Moirépatroon

Een moirépatroon kan ontstaan door de rotatie van twee sets parallelle lijnen

Een moirépatroon is een interferentiepatroon dat ontstaat als twee sets met lijnen over elkaar heen gelegd worden onder een iets verschillende hoek, of als zij een iets verschillende lijnafstand hebben. De term komt van het Franse moiré, oorspronkelijk een soort zijde, maar tegenwoordig ook wel van katoen of kunstzijde, met een waterachtig uiterlijk.

Ontstaan

Moirépatroon door iets verschillende afstand van de lijnen

Moirépatroon door de lijnen onder een kleine hoek te zetten

Moirépatronen kunnen ontstaan als meerdere gelijksoortige patronen op elkaar geprojecteerd worden, bijvoorbeeld als twee dunne stoffen, zoals zijde of vitrage, die over elkaar heen worden gelegd, maar ook als een reeds gerasterde (kranten)foto nogmaals afgedrukt wordt en daarmee nogmaals gerasterd wordt, of als lijnen op papier of op een computerscherm worden getekend. Doordat de lijnen of punten van de twee rasters op sommige plaatsen naast elkaar staan, op andere plaatsen over elkaar heen vallen, ontstaat een patroon van lichte en donkere banden, die bovenop de onderliggende lijnen geprojecteerd lijken. Complexere moirépatronen ontstaan als de lijnen gebogen zijn, of niet volledig parallel. Van moirépatronen wordt gebruikgemaakt in de pop-art.

Moirépatronen komen vaak voor als ongewenste neveneffecten van digitale beelden. Zo kan een moirépatroon optreden als de horizontale streepjes van een overhemd van een presentator op de televisie interfereren met de lijnen van de TV. Het moiré-effect is een speciaal geval van aliasing, die ontstaat doordat er te weinig samples genomen worden van een fijn patroon.

Nuttig gebruik

Moirépatronen kunnen sterk variëren bij slechts kleine veranderingen in de geometrie van beide rasters.

In de fabrikagetechniek worden moirépatronen gebruikt om microscopische rek in materialen te vinden. Door het netwerk te deformeren ten opzichte van een referentie en door het moirépatroon te meten, kunnen de spanningsniveaus en patronen van rek worden afgeleid. Dit is een aantrekkelijke techniek, omdat de zichtbaarheid van het moirépatroon veel groter is dan de afwijkingen die het veroorzaken.

Bij de navigatie van schepen bestaan er bakens die een moirépatroon laten zien dat de afwijking van de gewenste koers aangeeft. Dergelijke bakens staan bijvoorbeeld bij bruggen en sluizen om de ideale aanvaarroute te markeren. Het baken laat een ">>" patroon zien als het schip te ver naar links afwijkt en "<<" als het schip aan de rechterkant van de lijn zit. Als het schip op de lijn zit is het patroon "||".

Kardinalen en aartsbisschoppen hebben het recht hun mozetta en toog in rode moirézijde uit te laten voeren

Voorkomen

Door het gebruik van de exacte rasterhoeken (C 15°, K 45°, M 75° en Y 90 of 0°) wordt dit effect opgelost en verkrijgt men een perfect beeld.

Exacte rasterhoeken kunnen echter, in uitzonderlijke gevallen, ook een vorm van moiré bekomen (bijv. bij het rasteren - en drukken - van gordijnpartijen in gedrukte foto's). Hiervoor wordt meestal een andere, nieuwe en dure, technologie gebruikt : Kristalrasteren. Bij het kristalrasteren worden ovale of ronde rasterpunten digitaal (al dan niet random) gescatterd.

Mediabestanden

Zie de categorie Moiré van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.