Tomtom (trommel)

Drumstel

Drumstel

1 crashbekken · 2 floor tom · 3 toms 4 bassdrum · 5 snaredrum · 6 hihat

Andere onderdelen

ridebekken · Chinees bekken · splashbekken · sizzler · koebel · woodblock · tamboerijn · rototom

Een tomtom (ook: tom) is een muziekinstrument, een trommel zonder snaar. Toms bestaan doorgaans uit een cilindrische ketel (shell) met een bovenvel (slagvel / upperhead) en ondervel (resonantievel / bottomhead). Toms kunnen ook bestaan uit enkel een bovenvel.

De tom wordt opgebouwd en gestemd met spanringen ook wel spanranden genoemd (rims), spanblokken (lugs) en spanbouten (tension rods). De spanblokken zijn op de ketel van de tom bevestigd. Op de ketel worden het boven- en ondervel gelegd en daaroverheen de spanringen. Via de spanbouten die in de spanblokken worden gedraaid, wordt de spanring op het vellen gedrukt. Daardoor wordt het vel gespannen. Door middel van het al dan niet strak spannen van de vellen, kan de tom hoger en lager klinken. De tomtom maakt sinds het begin van de 20ste eeuw deel uit van het drumstel. Vaak worden toms gebruikt in een fill (een tussenspel of overgang), waarbij de drummer een riff over het gehele drumstel speelt. Na een fill slaat men meestal af op een bekken.

Niet te verwarren met tamtam.

Soorten toms

Er bestaan verschillende soorten maten (afmetingen) van toms. De maten van toms worden over het algemeen aangegeven in inches en lopen op in "even" afmetingen (10 inch, 12 inch, 14 inch, 16 inch, etc.) Toms kunnen verschillen in diameter (doorsnede) en diepte (hoogte) van de ketel.

High tom

De meest voorkomende diameter voor een high tom is 10 of 12 inch. De kleinste gangbare maat voor een high tom is 8 inch. De diepte kan variëren, maar bevindt zich meestal tussen 7 en 12 inch. Samen met de mid tom is de high tom in de meeste opstellingen bevestigd aan de bassdrum.

Mid tom

De meest voorkomende maten voor een mid-tom zijn 12 of 13 inch. De diepte varieert over het algemeen van 7 tot 12 inch. Omdat de mid tom groter is dan de high tom, levert deze in het algemeen een lagere toon dan de high tom. (Zie ook Trommel.)

Low tom

De meest voorkomende maten voor een low tom zijn 14 of 16 inch. De diepte varieert over het algemeen van 12 tot 16 inch. De low tom is niet bevestigd aan de bassdrum maar is bevestigd aan een standaard. De wat diepere low tom (vanaf 14 inch diep) staat vaak op eigen poten en wordt dan een floortom genoemd.

Floortom

De meest voorkomende maten voor een floortom zijn 14, 16 of 18 inch. De diepte varieert over het algemeen van 12 tot 16 inch.De floortom wordt meestal ondersteund door drie poten en staat op zichzelf. Sommige (jazz)drummers gebruiken een floor tom (18 inch diameter) als bassdrum. In dat geval wordt de tom horizontaal opgesteld, vaak met behulp van een speciaal ontworpen standaard.

Opstelling

Toms worden meestal gebruikt in een opstelling die samen met een snaredrum en een bassdrum een groot deel van het drumstel vormen. Toms kunnen ook op zichzelf worden gebruikt, bijvoorbeeld door orkesten of slagwerkgroepen in concertmuziek. Ook kunnen toms mobiel worden gemaakt door ze om te hangen met behulp van een draagsysteem waardoor drumbands ze tijdens straatoptredens kunnen gebruiken.

Van variërende grootte maken de toms sinds de tweede helft van de 20ste eeuw deel uit van het standaarddrumstel van vijf drums (basdrum, snaredrum en 3 toms). Voor een drumstel is heden ten dage twee toms en een floortom de meest gebruikte opstelling en wordt die als standaard beschouwd door de meeste drummers. Per muziekstijl kan men een globale indeling maken welke toms gebruikt worden (in diameter), maar iedere drummer is vrij om zijn toms te kiezen om zijn drumstel samen te stellen. In inches:

Popmuziek: 10, 12, 16 (floortom)

Jazz: 10 (of 12), 14 (floortom)

Fusion: 10, 12, 14 (floortom)

Rock: 13, 16 (floortom) eventueel aangevuld met 18 (floortom)

Ketels

Materiaal: Het ketelmateriaal van toms is vrijwel altijd hout (in tegenstelling tot een snaredrum waar vaak ook staal, koper, aluminium etc wordt gebruikt) Veel gebruikte houtsoorten voor het maken van ketels zijn esdoorn (maple) en berken (birch). Oudere toms kunnen vaak gemaakt zijn van mahonie (mahony). Goedkopere toms kunnen vaak gemaakt zijn van populieren (poplar) hout. Verder kunnen er diversen soorten exotische houtsoorten worden gebruikt zoals bubinga, wenge of kersen (cherry).

Er bestaan ook toms gemaakt van acrylaat (kunststof), deze hebben meestal een doorzichtige kleur en waren voornamelijk populair in de jaren '70.

Bouw: De meeste ketels zijn gemaakt volgens het "ply" principe. Dunne laagjes hout (een "ply" in het Engels) van ongeveer 1 mm worden op elkaar gelijmd en in een cilindrische mal tot een ronde ketel geperst. Vrijwel 90% van de toms op de consumentenmarkt wordt op deze manier gemaakt. Ketels kunnen naast diameter en diepte variëren in wanddikte door bijvoorbeeld meer of minder laagjes hout te gebruiken, of dunnere/dikkere laagjes hout.

Daarnaast kunnen ketels gemaakt worden volgens het "stave" principe (zoals een houten regenton). Losse plankjes worden verticaal aan elkaar gelijmd tot een cilinder en daarna afgewerkt tot een ronde ketel in de gewenste dikte en hoogte. Deze ketels hebben minder spanning op het hout staan en veel minder lijm in zich wat de klank van de tom ten goede zou komen.

Een variant op de stave ketel is de "segment" ketel. Hierbij worden kleine stukjes hout in een cilindrische vorm op elkaar gestapeld en verlijmd en daarna afgewerkt tot een ronde ketel in de gewenste dikte en hoogte, met dezelfde klankvoordelen als de stave ketel.

Acrylaat (meestal afgekort tot "acryl") ketels worden gemaakt door het hete vloeibare kunststof in een mal te gieten en daarna uit te laten harden.

Draagranden: De randen (aan beide kanten) van een ketel worden "draagranden" (bearing edges) genoemd en kunnen in verschillende hoekafschuiningen worden afgewerkt doormiddel van het frezen van de draagranden. De mate van afschuining heeft invloed op de klank van een tom. De meest gebruikte hoek voor ketels is een afschuining van 45 graden van buiten naar binnen. Oudere toms kunnen een 30 graden hoek hebben en hoeken van 60 graden komen soms ook voor. Ook de "apex" van de draagrand (vanaf welk punt de afschuining van buiten naar binnen begint) kan verschillen. Daarnaast kunnen draagranden ook volledig rond zijn. Een combinatie van ronding (buitenkant) en afschuining naar binnen is ook mogelijk.

Afwerking en uiterlijk: Toms kunnen worden afgewerkt door te lakken, te oliën/waxen en door te wrappen (kunststof laag)

Klank

Er zijn meerdere factoren die de klank van een tom kunnen beïnvloeden.

Drumvellen

Er zijn veel diverse soorten drumvellen die ieder voor een andere klank van de tom kunnen zorgen. Dunne en dikke vellen, enkellaagsvellen, dubbellaagsvellen, helder doorzichtige vellen, ge-coate vellen etc. In het algemeen worden voor ondervellen dunnere vellen gebruikt en voor bovenvellen dikkere vellen. Dubbellaagsvellen en ge-coate vellen geven een warmere klank dan enkellaags en doorzichtige vellen. Drumvellen zijn sinds de jaren '60 gemaakt van kunststof, vroeger van dierenhuiden. Bekende drumvel fabrikanten zijn Remo, Evans en Aquarian. Zie voor meer informatie Drumhead

Spanning/stemmen van de drumvellen

Hoewel een tom een "ruis" instrument is en officieel geen muzikale toonladder noot/toon kan voortbrengen, kan door de spanning op het boven- en ondervel te veranderen een tom hoger of lager klinken. Een hogere spanning geeft een hoger geluid, een lagere spanning een lager geluid. De relatieve spanning van het boven- en ondervel heeft invloed op hoe een tom in zijn totaliteit klinkt. Ook hoelang een tom doorklinkt wordt beïnvloed door de relationele stemming. Een hoger gespannen ondervel geeft een kortere klank. De langste toon wordt bereikt door boven- en ondervel hetzelfde van stemming te laten zijn.

Keteleigenschappen

Ketel diameter: Hoe groter de diameter van een tom, hoe lagere klank/toon een tom kan produceren.

Ketel diepte: Hoe dieper (hoger) een tom is, hoe voller van klank hij kan zijn.

Houtsoort: een zachte houtsoort geeft in het algemeen meer "laag" en minder volume aan een tom. Een harde houtsoort geeft meer volume en "attack" en heldere klank.

Ketelwand dikte: Een dikke ketel geeft meer volume en minder "laag", doordat hij minder goed resoneert. Een dunne ketel geeft minder volume en meer "laag" doordat hij beter resoneert.

Draagranden: De randen van een ketel kunnen in diverse hoekafschuiningen worden gefreesd. Een scherpe draagrand geeft "attack" volume en boventonen. Een ronde of minder scherpe draagrand geeft een voller geluid en minder boventonen

Door alle bovenstaande keteleigenschappen te combineren kan een gewenste en specifieke klank aan een ketel worden gegeven.

Spanringen/spanranden

Geperst metaal: dunne metalen spanringen (1,6 mm) geven een open klank. Dikkere spanringen (2,3 mm) een meer gefocuste klank.

Gegoten metaal (diecast): geven een gefocuste en drogere klank met minder boventonen en meer volume

S-hoops (metaal) zitten qua klank tussen geperst en gegoten spanringen in.

Hout: geeft de meest droge klank en lager volume (in vergelijking met metalen spanringen)

Zie ook

• Trommel