderwaterlampen niet verplicht om de verlichting te laten testen op deze norm. Slechts een enkele fabrikant van onderwaterverlichting beschikt over conformiteitsverklaringen van testen door een geaccrediteerd testinstituut als DEKRA.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]