Gebruiker:Maartenschrijft/Kladblok

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vliegbasis Woensdrecht
IATA: WOE ICAO: EHWO
Algemene informatie
Beheerder Roundel of the Netherlands border.svg Koninklijke Luchtmacht
Plaats Hoogerheide, Nederland
Hoogte 19 m
Coördinaten 51° 27′ NB, 4° 21′ OL
Tijdzone UTC+1
Civiele activiteiten Fokker Services
Zweefvliegen
Modelvliegen
Website Defensie.nl
Navigatie
TACAN WDT CH097 X
Communicatie
Approach/Rapcon West VHF 123.575 Mhz
West UHF 281.475 Mhz
Arrival VHF 115.925 MHz
UHF geen
Tower VHF 120.425 MHz
UHF 339.000 MHz
Ground VHF geen
UHF 283.125 Mhz
Locatie in Nederland
Maartenschrijft/Kladblok
Maartenschrijft/Kladblok
Startbanen
Baan Lengte Materiaal
07/25 2440 m Asfalt
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart
De eendenkooi op een kaart van 1865
Messerschmitt Bf 109E's op een Feldflugplatz (augustus 1940)
Een Henschel Hs-126 op een Feldflugplatz (1943)
Een Lockheed Ventura van No. 21 Squadron RAF (13 februari 1943)
Tweede Kamerlid Joep de Boer (CDA) tijdens een debat over het plaatsen van kruisvluchtwapens in Woensdrecht (30 juni 1983)
Lancering van een BGM-109G Gryphon (1 november 1982)
Ground Launched Cruise Missile Alert and Maintenance Area (25 januari 1989)

Vliegbasis Woensdrecht is een militair vliegveld bij het dorp Hoogerheide (gemeente Woensdrecht), ca. 10 km ten zuiden van Bergen op Zoom. Het veld ligt dichtbij de snelweg A58 en de grens met België. Er zijn ongeveer 1500 militairen en burgers werkzaam, hoofdzakelijk voor de luchtmachtonderdelen Koninklijke Militaire School Luchtmacht en Logistiek Centrum Woensdrecht.

Onderdelen[bewerken]

Koninklijke Militaire School Luchtmacht[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Koninklijke Militaire School Luchtmacht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Logistiek Centrum Woensdrecht[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Logistiek Centrum Woensdrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ondersteunende organisaties[bewerken]

Eenheden[bewerken]

Eenheid Type Aantal Periode Opmerking
I./JG 20 Messerschmitt Bf 109E 30 tot 40 20 mei 1940 - 29 mei 1940
 ?? Henschel Hs-126
Messerschmitt Bf 110
 ?? Herfst 1940  ??
 ?? Messerschmitt Bf 109  ?? feb 1941 - apr 1941  ??
 ??  ??  ?? sep 1941  ??
 ?? Messerschmitt Bf 109 7 begin 1942  ??
 ??  ??  ?? 1942 Deelname Operatie Donnerkeil
 ?? Messerschmitt Bf 109
17 8 mei 1942 Vanaf 28 mei vervangen door Focke-Wulf Fw 190
V./JG 1 Focke-Wulf Fw 190 A-4  ?? 1943  ??
EVO de Havilland Tiger Moth  ?? jul 1946 t/m jan 1955  ??
 ?? Fokker S.11 Instructor  ?? jul 1950 Vanaf 1 mei 1956 verplaatst naar Vliegbasis Gilze-Rijen
JVS 1 Fokker S.14 Machtrainer  ??  ??  ??
EVO Lockheed T-33 Shooting Star  ??  ??  ??
131 EMVO Pilatus PC-7 Turbo Trainer 13  ??  ??

Geschiedenis[bewerken]

Oprichting[bewerken]

Steenfabrieken in het hele land hadden grote moeite om rond te komen gedurende de crisisjaren.[1] Dit leidde tot faillissementen en ontslagen. Daarom werd in het kader van een werkverschaffingsproject een gebied in het oosten van Hoogerheide tussen 1932 en 1934 ontgonnen ten behoeve van de landbouw. Het gebied besloeg 38,5 hectare en bestond uit een bos en een eendenkooi. De uitvoering van de ontginning lag in handen van de Nederlandsche Heidemaatschappij. De NHM voerde in die periode in het gehele land veel ontginningen en bebossingen uit, meestal in het kader van werkverschaffing.[2] Slechts enkele agrariërs schreven zich voor het project in en anderen konden de pacht niet betalen, waardoor de landbouw in eerste instantie niet werd gerealiseerd.

In die jaren werden overal in Nederland vliegveldjes opgericht en vliegactiviteiten opgezet. Ook in Bergen op Zoom waar Jan Bovée, Frits Diepen, militair vlieger Jacques A. Janssen en Toine Mazairac op 26 januari 1934 de Bergen-op-Zoomsche Zweefvliegclub oprichtten. Wethouder ir. A.J.L. Juten van Bergen op Zoom was daar tevens bij betrokken en wilde in zijn gemeente het vliegterrein aan de Oosterschelde[3] uitbreiden. Burgemeester Jacobus J.M. Rubert van Woensdrecht voelde echter meer voor een vliegterrein in zijn gemeente. Hij stelde dat in de mist die vaak over het beoogde terrein hing, niet gevlogen kon worden en wees de Eendenkooy aan als alternatief.

In de gemeenteraad maakte Rubert zich hard voor het vliegveld. Huijbergen zag er niets in en in een brief aan de minister van Waterstaat schreef Rubert dat Putte en Ossendrecht te armlastig waren om in aanmerking te komen. Doordat de Eendenkooy niet langer als landbouwgebied dienst zou doen, en de pas opgerichte zweefvliegclub in Bergen op Zoom grond zocht, stemde de gemeenteraad in met de plannen en werden de vergunningen aangevraagd. Het vliegveld werd De Eendenkooy genoemd. Hoewel de eerste vlucht al plaats vond op 28 mei 1935[4] toen Belgische industriëlen bedrijven bezochten in Bergen op Zoom en Amsterdam, werd de officiële opening van het vliegveld op 22 juni uitgesteld omdat het gras wegens aanhoudende droogte beschadigd was.[5] In het voorjaar van 1937 werd de opening opnieuw uitgesteld wegens een slechte staat van het grasveld, nadat het in september 1936 door inspecteurs van de KLM was goedgekeurd.[6] Geadviseerd werd om het gras te bemesten en het gehele gebied te draineren.[7] Het bemesten zou in het eerste jaar ongeveer 6.000 gulden kosten en daarna 3.000 tot 4.000 gulden per jaar.[8] De kosten voor het draineren werden geschat op 7.000 gulden.[8]

De Bergen-op-Zoomsche Zweefvliegclub week uit naar De Groote Meer, een drooggevallen gebied dat eigendom was van jhr. Joseph Marie Cogels en zijn vrouw jkvr. Marie Germaine Josephina Paula Eugenia Cogels-Cogels. Later werd de aanleg van het vliegveld alsnog toegestaan door voorlopige vergunningen, maar de kosten voor drainage van het terrein liepen zo hoog op dat de gemeenteraad in februari 1939 wederom de bestemmingsplannen introk en er definitief een bouwland zou komen. Echter kwam er juist van deze herbestemming niets terecht, daar op 28 augustus 1939 de Algemene Mobilitsatie werd afgekondigd. De Bergen-op-Zoomsche Zweefvliegclub, inmiddels R.K. West-Brabantse Aëroclub geheten, bleef gebruik maken van het terrein tot het Ministerie van Oorlog in mei 1940 de Eendenkooy saboteerde met onder andere putringen om het gebruik als vliegveld onmogelijk te maken.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Nederland in de Tweede Wereldoorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Einsatzhafen[bewerken]

Het vliegveld deed dienst als Einsatzhafen, een terrein waar vliegtuigen tijdelijk gestationeerd werden voor inzet elders. Vanuit Vliegbasis Eindhoven nam de met Messerschmitt Bf 109E uitgeruste 1. Gruppe / Jagdgeschwader 20 (I./JG 20) op 20 mei 1940 het vliegveld in gebruik als Feldflugplatz Hoogerheide. Negen dagen later werd I./JG 20 naar Gent verplaatst. Het terrein was toen al ontdaan van de sabotages. Daarna startte de uitbouw van het terrein. Vanwege de grote werkloosheid in de regio werkten 2.800 arbeiders uit heel West-Brabant voor zeven tot tien aannemers aan de uitbreiding van het vliegveld, tegen hogere lonen dan men van de landbouw gewend was.

In het najaar van 1940 werden Henschel Hs-126 verkenningsvliegtuigen en Messerschmitt Bf 110 bommenwerpers op de vliegbasis gestationeerd. De toestellen werden gebruikt voor verbindings- en verkenningsvluchten boven het deltagebied. Twee eenheden van een Staffel, uitgerust met de Messerschmitt Bf 109, beschermden vanaf februari 1941 de Duitse Bocht tegen geallieerde vliegtuigen. Twee maanden later werden ze alweer verplaatst naar Westerland en Eelde. In september van hetzelfde jaar werd een andere Staffel voor enkele weken op Woensdrecht gestationeerd en in 1942 volgden zeven Bf 109's afkomstig van Souburg voor een verblijf van twee weken. Daarna trokken deze toestellen door naar Valkenburg. Aansluitend kwam er een eenheid over die eerder al op Woensdrecht was gestationeerd. Deze eenheid werd al snel doorgestuurd naar Haamstede om deel te nemen aan Operatie Donnerkeil, teneinde Operatie Cerberus vanuit de lucht te ondersteunen. Op 8 mei 1942 werden 17 Bf 109's op het veld gestationeerd, die vanaf 28 mei vervangen werden door Fw 190's. Vanaf 22 juli van hetzelfde jaar werd elke avond een groep vliegtuigen overgebracht naar Venlo. De Dämmerungsschwarm bleef achter. Op 23 september keerden de Fw 190's weer terug.

Op 19 juni 1942 vond er een luchtgevecht plaats boven de Schelde. 17 op Woensdrecht gestationeerde Fw 190's en 24 vliegtuigen van de RAF waren daarbij betrokken. Beide kampen verloren twee toestellen.[9] Twee Duitse piloten, een Engelse en een Noorse kwamen daarbij om het leven. Tegen het eind van het jaar, op 6 december, waren 93 Britse bommenwerpers onderweg naar de fabrieken van Philips in Eindhoven.[10] Ze zaten zo laag, dat ze op boomtophoogte over de Brabantse Wal vlogen. Vliegend parallel aan de Kooiweg bij het vliegveld, waren de Duitsers in staat om één van de Lockheed Ventura's met luchtafweergeschut neer te schieten.[11] Een tweede Ventura werd door een Fw 190 neergeschoten ter hoogte van Rilland-Bath.[11] Er werd weinig weerstand geboden omdat een groot aantal Fw 190's boven Noord-Frankrijk was ingezet.

Geallieerde aanvallen[bewerken]

Vanaf 1943 waren de geallieerden, dan naast Britten ook Amerikanen, steeds prominenter aanwezig in de lucht. Ter hoogte van de Rijn-Maas-Scheldedelta vlogen ze Nederland binnen om Duitsland te bombarderen en luchtoverwicht te behalen. Tussen juli en oktober werd ook de vliegbasis zelf aangevallen door de RAF. De Duitsers riepen versterkingen in waardoor in augustus 1943 zo'n 80 Fw 190's en Me 109's op Woensdrecht gestationeerd waren. Op 31 augustus werden ze herplaatst naar andere velden en vanaf dat moment speelde de vliegbasis voor de Duitsers nog nauwelijks een rol. De geallieerde bombardementen bleven echter aanhouden. Op 20 oktober vielen daarbij de eerste burgerdoden, twee anderen raakten lichtgewond. Toen het bombardement plaatsvond, waren de slachtoffers bezig met het herstellen van schade dat het vliegveld na een eerder bombardement had opgelopen.

Watersnood van 1953[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Watersnood van 1953 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Whisky Four[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Whisky Four voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In juni 1956 richtten vlieginstructeurs van de Jachtvliegopleiding een vliegdemonstratieteam op. Het callsign was Whisky, verwijzende naar de eerste letter van de vliegbasis volgens het NAVO-spellingsalfabet. In eerste instantie werd er gevlogen met de Gloster Meteor. Toen het team in 1958 overstapte op de Lockheed T-33A veranderde de naam van het team in Whisky Four. Op 8 juni 1956 botsten tijdens een show op de thuisbasis twee toestellen op elkaar waarbij beide piloten om het leven kwamen. Een jaar later werd het team opnieuw opgericht, maar in datzelfde jaar werd het team alweer opgeheven omdat alle toestellen nodig waren voor de vliegeropleiding.

Fokker[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Fokker (bedrijf) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kruisvluchtwapens[bewerken]

augustus 1987, USAF 486th TMW, Woensdrecht, Nederland In november 1985 werd besloten dat er 48 kruisvluchtwapens geplaatst zouden worden op Vleigbasis Woensdrecht.[12] Hiervoor zou een speciaal gebied ingericht worden, een Ground Launched Cruise Missile Alert and Maintenance Area (GAMA), met 3 bunkers. Elke bunker zou 16 raketten en bijbehorende lanceervoertuigen herbergen. De kosten werden geraamd op $ 50 miljoen en werden vergoed door de NAVO.[12]

Protesten[bewerken]

De restanten van door activisten aangebrachte graffiti zijn nog altijd zichtbaar op het hekwerk aan de Kooiweg. Er ontsonden vechtpartijen, delen van het hekwerk werden vernield en de Amerikaanse vlag werd verbrand.[13]

Heden[bewerken]

Maintenance Valley[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Maintenance Valley voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Evenementen[bewerken]

Op vliegbasis Woensdrecht wordt sinds enkele decennia de internationale militaire hondenbiatlon georganiseerd.[14]

Incidenteel zijn er open dagen georganiseerd op de vliegbasis. De laatste vond plaats in 1995. Daarnaast worden er door zowel de militaire organisaties als door Fokker familiedagen georganiseerd.

Incidenten[bewerken]

Op en om de vliegbasis hebben zich sinds de Tweede Wereldoorlog voornamelijk tussen de jaren 1945-1970 verschillende incidenten voorgedaan. Meerdere Tiger Moth lesvliegtuigen zijn neergestort, waarbij enkele piloten en instructeurs gewond raakten of om het leven kwamen. Zo lieten op 3 mei 1948 een Eerste luitenant-vlieger-waarnemer en een Sergeant-vlieger het leven toen hun vliegtuig nabij Sint-Niklaas in België neerstortte.[15] Beiden hadden de eerste vliegeropleiding gevolgd die volledig in Nederland werd gehouden.[16]

Na de bevrijding werd het land ontdaan van overvloedige hoeveelheden munitie. Op de vliegbasis werd kruit in vaten gestopt en aangestoken, wat normaliter niet meer dan een steekvlam geeft. Op 2 maart 1946 vond er echter een explosie plaats. De explosie sloeg een krater in de grond "waar een groot heerenhuis gemakkelijk in kon"[17] en was te horen tot in Huijbergen. Er vielen slechts lichtgewonden. Mogelijk waren enkele vaten bedekt met sneeuw waardoor het kruit explodeerde in plaats van te ontbranden.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • , Van Veld tot Valley: Ontwikkelingen op Woensdrecht, Gemeente Woensdrecht, Hoogerheide, 2007
  • Jong, de, A. P., Vlucht door de tijd: 75 jaar Nederlandse Luchtmacht, Unieboek b.v., Houten, 1988

  1. DE STEENINDUSTRIE EN DE CRISIS. Limburger Koerier. K. Weyerhorst (31 december 1931) Geraadpleegd op 10 augustus 2013
  2. Ned. Heidemaatschappij in 1931. Het Volk. Arbeiderspers (7 september 1932) Geraadpleegd op 9 augustus 2013
  3. Sport. Het nieuws van den dag. Steendrukkerij Roeloffzen en Hübner;NV De Kleine Courant (13 september 1910) Geraadpleegd op 12 augustus 2013
  4. Belgische Industrieelen bezoeken ons land.. De Gooi- en Eemlander. Joh. Geradtsen comp. (27 mei 1935) Geraadpleegd op 12 augustus 2013
  5. Opening vliegveld uitgesteld. De Tijd. Gebr. Verhoeven (18 juni 1935) Geraadpleegd op 5 augustus 2013
  6. Het vliegveld „de Eendenkooi” te Woensdrecht.. De Gooi- en Eemlander. Joh. Geradtsen comp. (28 april 1937) Geraadpleegd op 7 augustus 2013
  7. VLIEGVELD „DE EENDENKOOI” TE WOENSDRECHT Officiële opening uitgesteld. Het Volksdagblad. CPN (28 april 1937) Geraadpleegd op 7 augustus 2013
  8. a b VLIEGVELD DE EENDENKOOI TE WOENSDRECHT Officieele openstelling voor onbepaalden tijd uitgesteld. De Tijd. Gebr. Verhoeven (28 april 1937) Geraadpleegd op 7 augustus 2013
  9. Wings to Victory - Database. Wings to Victory Geraadpleegd op 16 augustus 2013
  10. 6 december 1942 – 6 december 2012 70 jaar Operation Oyster. Studiegroep Luchtoorlog 1939 - 1945 (6 december 2012) Geraadpleegd op 7 augustus 2013
  11. a b Verliesregister 1942 versie 05 d.d. 15-01-2013. Studiegroep Luchtoorlog 1939 - 1945 (15 januari 2013) Geraadpleegd op 23 februari 2013
  12. a b (en) Netherlands Prepares for U.S. Nuclear Mid-Range Missiles That May Never Come. LA Times (21 juni 1987) Geraadpleegd op 5 januari 2014
  13. Woensdrecht, 8 april 1984. ANP Historisch Archief Community Geraadpleegd op 5 januari 2014
  14. Winst 20e internationale hondenbiatlon naar Zwitserland. Ministerie van Defensie (1 september 2011) Geraadpleegd op 23 december 2013
  15. Nederlands militair vliegtuig boven België verongelukt. De Waarheid. s.n. (4 mei 1948) Geraadpleegd op 17 augustus 2013
  16. Twee militaire vliegers hij vliegongeluk gedood. De Gooi- en Eemlander. Joh. Geradtsen comp. (4 mei 1948) Geraadpleegd op 17 augustus 2013
  17. Explosie op Woensdrecht. De vrije stemmen van Schouwen-Duiveland. s.n. (4 maart 1946) Geraadpleegd op 15 augustus 2013