Reflectiecyclus van Korthagen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Reflectiecyclus van Korthagen is een hulpmiddel of een te doorlopen strategie voor zowel lesgevenden als lerenden om zicht te krijgen op hun onderwijskundig functioneren en dit (zelfstandig) bij te sturen. Door deze cyclus stapsgewijs toe te passen leert men systematisch reflecteren daar reflecteren een aan te leren vaardigheid is. Onder reflectie verstaat men het menselijk vermogen om gestructureerd terug te blikken op en na te denken over het eigen handelen. De Nederlandse onderwijskundige F. Korthagen ontwikkelde in 1993 een ideaaltypisch model bevattende vijf fasen om het reflecteren te structuren naar analogie van leercyclus van David Kolb.

Faseverloop van de cyclus[bewerken]

Schema[bewerken]

  • Fase 1: handelen (=fase 5 vorige cyclus)
    • Wat wilde ik bereiken?
    • Waar wilde ik op letten?
    • Wat wilde ik uitproberen?
  • Fase 2: Terugblikken op het handelen
    • Wat gebeurde er concreet?
      • Leerlingenperspectief
        • Wat wilde ik?
        • Wat deed ik?
        • Wat dacht ik?
        • Wat voelde ik?
  • Fase 3: Bewust worden van essentiële aspecten
    • Hoe hangen de antwoorden op de vorige vragen met elkaar samen?
    • Wat is daarbij de invloed van de context/de school als geheel?
    • Wat betekent dit nu voor mij?
    • Wat is dus het probleem (of de positieve ontdekking)?
  • Fase 4: Formuleren van handelingsalternatieven
    • Welke alternatieven zie ik?
    • Welke voor- en nadelen hebben die?
    • Wat neem ik mee nu voor de volgende keer?

Te vermijden valkuilen[bewerken]

Voor elk van de reflectiefasen zijn naast de vermelde vragen specifieke begeleidingsvaardigheden aangewezen waarbij fouten moeten vermeden worden.

  • Valkuilen in verband met de vorm van reflectie bij het doorlopen van de cyclus
    • Bij het doorlopen van de cyclus kan de lesgever de fout maken om bepaalde fasen te minimaliseren of gewoon helemaal over te slaan.
  • Valkuilen in verband met verschillende meningen tussen reflectiepartners
    • De leraar kan een meningsverschil tussen de reflectiepartners (begeleider en mentor) niet plaatsen en misbruikt dit om het eigen optreden te rechtvaardigen.
  • Valkuilen in verband met algemene basishoudingen die van belang zijn bij reflectie
    • Bij het reflectiegesprek kan de leraar de fout maken door op de opmerkingen van de mentor defensief te reageren. Anders gezegd de persoon in kwestie is niet ontvankelijk genoeg om andermans inbreng constructief te beluisteren.
  • Een bekende valkuil is dat de reflectie oppervlakkig blijft. Dat komt vaak omdat de persoonlijke kant van de reflecteerder onvoldoende bij de reflectie betrokken wordt. De reflectie blijft dan 'buitenkantelijk'. Om die reden heeft Korthagen meer recentelijk een verdieping van reflectie ontwikkeld onder de naam kernreflectie.

Bibliografie[bewerken]

  • Korthagen, F., Koster, B., Melief, K & Tigchelaar, A. (2002). Docenten leren reflecteren: Systematische reflectie in de opleiding en begeleiding van leraren. Soest: Nelissen.
  • Korthagen, F. & Lagerwerf, B. (2008). Leren van binnenuit: Onderwijsontwikkeling in een nieuwe tijd. Soest: Nelissen.
  • Kelchtermans, G. (2001). Reflectief ervaringsleren voor leerkrachten. Een werkboek voor opleiders, nascholers en stagebegeleiders, Cahiers voor Didactiek, nr. 10, Deurne, Uitg. Wolters Plantyn.
  • Deketelaere, A., Kelchtermans, G., Robben, D., Sondervorst, R. (2004), Samen voor de spiegel. Een werkboek over de begeleiding van beginnende leraren, Cahiers voor Didactiek, nr. 17, Deurne, Uitg. Wolters Plantyn.

Externe link[bewerken]