Uitwisselbare sigma-algebra

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

In de kansrekening is de uitwisselbare σ-algebra van een familie van stochastische variabelen een speciale σ-algebra waarvan de elementen invariant zijn onder bepaalde permutaties. Uitwisselbare σ-algebra's komen voor in het kader van uitwisselbare families van stochastische variabelen en bij de Nul-één-wet van Hewitt-Savage.

Definitie[bewerken | brontekst bewerken]

Laat een stochastisch proces zijn, waarvan iedere waarden in heeft, en de verzameling van n-symmetrische, meetbare functies .

De door deze functies voortgebrachte σ-algebra is:

Dan is:

de σ-algebra van alle onder permutaties van de eerste indices van het stochastische proces invariante gebeurtenissen.

De uitwisselbare σ-algebra is dan:

en daarmee de σ-algebra van alle onder eindige permutaties van de indices van het stochastische proces invariante gebeurtenissen.

Verband met de staart-σ-algebra[bewerken | brontekst bewerken]

De staart-σ-algebra is altijd deel van de uitwisselbare σ-algebra, aangezien met de voorstelling van de staart-σ-algebra

altijd geldt

en dus

.

Er zijn voorbeelden waarin de uitwisselbare σ-algebra gebeurtenissen bevat die niet behoren tot de staart-σ-algebra. De uitwisselbare σ-algebra is dan strikt groter dan de staart-σ-algebra.

Omgekeerd kan worden aangetoond dat voor een uitwisselbare familie van stochastische variabelen bij elke gebeurtenis een staartgebeurtenis bestaat, waarvoor voor het symmetrisch verschil geldt: (de omgekeerde conclusie is vanwege triviaal). Voor elke gebeurtenis in de uitwisselbare σ-algebra bestaat er dus een gebeurtenis in de staart-σ-algebra, zodat het symmetrisch verschil een nulverzameling is.

Daaruit laat zich direct de Nul-één-wet van Hewitt-Savage afleiden, namelijk dat de uitwisselbare σ-algebra van een rij onafhankelijke gelijkverdeelde stochastische variabelen een P-triviale σ-algebra is. Volgens de Nul-één wet van Kolmogorov is dan de staart-σ-algebra P-triviaal en op basis van het bovenstaande resultaat ook de uitwisselbare σ-algebra.

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Achim Klenke: Wahrscheinlichkeitstheorie, 3e druk, p.237-247, Springer-Verlag, Berlin Heidelberg, 2013, ISBN=978-3-642-36017-6