Sabícas

Sabícas
Afbeelding gewenst
Algemene informatie
Volledige naam	Agustín Castellón Campos
Bijnaam	Sabícas
Geboren	Pamplona 18 maart 1912
Overleden	New York 14 april 1990
Land	Spanje
Werk
Jaren actief	1922 - 1990
Genre(s)	flamenco
Beroep(en)	flamencogitarist
Instrument(en)	flamencogitaar
Label(s)	o.a. Decca ; Columbia
Portaal    Muziek

Sabícas is de artiestennaam van de flamencogitarist Agustín Castellón Campos (Pamplona, 1912 – New York, 1990). Sabícas wordt gezien als de maestro de la guitarra en de persoon die de aanzet gaf tot de internationale geboorte van de flamenco.

Biografie

Vroege jeugd

Agustín Castellón Sabícas werd op 18 maart 1912 geboren tijdens de Sanfermines-feesten van Pamplona in een familie van gitano's. Zijn vader, Agustín Castejon/Castellón Gabarri, was afkomstig uit Zaragoza. Zijn moeder, Rafaela Campos Bermúdez, kwam uit Madrid. Beiden stonden in Pamplona geregistreerd als zijnde ambulantes – zwervenden uit Zaragoza.

Het geboortehuis van Sabicas staat in de Pamploonse Calle Mañueta, in de barrio de Jarauta van de Casco Viejo (de Oude Helm, een wijk) van de hoofdstad van Navarra. Hij woonde, afgewisseld met het dorp Villava/Atarrabia in de zomer, hier gedurende zijn hele kindertijd.
Toen hij vier jaar oud was, gaven zijn ouders gaven hem zijn eerste (halve) gitaar (guitarra chica de seis cuerdas como las grandes). Prijs: 17 peseta's. Een oom leerde hem twee akkoorden. De verdere basis, verplichte formaliteiten als remates, coplavormen en estilos (stijlen) leerde hij op straat en thuis bij zijn uitgebreide gitano-familie. Elke avond zat hij te spelen tot hij moest slapen. Er is verder niets bekend over muzieklessen in de formele zin van het woord. Twee jaar later maakte hij zijn debuut.

De naam Sabicas (kleine boontjes) was mogelijk een referentie aan zijn kleine vingertjes als klein kind terwijl hij zat te spelen.

Zijn professionele debuut maakte Sabícas toen hij 10 jaar oud was. Juist ervoor verhuisde de familie naar Madrid waar Sabícas door Manuel Bonet werd ontdekt. Hij werd in de Spaanse hoofdstad de sensatie van het moment, omdat: "Tocaba un fandanguillo y levantaba una mano y me quedaba con una mano sola y aquello fue una bomba". (Hij -Sabicas- speelde een fandanguillo, met zijn linkerhand van de toets en met zijn rechterhand liet hij zien hoe je een bom laat barsten… Hij bedoelde: hoeveel geluid je met de rechterhand kon produceren.)
Als 17-jarige trad hij op in El Teatro el Dorado in Madrid, als 22-jarige werd hij door duizenden toegejuicht als een kampioen in de Maestranza-arena van Sevilla.

Aanvankelijk was Sabícas een Ramón Montoya-adept. Doch zijn vele samenwerken met de bekendste cantaores uit de jaren twintig en dertig hielpen hem een eigen, unieke stijl ontwikkelen.

Als jonge man begeleidde Sabícas de 'grande dame' van de flamenco, La Niña de los Peines, waardoor hij erg bekend werd. Maar zijn langdurige verbintenis op zowel liefdesgebied als op het artistieke vlak met Carmen Amaya, Spanjes beroemdste bailaora (flamencodanseres), bracht hem werkelijk onder de aandacht van de wereld.

Ballingschap

Als velen vertrok ook hij, 24 jaar oud – door het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog (1936 -39) - als banneling uit Spanje in 1936. Hij streek neer in Zuid-Amerika met Carmen Amaya. Samen maakten ze veel tournees, aanvankelijk in Argentinië, later over de beide Amerikaanse continenten. Sabicas nam, net als later Paco de Lucía, veel van de Zuid-Amerikaanse stijlen in zijn spel op. Sabícas hield van De Nieuwe Wereld en vestigde zich uiteindelijk in New York. Hier gaf hij veel concerten als solist. Hij was zeer open-minded en nam flamenco-fusiemuziek op met en: Joe Beck: Rock Encounter. Verder sloot hij vriendschappen met jazzmeesters als Charles Mingus, Ben E. King, Gill Evans, Thelonious Monk en Miles Davis.

De latere jaren

Hij trad in het Witte Huis voor President Roosevelt op. Het viel hem in het bijzonder op dat hij door de platenlabels op dezelfde manier behandeld werd als elke andere artiest. Zij zetten ook zijn opnamen overal ter wereld af. Dat was in Spanje wel anders geweest.

Feitelijk was Sabícas in Spanje lange tijd het zwarte schaap: zijn spelen voor payos (niet-zigeuners) werd niet op prijs gesteld; zijn spelen met jazzmusici werd bepaald al helemaal niet gewaardeerd. Verder was hij Spanje ontvlucht, had hij opgetreden voor Amerikaanse presidenten en trad hij op in films. Vooral dit laatste en zijn afwijken van het rechte pad (uitstapjes naar jazzmuziek) maakte dat veel traditionele flamenco-muzikanten hem links lieten liggen. Ironisch is het te bedenken dat dit alles voor vele ruimer denkende Spaanse gitaristen de reden was Sabicas te omarmen, omdat met de jazz de flamenco als stijl werd verrijkt.

Zijn status van zwart schaap was ook de reden dat Sabícas Spanje lang naast zich liet liggen. Hij keerde pas in 1967 voor de eerste keer naar Spanje terug. Twintig jaren later gaf zijn geboorteland hem voor de eerste keer een nationaal eerbetoon, in het Teatro Real in Madrid. Al eerder, in 1982, had Pamplona zijn feest, de Sanfermines, aan hem opgedragen. Een jaar voor zijn overlijden (1990) nam hij nog muziek op met Enrique Morente.
Op 10 juni 1989, in het jaar dat hij 77 jaar werd, werd Sabícas in de Carnegie Hall uitgebreid gelauwerd, waaraan veel bekende (flamenco-)artiesten meewerkten.

Agustín Castellón Sabicas overleed, 78 jaar oud, op 14 april 1990 in New York.

Stijl en betekenis

Sabícas was een levende legende. Hij ontving talloze gouden platen en was van groot belang voor de introductie van de flamenco voor een groter publiek binnen Spanje en later in de rest van de Spaanssprekende wereld.
Hij bezat niet alleen techniek, maar droeg ook bij tot de emancipatie van flamenco. Hij speelde een soort flamenco die vroeger onvoorstelbaar werd geacht. Zijn belang voor de introductie van de flamenco voor een groter publiek binnen Spanje was zeer groot: hij ging met zijn kunst naar de concertzalen en de grote theaters waar alle lagen van de bevolking er van konden genieten. Het was mede door zijn toedoen dat de internationale platenlabels belangstelling kregen voor de flamenco als muziekvorm.

Na zijn vertrek uit Spanje was hij de eerste die instrumentale flamencomuziek buiten Spanje en de Spaanstalige wereld ten gehore bracht. Ook droeg hij in belangrijke mate bij tot de emancipatie van de flamenco. Hij belichaamde het breekpunt voor de flamencogitaar en hij opende, uiteindelijk via Noord-Amerika, voor de flamenco de weg naar de rest van wereld.

Sabícas was een innovatieve gitarist, op het revolutionaire af. Hij introduceerde belangrijke vernieuwende technische vaardigheidsconcepten voor de rechterhand: de picado's in sextolen over (delen) van toonladders. Ook het sterk verhogen van de snelheid van de arpergio's over alle zes snaren kwam van zijn vingers. Sabícas bedacht de rasgueo de tres dedos, de drievingerige rasgueado. Hij was de uitvinder van de alzapúa, een duimtechniek over één snaar dan wel een gecombineerde duimtechniek over één snaar, gevolgd door een razendsnelle veeg over onderliggende snaren, eventueel gevolgd door een vliegensvlugge duim-ophaal. Ofschoon deze manier van spelen erg zwaar is voor zowel duim als nagel, wist hij een enorme snelheid en gepolijste uitvoering te bereiken. Al deze rechterhand-technieken waren onmiskenbaar de zijne en (langere tijd) niet uitvoerbaar voor anderen.

"De gitarist met de beste techniek die ik ken zal Sabícas zijn, de flamencospeler", zei de fameuze gitarist Chet Atkins in Guitar Player Magazine in maart 1972.

Dat hij innovatief van aard was, is te horen op veel opnamen van soloplaten. Sabícas bezat al sinds begin jaren vijftig een viersporen Revox bandrecorder, waarop hij zichzelf bij thuisopnamen dubde, soms zelfs dubbel dubde. Zo kon hij allerlei tegengestelde harmonieën uitproberen en mixen. Een aantal van deze opnamen zijn op plaat uitgebracht.

Als flamencocomponist componeerde hij kwalitatief hoogstaande composities voor veel flamencovormen (estilos). Hij bezat een buitengewoon ritmisch gevoel, zeer belangrijk wanneer men een danser begeleidt.
De cante stelt heel andere eisen: voor het begeleiden hiervan doet men een beroep op de flexibiliteit van de gitarist om het hele stuk à compass (in de maat) te houden. Het lastige bij de begeleiding van de cante is dat de zanger o.a. door zijn langere dan wel kortere vocale uithalen bepaalt of de betreffende maat sneller dan wel langzamer moet worden volgemaakt. Hier komt de flexibiliteit van de gitarist om de hoek kijken.

Zijn oeuvre karakteriseert zich niet alleen in zijn falseta's – lyrische frasen die door de gitarist worden gespeeld wanneer de cantaor zijn rust houdt, maar ook in het creëren van een melodische structuur en een harmonische ritmiek die zich doorzet tot aan het einde van het stuk, een benadering die tot dan toe uniek was.

Van Sabícas werd gezegd dat hij de perfecte timing had, hetgeen terug te horen is in zijn opnamen. De gitaar die hij de laatste jaren gebruikte was een Esteso Conde Hermanos.

Zijn invloed is onbetwistbaar voor vele nieuwe generaties gitaristen, en terug te vinden in het werk van de gitaristen-generatie van Paco de Lucía, Tomatito, Paco Peña, Derranito, Juan Manuel Cañizares, El Viejín, Vicente Amigo en Gerardo Nuñez.

Discografie

(In willekeurige volgorde)

• SABICAS, FLAMENCAN GUITAR SOLOS; zes solo's op 78 toeren, Decca Album No. DU-709, (1949)
• FIESTA FLAMENCA; various artists, Sabícas op 4 tracks: twee waarop hij Pena Hijo begeleidt en twee solo's, RCA Victor LPM-1102
• SABICAS; EKL-117 (opnamen verschillen van volgende opnamen)
• SABICAS; VOL I, Electra EKS-7117
• SABICAS; VOL II, Electra EKL-121
• SABICAS; VOL III, Electra EKL-145
• SABICAS, FESTIVAL GITANA (con Los Trianeros) Electra EKL-149
• SABICAS, FLAMENCO VIRTUOSO; Columbia WL-171 (drie gitaren)
• FLAMENCO PURO; Sabícas, Columbia WS-304 (1961)
• 3 GUITARRAS TIENE SABICAS; Columbia ES-1757
• RYTHMS OF SPAIN; Sabícas, Decca DL-4138
• SABICAS, FLAMENCO VARIATIONS ON THREE GUITARS; Decca DL-7857
• THE FANTASTIC GUITARS OF SABICAS AND ESCUDERO; Decca DL-78957
• THE ROMANTIC GUITARS OF SABICAS AND ESCUDERO (Latin American music) Decca DL-8897
• FROM THE PAMPAS TO THE RIO GRANDE; met Mario Escudero
• ¡FURIOSO!; Sabícas met Dolores Vargas, Decca DL-78900
• DOLORES VARGAS "EL TERREMOTO GITANO"; gitarist Pepe Castellon, gearrangeerd door zijn neef Sabícas; Decca, DL 74019 (1960)
• QUEEN OF THE GYPSIES; Carmen Amaya met Sabícas, DL-9816
• ¡FLAMENCO!; Carmen Amaya met Sabícas, Decca DL-9925
• SABICAS, CONCERTO EN FLAMENCO FOR GUITAR AND ORCHESTRA; Decca DL-710057
• SABICAS Y ESCUDERO; Montilla FMS-105
• SERENATA ANDALUZA; Sabícas, Montilla FMS-2017
• FLAMING FLAMENCO GUITAR; Sabícas, United Artists UAS-6236
• FLAMENCO FANTASY; Sabícas, MGM E3859
• SABICAS, GUITARS OF PASSION; MGM SE-3975
• GYPSY FLAMENCO; Sabícas, ABC Paramount ABC-239
• THE DAY OF THE BULLFIGHT; Sabícas, ABC-2265
• THE FABULOUS SABICAS, SOLO FLAMENCO; ABC-304
• SOUL OF FLAMENCO; Sabícas, ABC-339
• THE GIANTS OF FLAMENCO; Sabícas met Carlos Montoya, ABC-357
• FLAMENCO REFLECTIONS; Sabícas, ABC-451
• EL REY DEL FLAMENCO; Sabícas, ABC-526
• SABICAS, FLAMENCO FEVER; ABC-587
• ARTISTRY IN FLAMENCO; Sabícas, ABC-614
• ARTE GITANO; Sabícas, RCA LSP-4109
• LA HISTORIA DEL FLAMENCO; Sabícas begeleidt Rafael Romero, El Sordera, Pepe Culata, Camarón, Juan Cantero, El Pili, Pedro Montolla, met 4 solo's
• SABICAS, ROCK ENCOUNTER WITH JOE BECK; Polydor, 24-4026
• THE SOUL OF FLAMENCO AND THE ESSENCE OF ROCK, Sabícas, CDC-1819
• SABICAS, THE ART OF THE GUITAR; Everest 3395
• LA GUITARRA DE SABICAS; RCA Victor RCA-LPM-10404 (uit Spanje)
• OLE LA GUITARRA DE SABICAS; cante: Adela la del Chaqueta; baile: Rosario la Mejorana; Polydor 23 85 043 (Spanje)
• FLAMENCO, LA GUITARRA DE SABICAS; Polydor 23 85 044
• SABICAS IN CONCERT; CDC-1818, 2 platen
• MORENTE/SABICAS; 2 tapes, Sabícas' laatste opnamen in het jaar voor zijn overlijden op 78-jarige leeftijd, met cantaor Enrique Morente; RCA PK 74587; postuum uitgebracht (1990)
• FLAMENCO ON FIRE
• FLAMENCO HISTÓRICO
• SABICAS (con Carmen Amaya) Grands Cantaores Du Flamenco Vol.14CD (1991)
• SABÍCAS Y LOS CANTAORES (2006)
• SABÍCAS, FLAMENCO PURO (2008)

Bronnen Artikel in El País bij Sabícas' overlijden esflamenco.com, falseta.com, flamenco-world.com, diariodenavarra.es Sabícas op Everything2.com in het Internet Archive. A Flamenco Discography-Guitarists door Guillermo Salazar

Mediabestanden

Zie de categorie Sabícas van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.