Sprong in het heelal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Montage van Sprong in 't heelal - 1956 - Technicus Ad van de Ven en regisseur Léon Povel

Sprong in het heelal is de Nederlandse sciencefictionhoorspeluitvoering van de BBC radiohoorspelserie Journey into Space van Charles Chilton. Het eerste deel, Journey into Space - Operation Luna, werd uitgezonden op 19 oktober 1953 door de BBC.

In Nederland werden de eerste 3 series geproduceerd en uitgezonden door de KRO: de eerste serie Operatie Luna in seizoen 1955/1956, de tweede Het Marsmysterie in 1956/1957 en de derde Mars slaat toe in 1957/1958. De regie van deze Nederlandse series had Léon Povel. De vertaling werd gemaakt door Mr. Eddy Franquinet, die dat deed onder het pseudoniem P.R.O. Peller (uitspraak propeller, niet pee er o peller), dit op uitdrukkelijk verzoek van de minister van Justitie, om enige afstand te bewaren tussen zijn werk als rechter in Roermond en zijn vele schrijverij.[1]

De vierde serie De terugkeer van Mars, door de BBC al in 1981 uitgezonden, is pas enkele jaren geleden vertaald door Guy Sweens, waarbij Léon Povel zelf hem nog de nodige adviezen heeft gegeven. In het voorjaar van 2013, na Povels overlijden, heeft zijn jongste zoon Winfried Povel de regie op zich genomen en alsnog het spel gerealiseerd, als eerbetoon aan zijn vader en daaraan hebben vele bekende beroeps hoorspelacteurs en astronaut André Kuipers, die een groot fan van hem en 'De Sprong' was, belangeloos meegewerkt. Ook deze serie is door de KRO uitgezonden, te weten op 5, 12, 19 en 26 januari 2014 via zowel Radio 5 Nostalgia als Radio 1. [2]


Serie 1
Operatie Luna
Serie 2
Het Marsmysterie
Serie 3
Mars slaat toe
Serie 4
De terugkeer van Mars
Omschrijving De eerste expeditie naar de maan. De eerste schreden op het gebied van de ruimtevaart voeren de luisteraar naar de maan waar de ruimtevaarders kennismaken met tijdreizigers. In deze tweede serie vertrekt Captain Morgan met zijn expeditie naar Mars. Mars blijkt niet zo'n saaie planeet als men eerst dacht. Er breken spannende tijden aan. De aarde wordt bedreigd door een invasie van Marsbewoners. Er wordt een nieuwe expeditie naar Mars gestart om achter de exacte plannen van de Marsianen te komen. Captain Morgan en zijn bemanning maken een 3e reis naar Mars om te inspecteren of iedereen die planeet verlaten heeft. Op de terugreis raken zij echter verdwaald in de tijd.
Auteur Charles Chilton
Vertaling P.R.O. Pellor (Mr. E. Franquinet) Guy Sweens
Geluidseffecten André du Bois
Ad van de Ven
Léon Povel
André du Bois
Ad van de Ven
Léon Povel
Guy Sweens en
Gerard Leeuw van Beeld en Geluid in Hilversum
Techniek Ad van de Ven Guy Sweens
Regie Léon Povel Winfried Povel
Aantal afleveringen 18[3] 20 20 4
Duur 6 uur 28 min 39 sec 12 uur 30 min 39 sec 12 uur 47 min 13 sec 2 uur 11 min 34 sec
Omroep KRO
1e uitzending 1 oktober 1955 23 september 1956 22 september 1957 5 januari 2014
Cd-uitgave 6 cd's 10 cd's 10 cd's 2 cd's[4]
Engelse Titel Journey into space -
Journey to the Moon
en in de remake van 1958, omdat de oude versie verloren was gegaan,
Journey into space -
Operation Luna
Journey into space -
The Red Planet
Journey into space -
The World in Peril
Journey into space -
Return from Mars
Nederlandse boektitel Operatie Luna De rode planeet Aanval op de aarde[5]
Hoofdrolspelers
Jeff Morgan (eigenlijk Jet Morgan), gezagvoerder, Schot John de Freese John de Freese John de Freese Hein Boele
Dokter "Doc" Matthews , arts, Amerikaan Louis de Bree Adolf Bouwmeester (wegens ziekte van Louis de Bree) Louis de Bree Hero Muller
Stephen "Mitch" Mitchell, ingenieur, Australiër Jan van Ees Jan van Ees Jan van Ees Chiel de Kruijf
Jimmy Barnet (eigenlijk Lemmy Barnett), elektronicus, Engelsman Jan Borkus Jan Borkus Jan Borkus Jack Mulder
Overigen
Sir William Morgan Nico de Jong
Reclameagent/luidspreker Harry Bronk
Radio-omroeper Harry Bronk
McKenzie Wam Heskes
Flemming/tijdklok Peter Aryans
Denning Johan Wolder
Dokter (bedrijfsarts/tv) Willem de Vries
Telefonist/televisieverslaggever Han Kőnig
Radar/waarnemer 2 Han Kőnig
Brown/chauffeur/filmgroep Maarten Kapteyn
Kelner/telegraaf bestseller Johan Wolder
Lid van reddingsbrigade Johan Wolder
Radio-omroeper/pol.II Harry Bronk
Autobestuurder/voorzitter Rien van Noppen
Pol.I/Flemming/stem uit volk Peter Aryans
Luchtvaartdienst/stewardess Eva Janssen
Wilson Paul van der Lek
Tom Newcombe/tijdklok Peter Aryans
Oom Charles Daan van Ollefen
Jeff (als jongen) Stijn Povel
Stem I (radio Venus) Wam Heskes
Stem II (radio Aarde) Peter Aryans
Omroeper van BBC Piet Ekel
Radio Groenland Maarten Kapteyn
De stem Wam Heskes
Controle op de aarde Frans Somers
Paul van der Lek
Johan Wolder Henk Josso
Stemmen Paul van der Lek Piet Ekel
Paul van der Lek
Landingsleider op de maan Peter Aryans
Mac Paul van der Lek
Technische afdeling op de maan Han König
Controle op de maan Han König Herman van Eelen
Journalisten, vrachtvaarders en andere stemmen
(Chilton verwisselde regelmatig de namen van bemanningsleden van de vrachtvaarders; zie Trivia onderaan)
Harry Bronk
Frans Somers
Herman van Eelen
Han König
Paul Deen
Jan Borkus
Maarten Kapteyn
Frank Rogers (Vrachtvaarder 2, later 1 en Poolbasis) Paul van der Lek Paul van der Lek
Francis Whittaker (Vrachtvaarder 2 en later 6) Peter Aryans
Bill Grimshaw (Vrachtvaarder 5, later 1 en Poolbasis) Herman van Eelen
Petersen (Vrachtvaarder 6) Paul Deen
Evans (Vrachtvaarder 2) Frans Somers
Nep-aardcontrole Robert Sobels
McLean Paul Deen Paul Deen
Moeder van Jimmy Dogi Rugani
Van den Berg Dries Krijn
Gouddelver annex dingojager Han König
John John Soer
Martha Ans Koppen
Vliegende dokter Ko van de Bos
Dobson Jo Vischer jr.
Harding Jo Vischer jr. (d) Jo Nobel
Bill Webster Tonny Foletta
Arbeider Han König
Controleur Dries Krijn
Paddy (Poolbasis) Han König
Gouverneur van Maanstad Robert Sobels
Hoofdingenieur Jo Nobel
Tijdklok Fé Sciarone
Commissie van onderzoek Maarten Kapteyn en
Sylvain Poons
Sterrenwacht Sylvain Poons
Professor Hadley Jos van Turenhout
Moore Bert Dijkstra
Chauffeur Jo Vischer jr.
Telefoonstem Hetty Berger
Piloot van maanraket Jos van Turenhout
Paddy Flynn Peter Aryans
Voorman Han König
Marsiaan Piet Ekel
Arbeider Han König
Cassia Paula Majoor
Landingscontrole Londen Leontine van Ooij
Vlucht 127 Peter Schrama
Gezagvoerder Henk Weltevreden
Commandant Nichols André Kuipers
Talia Controle Vivian Boelen
Ondervrager John Beringen
Videofoon Tom Onokiewicz
Raadsman Hans Simonis
Recyclingdienst Edvard Niessing
De Sauteriaan Donald de Marcas
Afleveringen
  1. Mislukte start
  2. Een aanbod
  3. Het geheim van Dr. Mitchell
  4. De start
  5. Op reis door de ruimte
  6. Landing op de maan
  7. Vreemde dingen op de maan
  8. Is terugkeer mogelijk of niet?
  9. Vliegende schotels
  10. Verloren in de eindeloze ruimte
  11. De reddende planeet
  12. Op aarde, maar waar en wanneer?
  13. Steeds meer raadsels
  14. De stem
  15. In het binnenste der aarde
  16. Onthullingen
  17. Terug - tot elke prijs
  18. De weg terug
  1. De expeditie naar Mars
  2. De geheimzinnige Whittaker
  3. Wat is er aan de hand met Whittaker?
  4. De ondergang van Vrachtvaarder 7
  5. Doorbraak door het onbekende
  6. Een vreemd bevel
  7. Ontdekkingen in Vrachtvaarder 6
  8. Landing op Mars
  9. Het geheimzinnige licht
  10. Over land naar de evenaar
  11. Raadsels om Vrachtvaarder 2
  12. De vliegende bol
  13. Onzichtbare vijanden
  14. Onweerstaanbare machten
  15. Willoze slachtoffers
  16. Een schapenfarm op Mars
  17. Gevangenen van de Marsbewoners
  18. Achtervolging en ontsnapping
  19. De stem uit de woestijn
  20. De vlucht
  1. Het onderzoek
  2. De asteroïden
  3. Onthullingen
  4. Start naar Mars
  5. Op weg naar Mars
  6. Gesprek met Frank Rogers
  7. Landing op Mars
  8. Een vreemdsoortige gevangenis
  9. Jeff en Jimmy op verkenning
  10. Wat Frank Rogers en Paddy Flynn vertelden
  11. De verdwijning van Paddy Flynn
  12. De terugkeer van Paddy Flynn
  13. De dood van Paddy Flynn
  14. Het wapen van de Marsianen
  15. Ontsnappingsplannen
  16. Terugkeer naar Mars
  17. Vlucht van Mars
  18. Het laatste bericht
  19. De man van Mars
  20. De beslissende strijd
  1. Een koele ontvangst
  2. Dwangarbeid
  3. De Sauterianen
  4. Verbannen

Muziek[bewerken]

Voor de hoorspelserie Sprong in het heelal gebruikten de makers als omlijstende muziek fragmenten uit de balletsuite Medea van Samuel Barber in de uitvoering door het New Symphony Orchestra of London, gedirigeerd door Samuel Barber zelf. Op de avond van de laatste hoorspelaflevering van de derde serie, 16 februari 1958, zond de KRO-radio de uitvoering door het New Symphony Orchestra of London uit op verzoek van honderden hoorspelluisteraars. Qua dreigende klank is de uitvoering door het New Symphony Orchestra of London erg sterk, zoals meteen al blijkt bij de eerste bastonen van het Parodos, die de intro van elke hoorspelaflevering vormden onmiddellijk na het fluitende opstijgen van de raket. De uitvoering door het Eastman Rochester Symphony Orchestra (Parados uit Medea van Samuel Barber (1946) Eastman-Rochester Orchestra; dirigent: Howard Hanson (zie ook cd: Mercury Living Presence 432 016-2) onder leiding van Howard Hanson kwam pas jaren later tot stand. Deze klinkt vlakker en minder dreigend dan de originele registratie van het New Symphony Orchestra of London. Idem: die van Andrew Schenck (New Zealand Symphony Orchestra) en die van Marin Alsop (Royal Scottish National Orchestra) zijn nog trager gespeeld. De componist Samuel Barber stierf in 1981, maar originele opnamen van zijn uitvoering met het New Symphony Orchestra uit 1950 zijn bewaard gebleven en -ditmaal kraakvrij van CD- opnieuw gebruikt voor de vierde serie.[6]

Trivia[bewerken]

  • Volgens de Engelse versie van Wikipedia (http://en.wikipedia.org/wiki/Journey_into_Space) voltooide Charles Chilton het script van een aflevering vaak onder druk pas een paar dagen voor de opnames bij de BBC. Wellicht is dat de oorzaak van het feit dat bemanningsleden van de vrachtvaarders plotseling in een volgende aflevering in een andere vrachtvaarder blijken te zitten, simpelweg omdat dat later beter uitkwam voor het vervolgverhaal. Daarna gebruikte Léon Povel voor de Nederlandse versie voor die personages even de acteurs die op dat moment aanwezig waren. Paul Deen en anderen zitten bijvoorbeeld dan in 2 vrachtvaarders tegelijk als piloot. Het was in die tijd niet te verantwoorden dat er voor 8 vrachtvaarders ook 8 acteurs moesten worden ingehuurd om alleen maar even "oké, klaar voor de start" te zeggen.
  • Serie 2 eindigt als de bemanning van de Pionier op het punt staat om van hun reis vanaf Mars op de aarde te landen. Aan het begin van serie 3 echter landen ze niet op de aarde, maar op de maan, vanwaar ze overigens ook vertrokken waren, hetgeen dus ook logischer is.
  • Serie 4 sloot oorspronkelijk ook niet aan op waar serie 3 eindigde. Dat stukje heeft Winfried Povel daarom herschreven en er een 3e reis naar Mars van gemaakt.

Voetnoten[bewerken]

  1. Zie voor een uitgebreide Biografie over Mr. E. Franquinet
  2. Zie voor het achtergrondverhaal met foto's en luister naar opnamefragmenten met bloopers op Hoorspelweb.com: The Making of 'Sprong in het heelal 4'. [1]
  3. De oorspronkelijke opnamen van delen 1, 2, 3, 5 en 6 zijn verloren gegaan en werden in 2010 voor de cd-uitgave van Uitgeverij Rubinstein opnieuw ingesproken door Arend Jan Heerma van Voss
  4. Titel: Sprong in het heelal 1 - Operatie Luna, 6 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2008, ISBN 9789047605355; Sprong in het heelal 2 - Het Marsmysterie, 10 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2006, ISBN 9789054445326 alsmede Titel: Sprong in het heelal 3 - Mars slaat toe, 10 cd's, luisterboek/hoorspel, Uitgeverij Rubinstein b.v., 2007, ISBN 9789047601739; Sprong in het heelal 4 - De terugkeer van Mars, 2 cd's, Uitgeverij Rubinstein b.v., ISBN 9789047616672.
  5. Titel: Operatie Luna, Elsevierpocket E 109; De rode planeet, Elsevierpocket E 108; Aanval op de aarde, Elsevierpocket E 95.
  6. Samuel Barber - Barber conducts Barber, Naxos Historical, nr. 8.111358