Chromatische toonladder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

In de muziek is een chromatische toonladder (afgeleid van het Griekse χρώμα : chroma = kleur) een toonladder die alle twaalf tonen van de westerse gelijkzwevende stemming bevat. Elke toon verschilt een chromatische halve van de toon erboven en eronder. Er is geen bepaalde grondtoon, waardoor de toonladder op elke toon kan beginnen. Stijgend wordt de ladder beschreven met verhogingen (kruisen), dalend met verlagingen (mollen).

Op de c (do) wordt dat dan:

stijgend: c – cis – d – dis – e – f – fis – g – gis – a – ais – b (- c)
dalend: c - b - bes - a - as - g - ges - f - e - es - d - des (- c)
Chromatische toonladder op c

Voor de invoering van de welgetemperde stemmingen, was er de Pythagoreïsche chromatische toonladder die bestond uit een opeenvolging van 11 zuivere kwinten. De welgetemperde stemmingen "temperen" de tonen van deze ladder door elke kwint met iets minder dan 2 cent te verlagen en elimineren zo het Pythagoreïsche komma.

Naast de stijgende en dalende vorm,kent de muziektheorie nog de harmonische en melodische chromatische toonladder.

Harmonische chromatische toonladder op c Harmonische chromatische toonladder op c
Melodische chromatische toonladder op c Melodische chromatische toonladder op c

De vorm van de harmonische chromatische toonladder is stijgend en dalend hetzelfde en onafhankelijk van de grondtoon. De ladder wordt gevormd door alle tonen van de grote- en de kleine-tertstoonladder (zowel melodisch als harmonisch) samen met nog de verlaagde tweede trap en de verhoogde vierde trap er aan toegevoegd. Elke toon behalve de grondtoon en de kwint komt dubbel voor, al dan niet verhoogd of verlaagd.

Over de vorm van de melodische chromatische toonladder bestaat geen eenstemmigheid. De vorm is in ieder geval afhankelijk van het toongeslacht (groot of klein) en of de ladder stijgt of daalt. Wel is de regel dat een toon niet meer dan twee keer achtereenvolgens voorkomt.

Zie ook[bewerken]