Leisteen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dak van natuurlijke leisteen
Leisteen
Lei met spons ± 1950
Griffel
Leisteen museum, Llanberis, Wales

Leisteen (Engels: slate; Duits: Schiefer) is een metamorf gesteente dat gekenmerkt wordt door één duidelijke, dominante foliatie van afwisselende laagjes kwarts met veldspaat en laagjes mica. Dankzij deze foliatie heeft leisteen een sterke splijting en verbrokkelt het in dunne, plaatvormige brokken. Leisteen wordt in de natuur gevormd door de metamorfose van kleirijk sediment, zoals schalie of kleisteen. Het wordt veel als dakbedekking gebruikt, met name in gebieden waar het aan het oppervlak voorkomt, zoals in het zuiden van België en aangrenzende delen van Duitsland. Met name veel kerken hebben een leistenen dak.

Vorming[bewerken]

Leisteen kan in bepaalde gebieden in de bergen worden gevonden. Het ontstaat uit klei die onder druk in de loop van vele miljoenen jaren omgevormd wordt tot leisteen.

Dit gesteente bestaat uit dunne lagen steen waar een olieachtige vloeistof in zit.

Leisteen, een natuursteen, bestaat uit een compositie van verschillende sedimenten, die door samenspoeling van verschillende stoffen, waaronder kwarts, hematiet en pyriet, om er maar een paar te noemen, onder hoge druk zijn ontstaan.

Variaties[bewerken]

Er zijn diverse soorten leisteen, afhankelijk van de oorsprong. Belangrijke factoren zijn organisch gehalte, korrelgroottepercentages, vetgehalte enz. en ook andere eigenschappen als slijtvastheid, vorstbestendigheid, soortelijke massa en hardheid hangen hiermee samen.

Toepassingen[bewerken]

De toepassingen van leisteen zijn:

  • Bouwmateriaal voor dakbedekking (daklei)
  • Schrijfplankjes (schrijflei)
  • Schrijfstift om mee op een schrijfplankje te schrijven (griffellei)
  • Onderplaten voor professionele biljarttafels
  • Als onderdeel van een wapenuitrusting, bij wijze van pantser
  • In aquaria (door de vorm is het geschikt om er schuilplaatsen van te bouwen)

Naast natuurleien zijn er kunststeenleien (ook wel tegelpannen genoemd). In kunstleien is in het verleden vaak asbest verwerkt.

Een Franse leihamer

Leisteen heeft de eigenschap warmte heel goed te geleiden, daarom vind je soms van deze leisteenplaten voor een haard in een huis.

Leisteen werd vroeger veel gebruikt voor dakpannen in Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. In bepaalde plaatsen in Europa en Noord-Amerika wordt het nog steeds als dakbedekking gebruikt.

Leisteen als bouwmateriaal[bewerken]

Voordelen van leisteen als bouwmateriaal is, dat het gemakkelijk in kleine plakjes is te zagen of te verwerken en bovendien is het niet waterdoorlatend, makkelijk te winnen en ziet er mooi uit. Doordat het wat vettig is en weinig poriën heeft, is ook het schoonmaken van leisteen eenvoudig.

Nadelen zijn dat het niet erg slijtvast is, makkelijk afbrokkelt doordat het uit laagjes bestaat. Tegenwoordig is de steensoort weer in zwang als dakbedekking, maar leisteen is betrekkelijk duur per vierkante meter. Ook is het niet overal toepasbaar; water dat tussen de laagjes komt zet uit bij bevriezen en leisteen vergaat dan ook erg snel in streken met een koud klimaat.

Wapenuitrusting[bewerken]

Sommige Indiaanse stammen in Canada gebruikten stukken leisteen als harnas. Onder de kleding droeg men, als ten strijde werd getrokken, aan een koord opgehangen stukken leisteen ter bescherming tegen pijlen en speren.

Zie ook[bewerken]