Akan-voornamen

De Akan uit Ghana en de Ivoorkust geven hun kinderen vaak de naam van de dag van de week waarop en de volgorde waarin ze geboren zijn.

Door de invloed van de Akan is dit ook gebruikelijk in andere delen van West-Afrika, van Benin/Dahomey (Fon) en Togo (Ewe), tot de Ga en door de slavenhandel tot in het Caraïbisch gebied en Zuid-Amerika. Als gevolg hiervan worden in Jamaica de volgende dagnamen gebruikt: maandag, Cudjoe; dinsdag, Cubbenah; woensdag, Quaco; donderdag, Quao; vrijdag, Cuffee; zaterdag, Quamin; zondag, Quashee. Ook bij de Marrons in Suriname is dit systeem in gebruik.

De meeste Ghanezen hebben ten minste één naam in dit systeem. De eerste president van Ghana, Kwame Nkrumah, werd Kwame genoemd omdat hij op een zaterdag was geboren en Nkrumah omdat hij de negende geborene was. Kofi Atta Annan, de zevende secretaris/generaal van de Verenigde Naties, heet zo omdat hij op een vrijdag was geboren (Kofi) als helft van een tweeling (Atta) en als vierde kind (Annan).

Dagnamen

Geboortedag	___		Varianten		Wortel	Assoc.
	Mannelijke naam	vrouwelijke naam		Ndyuka
Maandag ([Ɛ]dwóada)	Kwadwó	Adwoa	Kodjó, Kojo, Jojo; Adjua, Ajwoba, Adjoa	Kodyo, Adyuba	Dwo	Vrede
Dinsdag ([Ɛ]bénada)	Kwabená	Abenaa, Abénaa	Komlá, Komlã, Komlan, Kobby, Ebo, Kobi Kobina; Ablá, Ablã, Abena, Abrema	Kwamina, Abeni	Bene	Oceaan
Woensdag (Wukúada)	Kwakú	Akua, Akúá, Akuba	Koku, Kokou, Kweku, Kaku, Kuuku; Akú, Ekua	Kwaku, Akuba	Wukuo	(Anansi) Spin
Donderdag (Yáwóada)	Yaw	Yaa	Yao, Yaba, Yawo, Ekow, Kow, Kwaw; Araba, Ayawa, Baaba, Yaaba, Aba	Yaw, Yaba	Ya	Aarde
Vrijdag ([E]fíada)	Kofí	Afia	Koffi, Fiifi, Yoofi; Afí, Afua, Efia, Efua	Kofi, Afiba	Afi	Vruchtbaarheid
Zaterdag (Méméneda)	Kwámè, Kwǎmè,	Ám̀ma, Ámmá	Ato, Kwami, Kuwame, Komi; Ame, Ama, Amba, Ameyo	Kwami, Amba	Mene	God
Zondag (Kwasíada)	Akwasí	Akosua	Kwesi, Siisi, Akwasi, Kosi; Akosi, Akosiwa, Así, Esi, Kwasiba.	Kwasi, Kwasiba	Asi	Universum

Namen van tweelingen

Er zijn speciale namen voor oudere en jongere tweelingen. De tweede van de tweeling wordt beschouwd als de oudste omdat deze 'volwassen' genoeg was om de eerste te helpen geboren te worden.

Tweeling	Mannelijke naam	Vrouwelijke naam	Variant
Tweeling	Atá	Ataá	Atta
Oudste	Atá Pánin	Ataá Pánin	Panyin
Jongste	Atá Kúmaa	Ataá Kúmaa	Akwetee (m), Atsú, Kaakra, Kakraba, Kakira
Geboren na een tweeling	Táwia
Geboren na Tawia	Gaddo	Nyankómàgó

Volgordenamen

Er zijn ook namen gebaseerd op de volgorde van geboorte, de volgorde na een tweeling en de volgorde van geboorten na hertrouwen.

Volgorde	Mannelijke naam	Vrouwelijke naam	Variant
eerstgeboren	Píèsíe		Berko (m), Arko (m), Dede (f), Dedei (f), Abaka, Kande (f)?
tweede	Mǎnu	Máanu	Evelia (f)
derde	Meńsã́	Mánsã	Mensah, Mansah
vierde	Anan, Anané		Annan
vijfde	Núm, Anúm
zesde	Nsĩã́		Essien
zevende	Asón	Nsṍwaa	Esson, Ansong
achtste	Bótwe		Awotwe, Awotwie
negende	Ákron, Nkróma	Nkróma	Akun, Ackon, Nkrumah
tiende	Badú	Badúwaa	Bedu
elfde	Dúkũ
twaalfde	Dúnu
laatst geborene	?	Kaakyire
eerste van een andere echtgenoot	?	?

Speciale geboorteplaats

Kinderen worden ook genoemd naar een speciale plaats waar ze geboren worden.

Plaats	Mannelijk/vrouwelijke naam	vertaling
in het veld	Afúom	"op de boerderij"
op de weg	Ɔkwán	"de weg"
in oorlogstijd	Bekṍe, Bedíàkṍ	"oorlogstijd"
gelukkige omstandigheid	Afiríyie	"goed jaar"
na de dood van de vader	Antó	"ik kende hem niet"
na lange kinderloosheid	Nyamékyε	"gift van god"
vroeggeboorte of ziekelijk	Nyaméama	"wat god gegeven heeft (kan niemand afnemen)"
vader weigert verantwoordelijkheid	Obím̀pέ	"niemand wil het/hem/haar"
	Yεmpέw	"wij willen je niet"

Bronnen

• J.E. Redden and N. Owusu (1963, 1995). Twi Basic Course. Foreign Service Institute (Hippocrene reprint). ISBN 0-7818-0394-2
• Florence Abena Dolphyne (1996). A comprehensive course in Twi (Asante) for the Non-Twi learner. Ghana Universities Press, Accra. ISBN 9964302452

Externe links

• Akan Teleteaching course
• Aukaans/Engelse bibliotheek (Ndyuka)