Schroef (verbinding)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Links een plat/bolle gleufkopschroef, rechts een kruiskopschroef (Pozidriv)

Een schroef (Belgisch-Nederlands: vijs) is een middel om voorwerpen met elkaar te verbinden. Een schroef bestaat uit een cilindervormig of conisch deel (de spil) waaromheen een schroefdraad is aangebracht, met aan één uiteinde een verbreding, de kop, waarin op het uiteinde een sleuf of een anders gevormde verdieping is aangebracht. Hierin past een schroevendraaier.

Een schroef wordt met een schroevendraaier of een schroefboormachine aan de bovenzijde van de kop aangedraaid. Als de aandraaikracht op de buitenzijde van de kop wordt uitgeoefend, spreken we van een bout.

In Europa en Azië worden de maten van schroeven en bouten doorgaans aangegeven in de vorm M(etrisch)(doorsnede van de spil in mm) x (lengte van de spil in mm), bijvoorbeeld M5 x 15. De maten worden dus gemeten exclusief de kop (links op de foto). Alleen bij een verzonken schroef (rechts op de foto), waarbij de kop aan de onderkant conisch en een de bovenkant plat is, wordt de kop meegerekend in de aangegeven lengte (15 mm). Bij een M5 x 15 inbusschroef kan de cilindrische kop wel 5 mm lengte toevoegen aan het totaal.

Schroeven met een draadeinde dat langs de gehele lengte gelijk van diameter is, worden in moeren of tapgaten gedraaid; schroeven met een puntig uiteinde worden rechtstreeks in het te bevestigen materiaal gedraaid.

Spraakverwarring schroef en bout[bewerken]

In de volksmond is het verschil tussen een schroef en een bout het verschil tussen een verlopende schroefdraad en een gelijkblijvende schroefdraad-diameter over de lengte van de bout. De 'juiste' definitie is echter dat bij een bout de steel voorzien is van een kop die meestal zeskantig is en waarmee de bout aan de buitenkant aangedraaid kan worden (volgens NEN 5501). Wordt de mogelijkheid tot aandraaien verkregen door een uitsparing in de kop, dan spreekt men van een schroef. De uitsparing daarbij kan bijvoorbeeld zijn een rechte sleuf, een kruissleuf, een binnenvierkant of -zeskant, een zespuntige ster of een twaalfpuntige ster. Bijvoorbeeld: een "moerbout" en een "houtschroef".

De kop[bewerken]

verschillende vormen van de kop van een schroef: (a) zeskant (dit is een bout), (b) bol, (c) verzonken, (d) cilinder, (e) verzonken met binnenzeskant (inbus), (f) verzonken met kruis, (g) kartelschroef


eentoerige schroefkop

De vorm van de kop kan zijn:

  • zeskant: de onderzijde komt vlak tegen het te bevestigen materiaal; op de bovenzijde past een sleutel waarmee de schroef kan worden vast- of losgedraaid. Formeel is dit geen schroef maar een bout.
  • bol: de onderzijde komt vlak tegen het te bevestigen materiaal; de bovenzijde steekt als een bobbeltje boven het materiaal uit;
  • verzonken: de onderzijde van de kop is kegelvormig en valt in een vooraf gemaakte uitsparing in het materiaal; de bovenzijde is vlak en ligt gelijk met of iets onder het materiaaloppervlak.
  • cilindrisch: de onderzijde komt vlak tegen het te bevestigen materiaal; de bovenzijde steekt als een cilindertje boven het materiaal uit;
  • lenskop: onderkant conisch, bovenkant halfbol
  • kartelschroeven hebben een kop met een ruwe rand die voldoende houvast biedt om met de vingers te worden gedraaid.
  • sleuf met rechte en scheve kanten: deze schroeven worden toegepast bij inbraakbeveiliging en kunnen alleen ingedraaid worden. Probeert men de schroef los te draaien, dan schampt de schroevendraaier over de kop. Deze heten daarom eentoerige schroeven of eentoerschroeven.

De gleuf/aandrijving[bewerken]

Negen verschillende types schroeven:
a: zaagsnede; b: Phillips; c: Pozidriv;
d: Torx; e: Inbus; f: Robertson,
g: Tri-wing; h: Torq-set; i: Spanner

Los van de vorm van de kop in zijaanzicht kunnen schroeven voor verschillende soorten schroevendraaiers zijn gefabriceerd (de letters verwijzen naar de afbeelding): gewone gleufschroef (a) voor platte schroevendraaier, kruiskop: zoals Phillips (b) en Pozidriv (ten onrechte vaak als Pozidrive geschreven) (c), Torx (d), Inbus (e), SD Square drive (f). Eentoerige schroeven zijn een bijzonder geval van gewone gleufschroeven; de „gleuf” is zodanig van vorm dat de schroef alleen vastgedraaid kan worden.

Kruiskoppen komen het meest voor. Gleufschroeven worden in de industrie steeds minder gebruikt. Inbus is ook vrij algemeen; hierbij moet beslist precies de juiste maat aandraaigereedschap worden gebruikt. SD wordt meestal gebruikt voor metaalschroeven. De eentoerige schroef wordt gebruikt voor beveiliging.

Op dit moment is de Torxschroef sterk in opkomst, omdat deze meer grip heeft dan de Pozidriv. Ook zijn er tal van ontwikkelingen op het gebied van de aandrijving; zo zijn er al fabrikanten die een schroef produceren waar verschillende aandrijvingen op passen, zoals Pozidriv, SD en Torx. Dit voorkomt dat steeds verschillende soorten bits moeten worden gebruikt.

De schroefdraad[bewerken]

De spoed van de schroefdraad is de verplaatsing van de schroefdraad bij één omwenteling.

De schroefdraad kan ook (over de gehele lengte of alleen aan de punt) taps toelopen, al naar gelang van de verschillende toepassingen, bijvoorbeeld houtschroeven, spaanplaatschroeven, gipsplaatschroeven, (metaal)plaatschroeven, zelftappende schroeven. Om een schroef in een stenen muur te gebruiken is een plug nodig.

Materiaal[bewerken]

Schroeven kunnen uit veel soorten materiaal zijn gemaakt, gewoon staal, roestvast staal, messing, kunststof etc. Schroeven krijgen soms een behandeling, bijvoorbeeld een harding om de slijtvastheid en sterkte te vergroten of een oppervlaktebehandeling om corrosie tegen te gaan of enkel om het uiterlijk te verfraaien.

De schroef in uitdrukkingen[bewerken]

Iemand die een vijs kwijt is, betekent (vooral in Vlaanderen): iemand is niet goed snik. In Nederland zegt men dat bij zo iemand een schroefje los zit. Zie verder ook bij Lijst van uitdrukkingen en gezegden.

Literatuur[bewerken]

  • Witold Rybczynski, One Good Turn: A Natural History of the Screwdriver and the Screw. Toronto: Harper Flamingo Canada, 2000, ISBN 0002000318.