Smeltveiligheid

Symboolvoorstelling

Smeltzekering (glaszekering) die veel voorkomt in elektrische apparaten

Doorsnede van een Diazed smeltpatroon.

Smeltpatroon met schroefkop

Autozekeringen

Een smeltveiligheid beschermt de bedrading van elektrische installaties tegen schade door te hoge elektrische stromen.

Smeltveiligheden komen voor in elektrische apparatuur, in voer- en vaartuigen, en in de elektrische installatie van gebouwen, hoewel deze laatste tegenwoordig steeds meer tegen overstroom beveiligt worden met installatieautomaten.

Smeltveiligheid is de formele naam voor een elektrische zekering in de volksmond ook wel stop of plomb (Vlaanderen) genoemd, zoals die bijvoorbeeld in verdeelinrichtingen wordt toegepast, in woningen ook (enigszins verouderd) stoppenkast genoemd.

Werking

Een smeltveiligheid bestaat uit een elektrisch geleidende band of draad van koper, zilver of (wanneer het kleine stroomsterktes betreft) van een koperlegering, meestal in een gesloten huis van keramiek (steatit) of voor kleine zekeringen glas of kunststof vaak gevuld met een blusmiddel (zand).

Wanneer er door kortsluiting of overbelasting een te hoge stroom ontstaat, smelt de smeltdraad van de veiligheid en wordt daardoor de stroomkring onderbroken. Hierdoor wordt voorkomen dat door warmteontwikkeling schade aan de bedrading, of zelfs brand, kan ontstaan.

Indeling

Smeltveiligheden kunnen in drie grote "hoofdgroepen" worden ingedeeld:

1. hoogspanning, genormeerd volgens VDE 0670
2. laagspanning, genormeerd volgens VDE 0636
3. apparaatzekeringen (ook wel glaszekeringen genoemd), genormeerd volgens VDE 0820

Huisinstallatie

Tweedelige Schroefveiligheid

Bij huisinstallaties gebruikt men doorgaans tweedelige schroefveiligheden. Ze worden aangeduid als Diazed of D-veiligheden. (Dia = diameter. Z = zweiteilig, ed = Edison). De veiligheid bestaat uit een smeltpatroon en een schroefkop. Smeltpatronen zijn voorzien van een meld- en een smeltdraad. De smeltdraden zijn gemaakt van zilver of van verzilverd koper. Beide draden lopen parallel vanaf de met gips gevulde patroonvoet naar een vast gekit contactplaatje aan de bovenzijde van de smeltpatroon. De smeltdraad smelt als “eerste” door, hierdoor gaat alle stroom door de melddraad, deze zal hierdoor zeer snel doorsmelten. De melddraad is met een verklikker verbonden, welke naar buiten veert bij het doorsmelten van deze draad. Hieraan is te zien of de smeltpatroon is doorgesmolten. Fijn zand voorkomt vuurverschijnselen tijdens het doorsmelten. De diameter van de patroonvoet wordt steeds, bij elke patroon met een hogere nominale stroomsterkte, één maat groter. Op de smeltpatroon moeten de nominale spanning en stroomsterkte zijn vermeld.De schroefveiligheid wordt in een porseleinen patroonhouder (coupe) geschroefd welke voorzien is van een passchroef. Deze passchroef bestaat uit messing en is omgeven door een rand van porselein. In de daarvoor gevormde opening past precies de voet van de bijbehorende patroon. Hierdoor past een patroon met een hogere nominale stroomsterkte niet in een passchroef voor een lagere nominale stroomsterkte. Voor het plaatsen en verwijderen gebruikt men een passchroefsleutel. Veiligheden tot en met 25A passen in een patroonhouder van 25A. Boven 25A tot en met 63A in de patroonhouders van 63A.

Kleur verklikker en passchroef

Passchroeven en de verklikker van de smeltveiligheden hebben voor een bepaalde waarde dezelfde kleur. Hierdoor is gemakkelijk te zien met welke grootte van veiligheid men te doen heeft.

██ Roze, 2 ampère

██ Bruin, 4 ampère

██ Groen, 6 ampère

██ Rood, 10 ampère

██ Grijs, 16 ampère

██ Blauw, 20 ampère

██ Geel, 25 ampère

██ Zwart, 35 ampère

██ Wit, 50 ampère

██ Koper, 63 ampère

In Nederland is de nominale waarde, waarmee individuele groepen in woonhuizen maximaal mogen worden beveiligd 16 ampère. De waarde van de hoofdzekering is doorgaans 25A of 35A.

Zodra door kortsluiting of overbelasting, een te grote stroom gaat lopen, wordt door de elektrische weerstand de smeltdraad zodanig verhit, dat deze na korte of lange tijd doorsmelt. Hierdoor wordt het elektrisch contact verbroken en het veertje achter de verklikker drukt deze naar buiten zodat meteen te zien is dat de zekering is doorgebrand. De stroomsterkte waarbij dit gebeurt (de zgn. "aanspreekstroom") is minstens 6 % hoger dan de stroomwaarde die is aangegeven op de smeltveiligheid zelf

Aanduidingen op zekeringen

Voorbeelden:

• TT 250/0,1: dit is een supertrage zekering voor een nominale stroom van ten hoogste 0,1 ampère en een maximale spanning van 250 volt.
• T 250/1,6A: dit is een "trage" zekering (reageert niet op kortstondige overbelasting) voor maximaal 250 volt, die bedoeld is om continu een stroom van 1,6 ampère of lager te laten vloeien en bij overschrijding van deze stroom gedurende een bepaalde tijd aan te spreken.
• M 250/0,5A: dit is een "middeltrage" zekering voor maximaal 250 volt. Het aanspreekgedrag zit tussen de trage en de snelle karakteristiek in.
• F 250/300mA: dit is een "snelle" zekering voor maximaal 250 volt en stromen niet hoger dan 300 mA.
• FF 250/62mA: dit is een "supersnelle" zekering voor maximaal 250 volt en stromen niet hoger dan 62 mA, speciaal voor elektronische regelaars.

De standaard IEC 60127 voorziet in 4 typen zekering: FF, F, T, TT. Ieder type is gedefinieerd volgens de tijd nodig om 10x de nominale stroom uit te schakelen.

1. FF (very Fast), < 1 ms
2. F (Fast), 1-10 ms
3. T (SlowBlow), 10-100 ms
4. TT (Very slow acting), 100 ms - 1 s

Er bestaan in het algemeen 3 typen zekering:

• Type A: De zekering ultra-snel voor de bescherming van halfgeleiders.
• Type B: De zekering voor algemeen gebruik (zekering gG)
• Type C: De zekering motoren (zekering aM) wordt gebruikt om de motoren te beschermen tegen kortsluiting.

Zie ook

• Installatieautomaat
• Passchroefsleutel

Mediabestanden

Zie de categorie Fuses van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.