Russisch formalisme: verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
923 bytes toegevoegd ,  13 jaar geleden
Toevoegingen + tekstuele correcties
k (Titel van Russisch Formalisme gewijzigd in Russisch formalisme: Tweede hoofdletter overbodig)
(Toevoegingen + tekstuele correcties)
Het '''Russisch formalisme''' is een vorm van taalkunde en literatuurwetenschap die in Rusland, met name in [[St. Petersburg]], werd beoefend tijdens de jarentussen [[1915]] - [[19281930]]. De vertegenwoordigers van deze stroming worden ''Russische formalisten'' genoemd. De beoefenaars concentreerden zich op de formele kenmerken van de literaire tekst en op de effecten daarvan. Ze verzetten zich tegen [[symbolisme]], psychologische duiding, interpretaties met hulp van de auteursbiografie en [[marxisme]].
 
==Opvattingen==
==Literatuurwetenschappelijke oriëntatie==
De Russische formalisten onderhielden contacten met de Russische [[futurisme|futuristen]], zoals [[Vladimir Majakovski|Majakovski]] en [[Velimir Chlebnikov|Chlebnikov]]. Ze hadden veel aandacht voor de trucs en kunstgrepen waarmee de taal wordt gebruikt om literaire teksten te maken. Ze beschouwden vorm en inhoud als onverbrekelijk; vorm bepaalt de betekenis.
 
Literaire teksten hebben altijd een bijzondere vorm. Deze vorm is bedoeld, volgens de Russische formalisten, om de 'automatische' reacties van de lezer te ontregelen. Het [[vervreemding|vervreemdende]] effect van de literaire tekst is wezenlijk voor het scheppen van een nieuwe inhoud. Een belangrijk onderscheid wordt binnen het Russisch Formalismeformalisme gemaakt tussen ''fabula'' (kale feitenrelaas) en ''sujet'' (literaire plot). De schrijver doet iets bijzonders met het feitenrelaas, hij creëert spanning of schept verwarring, hij draait de volgorde om of voegt een verdubbeling toe, met als doel een leesbare tekst en een nieuwe inhoud te maken.
 
==Vertegenwoordigers==
Vertegenwoordigers van het RussischeRussisch Formalismeformalisme zijn o.a.: [[V.V. Vinogradov]], [[Osip Brik]], [[Roman Jakobson]], [[Viktor Sjklovski]], [[Boris Eichenbaum]], Boris [[TomasevskyBoris Tomasevski]] en [[JuryJoeri TynjanovTinjanov]].
 
*Osip Brik (1888-1945) en Roman Jakobson (1896-1982) hielden zich bezig met ritmische en metrische structuren in de poëzie
De vertegenwoordigers organiseerden zich in de ''Moskouse Taalkundige Kring''.
*Viktor Sjklovski (1893-1984) en Boris Eichenbaum (1886-1959) bestudeerden verhaalstructuren
*V.V. Vinogadrov (1895-1969) hield zich bezig met stijl(figuren)
*Joeri Tinjanov (1894-1943) was specialist in de wisselwerking tussen literaire genres
*Boris Tomasevski bestudeerde semantische structuren en de constructie van het thema
 
Er was een groep in Moskou, geleid door Jakobson, en een groep in [[St. Petersburg]], met als centrale figuur Sjklovski. De groep van Jakobson kwam bijeen in de ''Moskouse Taalkundige Kring''.
Communistische richtlijnen in het Rusland van na [[1917]] maakten het vrijwel onmogelijk voor de Russische formalisten zich naar eigen inzicht bezig te houden met hun werk; het ''[[socialistisch realisme]]'' werd de norm. Sommigen weken uit; anderen werkten, onder grote druk, samen met de autoriteiten. Hun wetenschappelijke oriëntatie is in [[1926]] voortgezet door het [[Praags Structuralisme]].
 
Communistische richtlijnen in het Rusland van na [[1917]] maakten het vrijwel onmogelijk voor de Russische formalisten zich naar eigen inzicht bezig te houden met hun werk; het ''[[socialistisch realisme]]'' werd de norm. Sommigen weken uit; anderen werkten, onder grote druk, samen met de autoriteiten. Hun wetenschappelijke oriëntatie is in [[1926]] voortgezet door het [[Praags Structuralismestructuralisme]].
 
==Receptie==
De invloed van de Russische formalisten is groter geweest dan hun bekendheid bij het grote publiek doet vermoeden. Het is niet ongebruikelijk de eigenlijke [[literatuurwetenschap]] met hun werkzaamheid te laten beginnen.<ref>Zie: G.J. van den Bork et al. (red.), ''Letterkundig lexicon voor de neerlandistiek'', beschikbaar in de [[Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren]], (zoeken bij de letter R).</ref>
 
Bepaalde opvattingen van het Russisch Formalismeformalisme, met name de aandacht voor het autonome kunstwerk, zijn terug te vinden in de literatuurwetenschappelijk beweging ''New Criticism''. In Nederland schreven aanhangers van die stroming, ook wel (''[[close reading]]'' genaamd,) in het blad [[Merlyn]]. [[Paul Rodenko]] was een van de eersten die voor het Russisch Formalismeformalisme in Nederland aandacht vroeg. De theorieën van de formalisten bleken bruikbaar om de vervreemdende taal van de Nederlandse [[vijftigers]] te begrijpen.
 
[[Karel van het Reve]] had waardering voor bepaalde aspecten van het Russisch Formalismeformalisme, hun afkeer van duiding en biografischepsychologische interpretaties, en hun positieve aandacht voor vorm en effect.
 
==Literatuur (selectie)==
*M. Schipper, [https://openaccess.leidenuniv.nl/dspace/bitstream/1887/7772/1/05_090_051.pdf Literatuurwetenschap] (Open Access Universiteit Leiden)
*V. Sjklovski. ''De paardensprong. Opstellen over literatuur'', Bussum: de Haan/Unieboek b.v. 1982 (met een voorwoord van [[Karel van het Reve]])
*G.J. van Bork, H. Struik, P.J. Verkruijsse en G.J. Vis (red.), ''Letterkundig lexicon voor de neerlandistiek'', zie: [http://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01/index.htm Letterkundig lexicon in de DBNL]] (Op de letter R)
 
<b>Referenties</b>
[[Categorie:literatuurwetenschap]]
 
[[fr:formalisme russe]]
[[de:Russischer Formalismus]]
[[el:Ρωσικός φορμαλισμός]]
[[en:Russian Formalismformalism]]
[[es:Formalismo ruso]]
[[fi:Formalismi]]
[[gl:Formalismo ruso]]
[[he:פורמליזם רוסי]]
[[it:Formalismo russo]]
[[ja:ロシア・フォルマリズム]]
[[lv:Krievu formālisms]]
[[pl:Formalizm rosyjski]]
[[pt:Formalismo russo]]
[[ru:Русский формализм]]
[[sr:Ruski formalizam]]
[[tr:Rus biçimciliği]]
22.721

bewerkingen

Navigatiemenu