Kapitein (schip)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een kapitein in 1941

Een kapitein (voluit scheepskapitein), is aan boord van een schip de gezagvoerder en daarmee de eindverantwoordelijke aan boord. Bij schepen in de binnenvaart spreekt men van de schipper, hoewel op passagiersschepen de term kapitein wel wordt gebruikt. Als in de binnenvaart sprake is van continuvaart zullen er meerdere schippers of kapiteins aan boord zijn, waarvan er altijd op een bepaald moment maar één als gezagvoerder optreedt. Op zeeschepen is er normaal gesproken meestal één kapitein. Hij houdt contact met het personeel en legt verantwoording af bij de autoriteiten en de rederij.

'Kapitein' is in beginsel een rang en 'gezagvoerder' een functie. Zo kan bijvoorbeeld, als de kapitein ziek is, het gezag ook gevoerd worden door de eerste stuurman (plaatsvervangend kapitein).

Achter zijn rug spreken de zeelui vanouds over 'de ouwe' ('the old man') als ze het over de kapitein hebben.

Verantwoordelijkheid[bewerken]

De kapitein zorgt ervoor dat het schip voldoet aan de lokale en internationale wetgeving en aan het bedrijfsbeleid. Hij is wettelijk de eindverantwoordelijke, voor alle aspecten in de operatie van het veilig navigeren van het schip; zijn zeewaardigheid en netheid, het veilig omgaan met alle vracht, het personeelsbeleid, de inventaris van geld en voorraad aan boord, en het up to date houden van certificaten en documenten van het schip.

Eén van de belangrijkste taken van de kapitein is zorgen dat het schip beantwoordt aan het beveiligingsplan, zoals vereist door de IMO ISPS-code. Het plan is opgesteld voor elk schip afzonderlijk en beschrijft de taken, zoals het uitvoeren van onderzoek en inspecties, behouden van verboden ruimtes en het reageren op bedreigingen door terroristen, kapers, piraten en verstekelingen. Het beveiligingsplan omvat ook onderwerpen zoals vluchtelingen en asielzoekers, smokkel en saboteurs.

Op schepen zonder officier staat de kapitein ook in voor de boekhouding van het schip. Dat wil zeggen: zorgen voor een voldoende hoeveelheid cash geld aan boord, coördineren van de loonlijst, berekenen van de wedden (afhoudingen en overuren) en het beheer van de taksvrije goederen.

Op internationale reizen is de kapitein verantwoordelijk voor het voldoen aan eisen van de lokale immigratie en douane. Kwesties van immigratie gaan over het aan en van boord gaan van passagiers, omgaan met scheepscrew die het schip wil verlaten, wissel van crew in de haven en slaapplaats voor buitenlandse crewleden. Een mogelijke eis van de douane is ervoor zorgen dat de kapitein verschillende documenten kan voorleggen zoals een ladingsformulier, een formulier van bevoorrading, een lijst van persoonlijke bezittingen van bemanningsleden, een crewlijst en een passagierslijst.

De kapitein heeft een speciale verantwoordelijkheid wanneer het schip of zijn cargo beschadigd is, wanneer het schip schade aan een ander schip of installatie veroorzaakt en bij verwonding of dood van één van de passagiers of bemanningsleden. De kapitein fungeert als contactpersoon voor lokale onderzoekers en is verantwoordelijk voor het voorleggen van volledige en nauwkeurige logboeken, rapporten, verklaringen en bewijsmateriaal om een incident te documenteren. Specifieke voorbeelden van schepen die uitwendige schade veroorzaakten zijn botsingen (twee schepen tegen elkaar), stranden van het vaartuig en slepen van het anker. Enkele vaak voorkomende vormen van schade aan de lading zijn te wijten aan zwaar weer, waterschade, diefstal en schade veroorzaakt tijdens het laden / lossen van de stuwadoors.

Ten slotte is de kapitein verantwoordelijk voor het omgaan met medische kwesties die invloed hebben op de passagiers en de bemanning door ze zoveel mogelijk te voorzien van medische zorg, samen met het medisch personeel aan de wal, en, zo nodig, het evacueren van mensen die meer hulp nodig hebben dan kan worden verstrekt aan boord van het schip.

Zeevaart[bewerken]

Alle chefs van dienst leggen op hun beurt bij hem verantwoording af en overleggen eventueel over werkzaamheden en te nemen maatregelen.
Diensten aan boord:

  • Machinedienst
  • Dekdienst
  • Civiele dienst
  • Communicatie
    • Radio-officier. Een in Nederland niet meer voorkomende functie, met uitzondering van passagiersschepen, waar nog wel een radio-officier op geplaatst is.

De Nederlandse wet zegt: "De kapitein voert het schip". Deze wet kent de kapitein vele plichten en rechten toe, waaronder

  • Hulpofficier van justitie
    • In deze functie kan de kapitein strafbare feiten vastleggen en geldboetes aan opvarenden geven.
  • Ambtenaar van de Burgerlijke Stand
    • In deze functie noteert een kapitein de overlijdens en eventuele geboortes in het scheepsjournaal, en deze aantekeningen zijn dan het overtuigend en wettig bewijs.
Nuvola single chevron right.svg Zie ook kapitein ter lange omvaart

Op kleinere schepen en vissersschepen wordt de kapitein meestal schipper genoemd. Op oorlogsschepen heet hij commandant en is kapitein ter zee een hogere officiersrang, gelijkwaardig met kolonel bij de landmacht.

Binnenvaart[bewerken]

Een vervanger is de afloskapitein of aflosser. De onder elkaar gebezigde aanspreektitel is van oudsher: buurman of buurvrouw.