Kogellager

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Animatie van een kogellager

Een kogellager is een rollend lager die de wrijving van een draaibeweging vermindert. Een kogellager bestaat meestal uit een binnenring en een buitenring met daartussen één of twee rijen bolvormige, cilindrische of tonvormige kogels. De kogels draaien, waardoor veel wrijving wordt voorkomen. De kracht kan loodrecht op het lager staan, bij een radiaal lager (zoals afgebeeld), of bij een axiaallager (druklager) evenwijdig aan de as door het lager, bijvoorbeeld zoals toegepast in de koppeling van een auto. Er zijn ook kegelvormige lagers die zowel axiale als radiale krachten kunnen opnemen.

Behalve kogellagers bestaan er ook nog naaldlagers, glijlagers, tonlagers en luchtlagers.

Toepassingen[bewerken]

Een kogellager wordt gebruikt om de as van een wiel aan een voertuig te bevestigen of het wiel aan de as te bevestigen. Het wiel kan dan met weinig wrijving ronddraaien, ondanks het feit dat er een flink gewicht op de as drukt. Bij een fiets zijn het voorwiel en achterwiel voorzien van kogellagers, maar ook de trapas en de stuuras. Bij in-line skates wordt elk wiel van twee kogellagers voorzien waar een korte as doorheen gestoken wordt. Ook zwaarbelaste scharnieren van deuren worden wel van kleine kogellagertjes voorzien. De meeste elektromotoren zijn voorzien van kogellagers.

Wrijving[bewerken]

Als een metalen kogellager te weinig vet of smeerolie heeft, kan het lager door de warmteontwikkeling vastlopen. Een kogellager is namelijk niet geheel wrijvingsloos. Doordat de kogels binnenin een kogellager meedraaien, ontstaat er wrijving tussen de kogels onderling. Ook mag het kogellager niet teveel vet bevatten. Het mag maar voor 2/3 gevuld zijn anders gaat het vet meedraaien, wat het vet kan doen smelten en uit het kogellager doen lopen.

Meestal worden de kogels in een zogeheten kooi geplaatst. Een kooi is een ring met holtes die de kogels uit elkaar houdt. Kogellagers zijn doorgaans van staal gemaakt, maar kunnen ook van kunststof of keramiek gemaakt zijn. Verder kan er een laag teflon aangebracht worden. Soms worden twee kogellagers binnen elkaar geplaatst, om de wrijving zo nog verder te verminderen.

Identificatie[bewerken]

Kogellagers zijn in verregaande mate gestandaardiseerd. Nummercodes identificeren een specifiek type kogellager. Meestal is op het kogellager de nummercode gestanst. C-aanduidingen zeggen iets over de speling van de binnenring t.o.v. de buitenring binnen het lager. C3 is de meest voorkomende variant. Dit is een lager dat gelijk is aan zijn C0 genummerde broertje met uitzondering van de speling, die is dus groter. Men heeft ook nog C1 die heeft een veel kleinere speling dan C0 (de standaardmaat) en C2 met een kleiner speling dan C0, maar iets groter dan C1. Verder is er naast de genoemde C3 ook nog een C4 en C5, die hebben een nog grotere speling. In volgorde van speling beginnende bij de strakste is zijn de codes: C1, C2, C0, C3, C4 en C5.

Bij in-line skates is de Amerikaanse onderverdeling ABEC standaard. De schaal loopt van ABEC 1 tot ABEC 9 (de nauwkeurigste lagers).

Beschadigde kogellagers[bewerken]

Kogellagers kunnen door de volgende veelvoorkomende oorzaken versneld verslijten of beschadigd raken: een tekort aan smeermiddelen, verontreinigingen, te hoge temperatuur, te hoge belasting of foute montage. Normaliter moet het loopvlak van de kogels netjes egaal van kleur zijn en met het kogellager zonder piepen, krassen of schuren draaien. Met een vergrootglas is eenvoudig te zien of een kogellager beschadigd is. Trillingen zijn een teken dat er schade is opgetreden, deze trillingen kunnen met trillingsanalyse worden opgenomen en aan de hand daarvan kan men analyseren welke lagerfout is opgetreden. Het verdient aanbeveling om dan snel actie te ondernemen omdat de gevolgschade meestal aanzienlijk groter is dan de kosten van het vervangen van een lager.

Trivia[bewerken]

Zie ook[bewerken]