Papegaaien

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Papegaaien
Papagaio (Fêmea) REFON 010907.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Psittaciformes (Papegaai-achtigen)
Familie
Psittacidae
Illiger, 1811
Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels

Papegaaien in de strikt taxonomische zin van het woord vormen een familie uit de orde van Psittaciformes (papegaaiachtigen), de Psittacidae. Hiertoe behoren ook de lori's, die soms als een aparte onderfamilie worden beschouwd.

Verder zijn er de kaketoes, die in de spreektaal ook papegaai genoemd worden. Ze behoren niet tot de familie Psittacidae. Zie cladogram onderaan bij sectie "Taxonomie".

Vaak worden met het woord papegaai alleen de grotere, ongekuifde vogels uit deze familie aangeduid. Echter, hier worden tot de familie van de Psittacidae (papegaaien) ook de kleine papegaaiachtigen gerekend zoals de parkieten en agapornissen. Deze familie telt in totaal 349 soorten.[1] die overwegend in tropische gebieden leven, hoewel er verschillende in subtropische, gematigde en zelfs sub-antarctische klimaten te vinden zijn.

Het woord "papegaai" is afkomstig van het Spaanse woord papagayo, dat op zijn beurt waarschijnlijk afgeleid is van het Arabische babagha en het Perzische babgha. Het Arabische woord is vermoedelijk uit West-Afrika ontleend. De Nederlandse vorm is mogelijk onder invloed van 'gaai' ontstaan.

Kenmerken[bewerken]

Kenmerkend voor papegaaiachtigen is de sterke korte kromme snavel die zeer geschikt is voor het kraken van harde zaden en noten. De ondersnavel kan onafhankelijk van de bovensnavel worden bewogen. Papegaaien hebben een korte hals en vier tenen, waarbij twee tenen naar voren staan en twee naar achteren. Dit maakt de vogels tot zeer goede klimmers. Bij het klimmen wordt ook de snavel gebruikt. In tegenstelling tot andere vogels hebben de meeste papegaaien geen vetproducerende stuitklier waarmee ze hun verenkleed in conditie kunnen houden. In plaats daarvan gebruiken Zuid-Amerikaanse papegaaien en de kaketoes hun donsveren, die afbrokkelen tot een poeder. Afrikaanse soorten zoals de grijze roodstaart hebben wel een stuitklier. De stof die door deze klier geproduceerd wordt verspreiden zij over hun verenkleed. Hierdoor is hun snavel voorzien van een grijs laagje.

Papegaaien zijn meestal kleurrijke vogels. Er zijn vaak geen uiterlijke verschillen tussen mannetje en vrouwtje, hoewel dit bij verschillende soorten wel het geval is. De vogels zijn beroemd om het nadoen van menselijke geluiden. Wilde papegaaien doen dit overigens niet, ook al leven ze in de buurt van menselijke nederzettingen.

Leefwijze[bewerken]

Papegaaien leven in groepen en hebben binnen de groep een vaste partner. In het papegaaienhuwelijk domineert het vrouwtje, dat 'pop' wordt genoemd. De vogels versterken hun band steeds weer door elkaar aandachtig te beknabbelen. Er heerst in de papegaaiensamenleving een duidelijke rangorde. Conflicten worden uitgevochten door te dreigen, in een later stadium grijpen de vogels met de poten naar elkaar en echt ernstige ruzies worden beslecht met de krachtige snavel. Omdat ze elkaar op die wijze ernstige verwondingen kunnen toebrengen zullen papegaaien snavelgevechten zo veel mogelijk vermijden.

Papegaaien brengen de meeste tijd door in bomen. Ze klauteren meer dan ze vliegen en vertonen zich zelden op de grond, hoewel er soorten zijn die zich overwegend of zelfs uitsluitend daar op houden. Papegaaien communiceren met elkaar door rauwe kreten die voor de mens hetzelfde klinken maar waarin de vogels allerlei nuances kunnen onderscheiden.[bron?]

Voedsel[bewerken]

Papegaaien eten een gevarieerd dieet. Zaden en vruchten zijn belangrijk, maar ook nectar, stuifmeel en ongewervelde dieren worden gegeten. Een klein aantal soorten voedt zich bovendien met aas of jaagt zelf. Van de kea (die meestal tot een andere familie, de Strigopidae gerekend wordt) is bijvoorbeeld bekend dat hij jonge stormvogels en schapen aanvalt en kan doden. De zeer kleine spechtpapegaaien zijn ook een uitzondering en kunnen zich met korstmossen voeden. Om het gif in sommige vruchtensoorten te neutraliseren eten sommige papegaaiensoorten klei. Daartoe bezoeken ze groepsgewijs (meestal) vaste plaatsen. Het is onmogelijk het dieet van papegaaien in de natuur voor huiskamervogels exact na te bootsen. Er zijn diverse uitgebalanceerde voedingen op de markt die voor een groot deel in de behoeften van de vogel kunnen voorzien, dit kan een pelletvoer zijn maar ook een uitgebalanceerde mengeling van zaden, noten, gedroogde groenten en gedroogde vruchten. Uiteraard is het belangrijk dat vruchten en groenten waar mogelijk vers gegeven worden. Ook de palmnoot is een heel belangrijke noot in de voeding van bijvoorbeeld Ara, grijze roodstaart, palmkaketoe en diverse andere papegaaiensoorten. Van de grijze roodstaart is bekend dat zijn natuurlijke dieet voor 80 procent uit de palmnoot bestaat. Ook deze palmnoot is tegenwoordig bij gespecialiseerde dierenwinkels te verkrijgen.

Papegaaien als huisdier[bewerken]

Papegaaien werden in de oudheid al door de Grieken gehouden die de vogels 'bittakos' noemden. Verder waren ze veel geziene gasten aan boord van schepen, waardoor ze in allerlei landen werden geïntroduceerd. Soorten die thans veel als huisdier worden gehouden zijn de amazonepapegaaien en de grijze roodstaart.

Papegaaien accepteren in gevangenschap de mens als partner en zullen diens aandacht proberen te trekken door zijn of haar stem na te bootsen. Omdat het zeer sociale vogels zijn, hebben ze veel aandacht nodig. Gebrek aan aandacht en verveling kunnen leiden tot onophoudelijk krijsen en verenplukken. In een papegaaiensamenleving geldt een strikte rangorde. Dominante vogels zitten meestal op hogere plaatsen dan ondergeschikte vogels. Een papegaai die regelmatig op het hoofd van zijn baas of op andere hoge plekken mag zitten kan zich snel dominant gaan voelen en zich ontwikkelen tot een bijtend en krijsend probleemdier. Papegaaien hebben ongeveer de intelligentie van een peuter. Ongewenst gedrag is snel aangeleerd en kan het meest effectief bestreden worden door de vogel totaal te negeren.

Praten en leeftijd[bewerken]

Papegaaien kunnen uitstekend leren praten maar het is niet onomstotelijk bewezen dat de vogel ook daadwerkelijk begrijpt wat hij zegt. Wel is uit onderzoek gebleken dat papegaaien woorden kunnen verbinden aan bepaalde voorwerpen en situaties. Grijze roodstaarten worden over het algemeen beschouwd als de beste praters.

Papegaaien kunnen een hoge leeftijd bereiken (50 jaar of meer) en het gebeurt dus nogal eens dat ze in gevangenschap hun eigenaar overleven.

Het is in Nederland (nog) toegestaan om van sommige soorten in het wild gevangen papegaaien als huisdier te houden. Deze vogels komen goedkoop in de handel maar lopen vaak trauma's op waardoor ze als huiskamervogel minder geschikt zijn en allerlei vormen van neurotisch gedrag gaan vertonen zoals het uittrekken van de veren en onophoudelijk krijsen.

Afbeeldingen[bewerken]

Taxonomie[bewerken]

Het cladogram hieronder verduidelijkt de onderlinge posities van de hoofdgroepen van de papegaaiachtigen ten opzichte van de "echte" papegaaien waartoe de Ara's, Lori's, Afrikaanse papegaaien en een paar bijzondere taxa van Nieuw-Guinea en Madagaskar behoren.

Papegaaiachtigen   (Psittaciformes) 
    

 Kaketoes (Cacatuidae)


 "Echte" Papegaaien    (Psittacidae) 
  

 Borstelkoppapegaai (Psittrichas fulgidus) (Nieuw-Guinea)


  

 Grote clade met taxa uit de Azië (bijvoorbeeld Psittacula), Afrika en Australazië (bijvoorbeeld Lori's)


  

 Taxa uit de Nieuwe Wereld (Ara's)



 Grijze roodstaart (Psittacus erithacus) en genus Poicephalus






 genus Coracopsis (Madagaskar)





 Strigopidae (Nieuw-Zeelandse papegaaien)



Lijst van geslachten van de "echte papegaaien" (Psittacidae)[bewerken]

Clade Borstelkoppapegaai

Grote clade met taxa uit de Azië, Afrika en Australazië
Lori's

Parkieten, kleine papegaaien, rosella's en karakiri's

Clade met soorten uit de Nieuwe Wereld
Ara's, andespapegaaien, amazonepapegaaien, aratinga's en (ara)parkieten

Vijgpapegaaien

Clade met geslacht Poicephalus en grijze roodstaart

Soorten op Madagaskar

Lijst van geslachten (IOC)[bewerken]

De volgende geslachten zijn bij de familie ingedeeld:[2]

Uitgestorven soorten (niet compleet)[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties