IJslandse namen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icelandic Patronyms.svg

IJslandse namen zijn patroniemen waarbij de voornaam van de vader (soms de moeder) van een persoon wordt verbogen in de genitief en gevolgd wordt door son (zoon) of dóttir (dochter). Strikt genomen zijn het geen echte familienamen of (post-Napoleonistische) achternamen.

Bijvoorbeeld: als een man die Jón Einarsson heet een zoon Ólafur heeft, dan is de achternaam van Ólafur niet Einarsson, net als zijn vader, maar Jónsson — wat letterlijk "Jónszoon" (in Nederlands: Janszoon/Janssen) betekent. Hetzelfde geldt voor vrouwen: een dochter van Jón, bijvoorbeeld Sigríður, zal Jónsdóttir als achternaam krijgen, "Jónsdochter".

Björk Guðmundsdóttir

Als gevolg van deze methode van naamgeven is het mogelijk dat in een gezin van vier personen ook vier verschillende achternamen voorkomen. Bijvoorbeeld: de ouders Jón (Einarsson) en Bryndís (Atladóttir) en hun kinderen Ólafur Jónsson en Sigríður Jónsdóttir. Achternamen, zowel patroniemen als familienamen, zijn van secundaire betekenis. De achternaam kan niet los van de voornaam worden gebruikt; men kan niet spreken van meneer Gíslason of mevrouw Gunnarsdóttir. Om die reden spreken IJslanders elkaar aan bij de voornaam, ook indien het om hoger geplaatsten, gezagsdragers of ouderen gaat.

Lijsten met namen, zoals het telefoonboek, zijn derhalve op voornaam gerangschikt. Een goed voorbeeld van dit gebruik is Björk. Björk wordt vaak ten onrechte gezien als een artiestennaam, zoals Sting. Maar Björk Guðmundsdóttir (haar volledige naam) wordt door iedere IJslander als Björk aangesproken, zowel formeel als vriendschappelijk.

Alle IJslanders spreken elkaar met þú (jij) aan. Een uitzondering wordt alleen gemaakt voor God en voor de president van IJsland. Hun aanspreektitel is þér (u).

Als de vader onbekend was, of indien de vader recent na de geboorte van het kind was komen te overlijden, dan werd de voornaam van de moeder voor het samenstellen van de achternaam van het kind gebruikt. Sinds enige tijd is dit ook mogelijk zonder dat deze gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Zowel de moeder alleen als beide ouders samen mogen dit beslissen. De resulterende achternaam heet een metroniem.

Toch komen familienamen wel voor in IJsland en deze zijn volwaardige achternamen. Tussen 1913 en 1925 bestond er een wettelijke mogelijkheid om een familienaam aan te nemen. Wie daar gebruik van maakte, mag zijn naam houden; hun afstammelingen erven hem. Het bekendste voorbeeld daarvan is voetballer Eiður Guðjohnsen. Hij erfde deze familienaam van zijn vader Arnór Guðjohnsen, een oud- voetballer. Alle IJslanders bezitten een patroniem, maar velen met een familienaam gebruiken die niet. Doet men dat wel, dan is de volgorde: voornaam, familienaam, patroniem. Bijvoorbeeld: Ragnheiður, de dochter van Magnús Blöndal, heet dus voluit Ragnheiður Blöndal (Magnúsdóttir).