Shaka Zoeloe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Shaka kaSenzangakhona
ca. 1787-1828
Europese afbeelding van Shaka (1824)
Europese afbeelding van Shaka (1824)
Koning van het Zoeloekoninkrijk
Periode 1816-1828
Opvolger Dingane
Vader Senzangakhona kaJama
Moeder Nandi

Shaka kaSenzangakhona (ca. 1787 - 22 september 1828), beter bekend als Shaka Zoeloe, was het stamhoofd van de Zoeloes en de stichter van het Zoeloekoninkrijk dat een groot gedeelte van het oosten van Zuid-Afrika omvatte. Hij is beroemd om zijn militaire genie maar berucht om de wreedheid van zijn regime.

Hij hervormde het impileger van zijn stam, wist zijn buurstammen te verenigen en beheerste zijn rijk op grote afstand. Zijn veroveringen leidden tot een kettingreactie van volksverhuizingen bij de omliggende stammen, uitmondend in de zogenaamde Mfecane.

Na zijn liquidatie door zijn halfbroers in 1828 bleef zijn koninkrijk bestaan tot de Zoeloe-oorlog met het Verenigd Koninkrijk. Zijn militaire legende leefde voort in de historische Slag bij Isandlwana, waarin mede dankzij zijn militaire hervormingen de Britten verslagen werden onder leiding van Zoeloekoning Cetshwayo.

Over Shaka bestaan veel sagen waarvan de legitimiteit door historici wordt betwijfeld.[1]

Biografie[bewerken]

Shaka werd geboren als zoon van Nandi en koning Senzangakhona, maar het was een buitenechtelijke relatie en hij werd daarom door Dingiswayo, de koning van de Mthethwa en niet door zijn eigen vader opgevoed. Toen zijn vader overleed hielp Dingiswayo hem om zijn halfbroer Siguyana te verslaan en rond 1812 werd hij koning. Zijn eerste actie was wraak op de vijanden uit zijn jeugd waarvan hij er velen liet spietsen. In 1816 begon zijn veroveringstocht met het verslaan van andere Zoeloesclans en sloot een alliantie met de Mthethwa-clan, aangezien ze geen leider hadden.

Voordien werd er oorlog gevoerd tussen de verschillende Zoeloevolkeren, maar dan op een traditionele bijna vriendschappelijke manier. Men stond namelijk op een speerworpafstand tegenover elkaar en wierp zo hun speren (de assegaaien) naar elkaar. Met hun schilden weerden ze de speren af en af en toe sneuvelde er een krijger. Shaka Zoeloe vond dit een achterhaalde manier van oorlogvoeren en ontwierp de kortere steeksperen met grotere lemmets voor een meer directe aanval, de zogenaamde iklwa met een schacht van 60 cm. en een bredere zwaardvormige speerpunt van 30 cm. lengte. Met deze wapens kon hij steken maar ook slagen geven of afweren, net zoals bij het schermen en bovendien ook werpen. Zijn krijgers moesten blootsvoets strijden en geen sandalen of ander schoeisel meer dragen. Hij wilde zijn leger harden op elk gebied. Zo zou hij eens, als bewijs, een klein vuurtje blootsvoets uitgedoofd hebben. De volgende slag dachten de andere volkeren weer te vechten op de traditionele wijze, maar Shaka viel hen aan in een gevecht van man tot man en doodde alle tegenstanders met zijn sterk verbeterde wapens. Vanaf toen was er een nieuwe, totale manier van oorlogvoering ingeluid, waar het leger van Shaka heer en meester in was.

Het belangrijkste gevecht was tegen Zwide over het bezit van de Ndwandwe. Volgens de legende versloeg hij de stam, maar er zijn aanwijzingen, dat Zwide gevlucht was en dat er gedurende het bewind van Shaka regelmatig kleine onlusten met het leger van Zwide waren. Desalniettemin had Shaka een groot deel van Natal en het zuidoosten van Zuid-Afrika in handen.

In 1824 sloot Shaka een verbond met de Europeanen om gezamenlijk het koninkrijk van Shaka uit te breiden. Later bleek dat de Europeanen door dit verbond een groot deel van het land van de Zoeloes in bezit zouden krijgen.

Moord op Shaka[bewerken]

In oktober 1827 overleed Nandi, zijn moeder bekend als de Grote Vrouwtjesolifant, waarna een periode van een jaar van strikte rouw voor Shaka's hele rijk werd afgekondigd. Tijdens deze rouwperiode mocht geen gewas gezaaid worden, geen melk (het hoofdvoedsel van de Zulu's destijds) gedronken en geen vrouw zwanger worden op straffe van de dood[2]. Drie maanden van verschrikkingen volgden, eerst in het woongebied van Shaka en zich uitbreidend in zijn hele koninkrijk. Iedereen die niet genoeg rouwbeklag vertoonde in het koninkrijk werd gedood. In het woongebied van Shaka werden vlak na Nandi's overlijden 7000 doden geteld[3]. Deze periode werd door de Zulu's Shaka's duistere tijdperk genoemd en vormde vermoedelijk de aanleiding tot zijn liquidatie.

Dingane en Mhlangana, twee halfbroers van Shaka, hebben twee maal geprobeerd Shaka te liquideren en dit gebeurde waarschijnlijk in september 1828 in zijn laatste residentie bij het huidige Stanger tijdens een burgeroorlog. Of dit door een van zijn halfbroers gebeurde en wat de exacte (dubbel)rol van de Europeanen was blijft onduidelijk.

Nalatenschap[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encyclopædia Britannica
  2. Donald R. Morris, The Washing of the Spears: A History of the Rise of the Zulu Nation Under Shaka and Its Fall in the Zulu War of 1879, Da Capo Press, 1998
  3. Een Engelse handelaar, Henry Francis Fynn, bezocht het hof van Shaka tijdens de dood van Nandi, heeft zelf de telling uitgevoerd en daar later verslag van gedaan.