Protectoraat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een protectoraat is algemeen beschouwd een staat waarover een sterkere staat, de suzerein, beschikking heeft. Formeel zijn het meerdere staten, maar de suzerein maakt de dienst uit in het protectoraat.

Protectoraten waren een normale zaak in de feodale Middeleeuwen. Ze maakten deel uit van het leenstelsel, waarbij graafschappen en hertogdommen onder koninkrijken stonden. Met het groeiende staatsbewustzijn van landen als onder andere Frankrijk, is deze feodale opvatting en versnippering verder uitgehold tot een sterkere macht van het centraal gezag, ten koste van de bevoegdheden van de protectoraten.

In principe kan een staat zelf om bescherming vragen van een sterkere staat indien het bedreigd wordt door een externe macht, al zijn daar in de praktijk niet veel voorbeelden van. Een mogelijk voorbeeld zou Slowakije kunnen zijn, dat Duitsland in 1939 als zijn beschermheer aannam, tegen invasies van Hongarije en Polen (al kan men vragen stellen bij de vrijwilligheid hiervan). Tsjechië wordt in die periode verkeerdelijk als een protectoraat van Duitsland gezien, het Protectoraat Bohemen en Moravië genaamd, maar in feite was dit een zuivere annexatie, dat ter rechtvaardiging de titel van protectoraat kreeg. Een ander voorbeeld is Egypte, dat van 1882 (na het oproer van Ahmed Urabi) tot 1922 onder protectoraat van het Verenigd Koninkrijk stond. Een hedendaags protectoraat is Monaco, de suzerein is namelijk Frankrijk.

Ook in het koloniale tijdperk werden vele protectoraten ingesteld. Hoewel de term een minder sterke afhankelijkheid doet vermoeden, was de status van een protectoraat meestal vergelijkbaar met die van een kolonie. Het verschil is dat in een protectoraat de bestaande staat en zijn instituties en staatshoofd werden behouden, maar onder controle van de suzerein kwamen, terwijl in een kolonie op het hoogste niveau vertegenwoordigers van de koloniale macht officieel de macht kregen, en alleen op meer lokaal niveau de bestaande instituties behouden bleven.